Operacje informacyjne (ang. Information Operations, IO, INFOOPS) – wykorzystanie potencjału informacyjnego w celu wpływania na decyzje przeciwników i potencjalnych przeciwników, zakłócania ich działania lub przejmowania nad nimi kontroli, przy jednoczesnej ochronie własnych procesów decyzyjnych. IO mogą być stosowane zarówno w czasie pokoju, jak i podczas konfliktu. Pojęcie to jest powiązane z wojną informacyjną i częściej występuje w nomenklaturze wojskowej Stanów Zjednoczonych.

Zgodnie z definicją podaną w JP 3-13 IO opisuje się jako zintegrowane wykorzystanie metod walki elektronicznej (EW), (CNO), operacji psychologicznych (PSYOP), dezinformacji wojskowej (MILDEC) i (OPSEC), połączonych z określonymi zdolnościami pomocniczymi i powiązanymi. IO obejmują działania podejmowane w celu oddziaływania na informacje i systemy informacyjne przeciwnika przy jednoczesnej obronie własnych informacji oraz systemów informacyjnych.

Historia Historia IO we współczesnym wojsku amerykańskim sięga okresu II wojny światowej. 20 stycznia 1944 roku Stany Zjednoczone utworzyły 23. Specjalny Oddział Kwatery Głównej, znany jako „Ghost Army”. Ta tajna jednostka przeprowadziła w Europie 22 działania z zakresu dezinformacji wojskowej, wykorzystując m.in. nadmuchiwane pojazdy, fałszywe transmisje radiowe oraz efekty dźwiękowe odtwarzane z głośników. Działania oddziału przyniosły rezultaty przede wszystkim podczas operacji związanych z lądowaniem w Normandii oraz podczas operacji Viersen. Szacuje się, że 23. Specjalny Oddział Kwatery Głównej mógł uratować życie od 15 000 do 30 000 amerykańskich żołnierzy. Na Pacyfiku Marynarka Wojenna Stanów Zjednoczonych pod koniec wojny przeprowadziła z powodzeniem swoje pierwsze działania z zakresu walki elektronicznej. Samoloty TBM Avenger wyposażono w odbiorniki i prymitywne urządzenia zakłócające, które miały lokalizować oraz zakłócać japońskie radary.

Podczas wojny koreańskiej dezinformacji nie stosowano na większą skalę. Ósma Armia rutynowo prowadziła natomiast wojnę psychologiczną, głównie za pomocą ulotek zrzucanych z powietrza, w tym cotygodniowej ulotki „informacyjnej” kierowanej do sił komunistycznych, a także audycji radiowych i komunikatów nadawanych przez głośniki.

Podobnie jak podczas wojny koreańskiej, w czasie wojny wietnamskiej dezinformacja nie była stosowana powszechnie.

W połowie lat 90. Departament Obrony USA zaczął charakteryzować doktrynę znaną jako dowodzenie i kierowanie walką (C2W). Opisywano ją jako strategię ukierunkowaną na atakowanie zdolności przeciwnika do podejmowania decyzji albo do dowodzenia i kontroli (C2), przy jednoczesnej ochronie analogicznych zdolności sił sojuszniczych. W doktrynie tej koncentrowano się na systemie namierzania celów i wyróżniano pięć podstawowych zdolności, określanych jako filary: bezpieczeństwo operacji, dezinformację wojskową, operacje psychologiczne, wojnę elektroniczną oraz destrukcję fizyczną.

Możliwości związane z informacją Walka elektroniczna (EW)

EW wspiera operacje informacyjne przez wykorzystanie ofensywnych i defensywnych taktyk oraz technik w różnych kombinacjach. Celem tych działań jest kształtowanie, zakłócanie i wykorzystywanie sposobu, w jaki przeciwnik używa widma elektromagnetycznego (EMS), przy jednoczesnej ochronie swobody działania sił sojuszniczych w tym widmie. Dominacja w widmie elektromagnetycznym oznacza dążenie Departamentu Obrony do możliwie szerokiej kontroli całego spektrum elektromagnetycznego. Obejmuje to możliwość zakłócania obecnych i przyszłych systemów łączności, czujników oraz systemów uzbrojenia.

Operacje sieci informatycznych (CNO) CNO są jedną z podstawowych zdolności IO. Rosnąca zależność mniej zaawansowanych armii oraz grup terrorystycznych od komputerów i sieci komputerowych, wykorzystywanych do przekazywania informacji siłom dowodzenia i kontroli, zwiększa znaczenie CNO w planowaniu oraz prowadzeniu IO.

Operacje psychologiczne (PSYOP)

mały|Struktura sił PSYOP armii USA mały|Ulotka NATO w Libii

PSYOP są jedną z podstawowych zdolności IO i odgrywają istotną rolę w realizacji celów IO na rzecz Departamentu Obrony USA. We współczesnym środowisku informacyjnym nawet operacje psychologiczne prowadzone na poziomie taktycznym mogą wywoływać skutki strategiczne. Środki PSYOP mogą być szczególnie ważne dla Departamentu Obrony podczas działań przedwojennych i powojennych, gdy inne środki wpływu są ograniczone albo niedozwolone. Operacje PSYOP muszą być koordynowane z kontrwywiadem (CI), MILDEC i OPSEC, aby zapewnić dekonfliktację i kontrolę działań, nie naruszyć działań CI oraz skoordynować wszystkie możliwości w ramach IO z celami ustalonymi podczas planowania. Konieczna jest ścisła współpraca i koordynacja między personelem PSYOP a PA, ponieważ utrzymanie wiarygodności wobec odbiorców jest jednym z celów działania komórki IO. PSYOP są najskuteczniejsze wtedy, gdy w przeglądzie ich materiałów i komunikatów uczestniczy personel dobrze rozumiejący język oraz kulturę grupy docelowej (TA). Wraz z rozwojem środowiska informacyjnego rozpowszechnianie produktów PSYOP rozszerza się z tradycyjnych materiałów drukowanych i transmisji na bardziej zaawansowane wykorzystanie Internetu, wiadomości faksowych, wiadomości tekstowych oraz innych powstających mediów. Skuteczność PSYOP zwiększa synchronizacja i koordynacja podstawowych, pomocniczych oraz powiązanych zdolności IO, zwłaszcza PA, MILDEC, CNO, operacji cywilno-wojskowych (CMO) i EW.

Dezinformacja wojskowa (MILDEC)

mały|Symulowany śmigłowiec OH-58C Kiowa i symulowane zbiorniki paliwa podczas operacji dezinformacyjnej przeprowadzonej 10 listopada 1990 roku

MILDEC obejmuje działania podejmowane w celu celowego wprowadzenia decydentów przeciwnika w błąd co do zdolności militarnych, zamiarów i operacji sił własnych. Ma to skłonić przeciwnika do podjęcia określonych działań albo do zaniechania działań, co przyczynia się do wykonania misji przez siły własne. MILDEC i OPSEC mają charakter uzupełniający: MILDEC ma skłaniać przeciwnika do błędnej analizy i wyciągania określonych, błędnych wniosków, natomiast OPSEC ma uniemożliwiać mu dostęp do prawdziwych informacji oraz prawidłowe rozpoznanie planów sił własnych. Aby operacja MILDEC była skuteczna, musi być możliwa do wykrycia przez systemy zbierania danych przeciwnika i zostać uznana za wiarygodną przez dowódcę oraz personel przeciwnika. Jednym z podejść do planowania MILDEC jest wykorzystanie wariantu działania sił własnych (COA), który może zostać wykonany przez te siły i potwierdzony przez informacje wywiadowcze przeciwnika. Planiści MILDEC nie mogą jednak zakładać, że przeciwnik ma takie same postawy, wartości i reakcje jak strona planująca, ani że zareaguje w określony sposób tylko dlatego, że w podobnej sytuacji tak zareagowaliby planiści. Zasoby potrzebne do przeprowadzenia dezinformacji i zasoby potrzebne do przeprowadzenia rzeczywistej operacji zawsze konkurują ze sobą. Z tego powodu plan dezinformacji powinien być opracowywany równolegle z planem rzeczywistym, już od wstępnej oceny dowódcy i sztabu, aby zapewnić odpowiednie zasoby dla obu planów. Aby skłonić przeciwnika do błędnej analizy, zazwyczaj skuteczniej i wydajniej jest przypisać rzeczywistej aktywności fałszywy cel, niż tworzyć całkowicie fałszywą aktywność. Zabezpieczenie planu dezinformacji zgodnie z zasadami OPSEC jest co najmniej tak samo ważne, jak zabezpieczenie planu rzeczywistego, ponieważ ujawnienie działań dezinformacyjnych może doprowadzić do ujawnienia właściwego planu. Największym wyzwaniem dla planistów MILDEC jest konieczność precyzyjnego planowania przy jednoczesnym zapewnieniu szczegółowej koordynacji. W sztabach połączonych odpowiedzialność za planowanie i nadzór nad MILDEC jest zazwyczaj powierzana elementowi dezinformacji sztabowej w dyrekcji operacyjnej sztabu połączonego (J-3). MILDEC jest jedną z podstawowych funkcji IO i jednym z warunków skutecznego prowadzenia operacji informacyjnych. Wykorzystuje systemy informatyczne, procesy oraz możliwości przeciwnika. Opiera się na zrozumieniu sposobu myślenia i planowania dowódcy przeciwnika oraz personelu pomocniczego, a także tego, w jaki sposób obie strony używają zarządzania informacją do wspierania własnych działań. Wymaga to wysokiego stopnia koordynacji ze wszystkimi elementami działań sił sojuszniczych w środowisku informacyjnym oraz z działaniami fizycznymi. Każda z podstawowych, pomocniczych i powiązanych zdolności odgrywa rolę w tworzeniu skutecznego MILDEC oraz w utrzymaniu jego wiarygodności w dłuższej perspektywie. Chociaż PA nie powinny uczestniczyć w przekazywaniu fałszywych informacji, muszą znać intencję i cel MILDEC, aby nie doprowadzić nieświadomie do ich naruszenia. Przykładem MILDEC może być wiadomość przygotowana w celu wykorzystania rozłamu między kluczowym członkiem kierownictwa przeciwnika, pozostającym w napiętych relacjach z innym ważnym decydentem. Taka wiadomość może wywołać konflikt wewnętrzny, który skłoni przeciwnika do rezygnacji z planowanego kierunku działań i przyjęcia stanowiska korzystniejszego dla interesów strony prowadzącej operację.

Bezpieczeństwo operacyjne (OPSEC) mały|Plakat propagandowy z okresu II wojny światowej ostrzegający przed ujawnianiem informacji poufnych przeciwnikowi

OPSEC jest jedną z podstawowych funkcji IO. Jego celem jest pozbawienie przeciwnika informacji potrzebnych do prawidłowej oceny zdolności i zamiarów sił sojuszniczych. OPSEC uzupełnia MILDEC, ponieważ uniemożliwia przeciwnikowi dostęp do informacji niezbędnych do oceny prawdziwego planu oraz do obalenia planu dezinformacji. W przypadku funkcji IO wykorzystujących nowe możliwości i luki w zabezpieczeniach, takich jak EW i CNO, OPSEC jest konieczny, aby zapobiec naruszeniu własnych funkcji. Identyfikacja istotnych elementów informacji poufnych oraz podejmowanie środków mających ukryć je przed przeciwnikiem stanowią tylko jeden z elementów obrony warstwowej służącej zabezpieczeniu informacji poufnych. Aby OPSEC był skuteczny, musi być uzupełniany innymi rodzajami zabezpieczeń. Należą do nich m.in. zabezpieczenia fizyczne, programy zabezpieczania informacji (IA), obrona sieci komputerowej (CND) oraz programy bezpieczeństwa osobowego, które służą sprawdzaniu personelu i ograniczaniu autoryzowanego dostępu. Dane mogą wyciekać, zostać skradzione albo przejęte w wyniku włamania do sieci. Przeciwnik może uzyskać do nich dostęp i odczytać ich zawartość, co ma szczególne znaczenie dla defensywnego bezpieczeństwa operacyjnego. Żołnierze armii USA mogą posiadać konta na Facebooku, prowadzić blogi albo publikować zdjęcia, co może ujawnić przeciwnikowi ruchy i lokalizację wojsk. Takie informacje ułatwiają organizowanie zasadzek i powodowanie strat wśród żołnierzy oraz personelu USA. Funkcje geotagowania, zwłaszcza w telefonach komórkowych, mogą prowadzić do naruszeń OPSEC.

Zobacz też czarna propaganda wojna cybernetyczna dezinformacja wojna elektroniczna gatekeeping szpiegostwo przemysłowe nieregularna wojna FIMI wojna psychologiczna radykalizacja zinformatyzowane działania bojowe (ChRL)

Przypisy

Kategoria:Psychologia wojskowa Kategoria:Informacja