Filip Neriusz (Nereusz) Golański (ur. 30 sierpnia 1753 w Krakowie, zm. 26 stycznia 1824 w Wilnie) – polski teoretyk literatury, krytyk literacki, publicysta, tłumacz, pedagog, kaznodzieja, pijar.
Życiorys Pochodził z drobnej rodziny drobnoszlacheckiej spod Krakowa. Kształcił się w polskich szkołach pijarskich, aby w 1771 złożyć śluby zakonne. Doktor teologii i filozofii, nauczyciel w szkołach pijarskich na prowincji i w Warszawie, od 1787 wiceprofesor, a od 1793 profesor w Szkole Głównej Wielkiego Księstwa Litewskiego w Wilnie. Poparł powstanie kościuszkowskieJanina Kamińska, Universitas Vilnensis 1793-1803, Od Szkoły Głównej Wielkiego Księstwa Litewskiego do Imperatorskiego Uniwersytetu Wileńskiego, Warszawa 2012, s. 48.. W 1794 redaktor Gazety Narodowej Wileńskiej.aprobującej powstanie kościuszkowskie, ale zdystansowanej wobec metod terroru. Podczas 20-letniej pracy w Wilnie także wykładowca w Głównym Seminarium Duchownym. Wizytator szkół w guberni białostockiej i grodzieńskiej. Członek TPN. Wyróżniony medalem Merentibus.
Autor erudycyjnego traktatu O wymowie i poezji, jednego z ważniejszych, cenionych podręczników poetyki klasycystycznej. W pismach pedagogicznych i religijnych moralista, swój system wartości budował na etyce chrześcijańskiej; swobodnie sięgał do egzemplifikacji z antyku i kultur egzotycznych. Tłumacz utworów Plutarcha.
Odznaczony przez Stanisława Augusta Poniatowskiego Medalem Merentibus za dzieło o wymowieInnocenty Buba, Pijarzy w Polsce (próba charakterystyki), w: Nasza Przeszłość, t. XV, Kraków 1962, s. 33..
Ważniejsze dzieła Pisma filozoficzno-literackie O wymowie i poezji. Wilno 1808. Literatka chińska dla literatek i literatów w Europie... (1810) Filozof i antyfilozof. Rozmowy w zarzutach i odpowiedziach dla dochodzenia i uznania prawdy (1811)
Homiletyka Kazanie na dzień św. Kazimierza w katedrze wileńskiej miane (1790) Materiał kaznodziejski... służyć mogący do kazań (1813)
Przypisy
Bibliografia Krystyna Jakowska, Podręczny słownik pisarzy polskich, Państwowe Wydawnictwo Wiedza Powszechna, Warszawa, 2006, str. 157.
Linki zewnętrzne Utwory Filipa Neriusza Golańskiego w serwisie Polona.pl
Kategoria:Odznaczeni Medalem Merentibus Kategoria:Polscy pedagodzy Kategoria:Polscy pijarzy (I Rzeczpospolita) Kategoria:Polscy publicyści Kategoria:Polscy teoretycy literatury Kategoria:Powstańcy kościuszkowscy Kategoria:Urodzeni w 1753 Kategoria:Nauczyciele akademiccy Szkoły Głównej Litewskiej Kategoria:Zmarli w 1824 Kategoria:Ludzie urodzeni w Krakowie