Cena strachu () – francusko-włoski przygodowy dreszczowiec z elementami dramatu z 1953 roku w reżyserii Henriego-Georges’a Clouzota, zrealizowany na podstawie francuskiej autorstwa . Zdjęcia powstały głównie w departamencie Gard.

Uważany za największe osiągnięcie filmu noir we Francji – „koncertowo zbudowany awanturniczy thriller, łączący w sobie podtekst egzystencjonalny z akcentami społecznymi”Garbicz, Klinowski..., s. 128 oraz klasyczny utwór filmu sensacyjnego.

Fabuła W miejscowości Las Piedras znajdującej się w pewnym kraju latynoamerykańskim, wegetuje grupka europejskich rozbitków życiowych. Jedyną dla nich możliwością wyrwania się z deprymującej beznadziejności i biedy jest zdobycie pieniędzy na wyjazd, lecz niweczy to miejscowy brak zatrudnienia. Okazję nieoczekiwanie stwarza katastrofalny pożar szybu wydobywczego należącego do amerykańskiego koncernu naftowego. Do jego ugaszenia niezbędna jest nitrogliceryna, jedyny materiał, którego wybuch może skutecznie stłumić płomienie. Bill O’Brien z kierownictwa górniczej placówki ogłasza nabór chętnych do przewiezienia tego niezwykle wrażliwego na wstrząsy ładunku z bazy koncernu na oddalone i położone na górskim odludziu pole naftowe. Mimo ogromnego ryzyka zgłasza się wielu miejscowych bezrobotnych, spośród których zostaje wybrana czwórka najlepszych kierowców. Na dwóch ciężarówkach mają oni dostarczyć ładunek za indywidualne wynagrodzenie 2 tys. dolarów, co daje możliwość wyrwania się z Las Piedras i rozpoczęcia nowego życia. Są to Europejczycy: Kalabryjczyk Luigi i tajemniczy Nordyk Bimba w pierwszej ciężarówce, a w drugiej para Francuzów – oszust Jo, który w ostatniej chwili zastąpił Niemca Smerloffa, i przebojowy Korsykanin Mario. Inni kierowcy podejrzewają, że Jo zastraszył Smerloffa, aby ułatwić sobie zatrudnienie u O’Briena, którego znał z czasów przemytu.

Na długiej trasie i prymitywnej gruntowej drodze ryzykanci mogą w każdej chwili zginąć wskutek eksplozji ładunku. Mimo różnych trudności uparcie pokonują nierówny, wąski i kręty szlak, wysadzając nawet zagradzający im przejazd głaz górski. Pod koniec trasy eksploduje jednak ciężarówka Luigiego i Bimby. Wybuch tworzy lej wypełniony ropą z uszkodzonego eksplozją przydrożnego rurociągu, zagradzając drogę drugiej załodze. Wysłany dla zbadania możliwości przeprawy Jo, grzęźnie unieruchomiony w bajorze, a jadący za nim Mario z konieczności przejeżdża po nodze partnera. Zabrany w dalszą drogę, Jo umiera wskutek szybko postępującego zakażenia tuż przed celem. Obiecane pieniądze otrzymuje spośród wszystkich jedynie Mario, inkasując podwójną zapłatę za siebie i zmarłego towarzysza. Upojony sukcesem, podczas drogi powrotnej, słuchając przez radio walca Straussa, wykonuje radosny slalom pustą ciężarówką na krętej górskiej drodze. W pewnym momencie traci panowanie nad wozem i spada w przepaść.

Obsada thumb|Ciężarówka White 666, typ kierowany w filmie przez Mario i Jo Yves Montand – Mario Charles Vanel – Jo Peter van Eyck – Bimba Folco Lulli – Luigi Véra Clouzot – Linda Darío Moreno – Hernandez William Tubbs – Bill O’Brien Luis De Lima – Bernardo Jo Dest – Smerloff Antonio Centa – szef obozu Darling Légitimus – miss Legitimus

O filmie Obraz był pierwszym i jedynym filmem w historii, który otrzymał zarówno Złotą Palmę na MFF w Cannes, jak i Złotego Niedźwiedzia na MFF w Berlinie. Cena strachu jest klasycznym filmem akcji, wyprodukowanym na długo zanim gatunek ten zaczął odnosić sukcesy w latach 80. XX wieku. Najsłynniejszą sceną filmu, która weszła do klasyki kina światowego, jest slalom ciężarówką po górskiej drodze w wykonaniu młodego Yves’a Montanda w takt popularnego walca Straussa Nad pięknym modrym Dunajem. Nawiązania do niej pojawiały się kilkakrotnie później w różnych filmach, m.in. w Wykidajło z 1989 roku.

Film miał trzy remake'i w latach późniejszych, dwie powstałe w Stanach Zjednoczonych, a jedną we Francji: pierwszą w 1958 wyreżyserował Howard W. Koch (Violent Road), następną w 1977 William Friedkin (Sorcerer), a trzecią w 2024 (Cena strachu) – .

Główną rolę kobiecą zagrała żona Clouzota, którą sprowadził on z Brazylii wraz z pomysłem scenariusza. Film został zrealizowany na pustkowiach Camargue w południowej Francji, doskonale imitujących pejzaż południowoamerykański. Dwie ciężarówki uczestniczące w śmiertelnie ryzykownym przedsięwzięciu to Dodge T110 (z załogą Bimba i Luigi) oraz zwycięska White 666 (kierowana przez Mario i Jo).

Odbiór Krytyka przyjęła film z niemal jednomyślnym entuzjazmem, a historycy sztuki filmowej uznali Clouzota za „mistrza w tworzeniu napięcia i analizy psychologicznej”. W swej wymowie społecznej film był raczej kontrowersyjny, na co zwracali uwagę zwłaszcza krytycy krajów obozu socjalistycznego, w którym film również prezentowano. Dla większości krytyków zachodnich był on jednak przede wszystkim „wielką metaforą ludzkiego losu i nieodwracalności przeznaczeń człowieka”. Podkreślali oni zawarte w nim znakomite studium charakterów, osiągnięte głównie dzięki zindywidualizowanemu, znakomitemu aktorstwu.

W Polsce film dwukrotnie wprowadzano na ekrany kin: po raz pierwszy w 1955, a następnie w 1969 – co stanowiło wyraz jego powodzenia.

Jak twierdził Rafał Donica, dzieło Clouzota – jak na film z roku 1953 – nie zestarzało się w ogóle pod względem formalnym.

Zobacz też Baza ludzi umarłych (1959)

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne Plakat do filmu

Cena strachu z 1953 i jej remake z 1977 na stronie Klubu Miłośników Filmu Recenzja w miesięczniku Film z 1955 r.

Kategoria:Francuskie adaptacje filmowe Kategoria:Francuskie filmy akcji Kategoria:Francuskie dreszczowce Kategoria:Francuskie filmy drogi Kategoria:Francuskie filmy czarno-białe Kategoria:Francuskie filmy z 1953 roku Kategoria:Włoskie filmy z 1953 roku Kategoria:Adaptacje filmowe powstałe w koprodukcji Kategoria:Filmy czarno-białe powstałe w koprodukcji Kategoria:Filmy kręcone w departamencie Gard Kategoria:Filmy nagrodzone Złotą Palmą Kategoria:Filmy nagrodzone Złotym Niedźwiedziem Kategoria:Filmy w reżyserii Henriego-Georges’a Clouzota Kategoria:Filmy wyróżnione nagrodą BAFTA dla najlepszego filmu