Pierieswiet (ros. ПересветWedług pisowni przed reformą: Пересвѣтъ ()) – rosyjski pancernik generacji przeddrednotów z początku XX wieku, pierwszy z trzech okrętów typu Pierieswiet. Wodowany w 1898 roku, wszedł do służby w 1901 roku. Brał udział w działaniach pod Port Artur podczas wojny rosyjsko-japońskiej. Zdobyty w Port Artur w 1905 roku przez Japończyków, służył pod banderą japońską pod nazwą Sagami, po czym podczas I wojny światowej powrócił pod banderę i nazwę rosyjską, przeklasyfikowany na krążownik pancerny. Zatonął 4 stycznia 1917 roku na niemieckich minach na Morzu Śródziemnym postawionych przez okręt podwodny U-73.

Budowa

„Pierieswiet” był głównym okrętem swojego typu, mającego w założeniach stanowić pancerniki słabiej opancerzone i uzbrojone, lecz za to dysponujące większym zasięgiem pływania i szybkością od zwykłych pancerników. Na skutek długiego projektowania i budowy, ich szybkość nie przewyższała jednak już nowo budowanych pancerników, od których pozostawały słabsze, zwłaszcza pod względem opancerzenia. O budowie „Pierieswieta” wraz z bliźniaczą „Oslabią” car Mikołaj II postanowił 24 lipca 1895 roku. Budowę rozpoczęto w 1895 roku. Oficjalnie uroczyste położenie stępki, w obecności cara i wielkiego księcia Aleksego miało miejsce 9 listopada 1895 roku (21 listopada nowego stylu).

„Pierieswiet” budowany był w Zakładach Bałtyckich (Bałtijskij Zawod) w Petersburgu, które też wykonywały maszyny dla całej trójki okrętów. Budowa odbywała się na starej drewnianej krytej pochylni zakładów. Kadłub wodowano 7 (19) maja 1898 roku, w obecności cara Mikołaja. 3 listopada 1898 roku okręt przeszedł do bazy w Kronsztadzie w celu wyposażenia i montażu artylerii. 23 października 1899 roku „Pierieswiet” rozpoczął , po których jego maszyny zostały odebrane przez zamawiającego. 17 sierpnia 1901 roku okręt był oglądany przez cara Mikołaja II, który nakazał dodać skrzydła mostka. 6-7 (19-20) września 1901 roku przeprowadzono próby artylerii, po czym okręt ostatecznie wszedł do służby. „Pierieswiet” od początku miał 1136 t przeciążenia konstrukcyjnego (9%), przez co zanurzenie z pełnym zapasem węgla wzrosło z projektowanego 7,93 do 8,43 m, a pas pancerny znalazł się w znacznej części pod wodą i wystawał tylko na 40 cm do góry.

Zewnętrznie „Pierieswiet” różnił się od pozostałych pancerników tego typu obecnością bojowego marsu z 2 działkami 47 mm także na maszcie rufowym, z którego zrezygnowano na dalszych okrętach. Koszt budowy wyniósł 10,05 miliona rubli. Okręt otrzymał jako kolejna jednostka imię półlegendarnego XIV-wiecznego mnicha-wojownika Aleksandra Pierieswieta, świętego prawosławnego (towarzysza Oslabii), poległego na Kulikowym Polu w pojedynku z tatarskim wojownikiem Czełubiejem. Nazwę nadano mu i wciągnięto na listę floty już 3 (15) października 1895 roku.

Skrócony opis Szczegóły w artykule pancerniki typu Pierieswiet Okręty typu Pierieswiet były nietypowymi pancernikami, skonstruowanymi według specyficznych założeń, słabiej opancerzonymi i uzbrojonymi, mimo stosunkowo dużych rozmiarów kadłuba. Długość kadłuba wynosiła 132,4 m, szerokość 21,8 m, a wyporność projektowa 12 674 ton. Zmierzona w 1901 roku wyporność „Pierieswieta” w stanie lekkim wynosiła 12 781,5 t (zanurzenie 7,73 m), a pełna wyliczona wyporność 14 789,7 t (zanurzenie 9,1 m). Spośród ówczesnych pancerników generacji przeddrednotów okręty wyróżniały się dużą powierzchnią wysokich burt, zwłaszcza w podniesionej o jeden pokład części dziobowej, które dawały im bardzo dobre własności morskie. thumb|Schemat opancerzenia

Opancerzenie okrętów było stosunkowo słabe i mało rozległe. Wąski pas pancerny na większości długości linii wodnej, wykonany ze stali Harveya, miał maksymalną grubość na śródokręciu 229 mm, a w rejonie wież – 178 mm. Nad jego środkową częścią był górny pas pancerny grubości 102 mm. Powyżej burty były nieopancerzone, z wyjątkiem pięciu kazamat dział kalibru 152 mm na każdej burcie, osłoniętych pancerzem 127 mm. Osłonę poziomą stanowił wewnętrzny pokład pancerny grubości 51 mm, opadający po bokach skosami do burt. Wieże dział miały pancerz pionowy grubości 229 mm, a stanowisko dowodzenia – 152 mm. „Pierieswiet” jako jedyny z okrętów typu miał także rufowe stanowisko dowodzenia osłonięte płytami 102 mm. W celu pełnienia służby na Dalekim Wschodzie, miał dno obite na zewnątrz drewnem i blachą miedzianą.

Uzbrojenie główne stanowiły cztery działa kalibru 254 mm w dwóch wieżach dwudziałowych na dziobie i rufie. Wieże „Pierieswieta” były wykonane przez Zakład Mietalliczeski. Jego działa mogły teoretycznie strzelać na odległość 17,6 km (95 kabli). Artyleria średnia obejmowała 11 dział kalibru 152 mm L/45, z czego 10 było umieszczonych w opancerzonych kazamatach (dwie dwupiętrowe i jedna jednopiętrowa na każdej burcie), a jedenaste było umieszczone w kadłubie nad stewą dziobową, jako pościgowe. Uzbrojenie uzupełniało 20 pojedynczych dział 75 mm L/45 (16 w stanowiskach burtowych na śródokręciu i 4 na najwyższym pokładzie, nad skrajnymi kazamatami) i 20 dział 47 mm (na „Pierieswiecie”: cztery w stanowiskach burtowych na dziobie i dwa na rufie, cztery na najwyższym pokładzie, po dwa na mostku dziobowym i rufowym, cztery na marsie masztu dziobowego i dwa na marsie masztu rufowego). Dodatkowo okręty miały do 10 dział 37 mm, z których sześć można było ustawić na kutrach i szalupach, lecz ich liczba mogła być mniejsza. Dla oddziałów desantowych przewożono dwie armaty 64 mm systemu Baranowskiego i dwa karabiny maszynowe. Okręty typu Pierieswiet miały pięć wyrzutni torpedowych kalibru 381 mm, w tym jedna stała dziobowa i cztery burtowe. Przenosiły ponadto w magazynie 50 min morskich i były wyposażone w dwa kutry parowe z wyrzutnią torped i dwa kutry z miotaczami min i minami wytykowymi.

Napęd pancerników tworzyły trzy pionowe 3-cylindrowe maszyny parowe potrójnego rozprężania o łącznej mocy projektowej 14 500 KM (indykowanych), które napędzały trzy śruby napędowe. Na próbach sześciogodzinych w 1899 roku „Pierieswiet” osiągnął prędkość średnią 18,44 węzłów i łączną moc indykowaną 14 532,63 KM (nieco większą od kontraktowej 14 500 KM). Na dalszych próbach 19 września 1900 roku osiągnął maksymalnie 6-godzinną prędkość średnią 18,64 węzłów, a przez pierwsze 4 godziny nawet 19,08 w. Parę dostarczało 30 kotłów parowych wodnorurkowych Belleville. Zapas paliwa (węgla) wynosił 1046 t, a maksymalnie 2058 t. Zasięg według wyliczeń przy prędkości 10 węzłów wynosił 5610 mil morskich.

Załoga „Pierieswieta” etatowo liczyła 778 osób (w tym 28 oficerów), a faktycznie 675 (w tym 22 oficerów).

Służba W nawiasach daty w nowym stylu.

W I Eskadrze Oceanu Spokojnego Wkrótce po wejściu do służby, „Pierieswiet” 11 (24) października 1901 roku wypłynął z Kronsztadu na Daleki Wschód, w skład Eskadry Oceanu Spokojnego, pod dowództwem komandora N. KorolowaDowódca N. Korolow został oceniony jako całkowicie niekompetentny, według wspomnień oficera torpedowego, wielkiego księcia Kiryła, który też kiepsko ocenił wyszkolenie większości załogi na początku służby okrętu (.. Po drodze, 18 (31) października pancernik wszedł na mieliznę w cieśninie Wielki Bełt i został zdjęty dopiero z pomocą duńskich holowników; powstałe niewielkie uszkodzenia dna zostały usunięte podczas trwającego miesiąc dokowania w Tulonie od 19 listopada. Po przejściu przez Morze Śródziemne i Kanał Sueski i odwiedzinach w Adenie, Kolombo, Batawii i Hongkongu, 5 (18) kwietnia 1902 roku zawinął do bazy Port Artur. W sierpniu 1902 roku był dokowany we Władywostoku, po czym, w drodze powrotnej w październiku, zwyciężył w wyścigu rosyjskich pancerników z Nagasaki do Port Artur (z „Sewastopolem” i „Połtawą”), ze średnią prędkością 15,7 w. W styczniu-lutym 1903 roku odbył wizytę w Japonii i Korei i był dokowany w Nagasaki, po czym przez Władywostok powrócił do Port Artur.

thumb|„Pierieswiet” w 1901 r. Podczas wojny japońsko-rosyjskiej „Pierieswiet” wraz z półbliźniaczą „Pobiedą” brał udział w walkach z japońską flotą pod Port Artur, a następnie w obronie twierdzy. Był okrętem flagowym zastępcy dowódcy eskadry, kontradmirała Pawła Uchtomskiego, a dowódcą pancernika był komandor Wasilij Bojsman. Podczas rozpoczynającego wojnę ataku torpedowego japońskich niszczycieli na rosyjskie okręty w nocy z 26 na 27 stycznia (8/9 lutego) 1904 roku „Pierieswiet” nie odniósł uszkodzeń. 27 stycznia wziął udział w dziennej bitwie z podchodzącymi głównymi siłami japońskiej floty, w której wystrzelił 17 pocisków 254 mm, 86 – 152 mm i 205 – 75 mm, bez większych efektów, nie odnosząc też uszkodzeń. Pomimo mniejszego kalibru dział, zaletą pancerników typu Pierieswiet była największa z okrętów rosyjskich donośność artylerii. Według części źródeł, 9 marca wraz z „Pobiedą”, „Pierieswiet” odpowiedział na ostrzał bazy przez japońskie pancerniki ponad półwyspem górującym nad bazą (według rosyjskich obserwatorów, Rosjanie mieli uzyskać jedno trafienie)Według innych źródeł, 9 marca japońskie okręty wraz z „Pobiedą” ostrzeliwał pancernik „Retwizan”, a nie „Pierieswiet”. . 13 (26) marca „Pierieswiet” lekko uszkodził dziobem w kolizji pancernik , samemu też odnosząc niewielkie uszkodzenia. 2 (15) kwietnia „Pierieswiet” ostrzelał 28 pociskami z dużej odległości ok. 16,5 km japońskie krążowniki pancerne „Kasuga” i „Nisshin”, bombardujące Port Artur, i według rosyjskich relacji, spowodował uszkodzenie i odholowanie jednego z nich (czego jednak brak jest potwierdzenia). Znaczne wstrząsy przy prowadzeniu ognia na duży dystans powodowały jednak obawy uszkodzeń konstrukcji, zawodził też przy dużych kątach podniesienia elektryczny system podawania amunicji. Sam „Pierieswiet” otrzymał jedno trafienie w pas pancerny poniżej linii wodnej, lecz pocisk nie wybuchł ani nie przebił pancerza. Podczas obrony bazy, w patrolowaniu i trałowaniu min aktywnie uczestniczyły też kutry parowe pancerników. Między innymi w nocy na 20 kwietnia kuter z „Pierieswieta” ostrzelał miotaną miną i pociskami z działka 37 mm japoński brander, który usiłował zablokować port. Pod koniec kwietnia cztery działa 152 mm oraz część dział małokalibrowych z okrętu ustawiono na stanowiskach lądowych. thumb|„Pierieswiet” zatopiony w Port Artur

„Pierieswiet” jako okręt flagowy kontradmirała Uchtomskiego wziął udział w nieudanej próbie przebicia się do Władywostoku 10 (23) czerwca 1904 roku, zakończonej zawróceniem eskadry rosyjskiej po napotkaniu japońskich sił głównych Z artylerii średniej miał wówczas na uzbrojeniu 8 dział 152 mm. Podczas odpierania późniejszych ataków niszczycieli, wystrzelił 7 pocisków 254 mm, 61 – 152 mm, 150 – 75 mm i 426 – 47 mm. 27 lipca (9 sierpnia) okręt został trafiony dwoma pociskami kalibru 120 mm podczas japońskiego ostrzału bazy przez armaty polowe, przy czym jeden rozerwał się w kajucie dowódcy (zginął jeden członek załogi). Następnie wziął udział w kolejnej próbie przerwania blokady, zakończonej bitwą na Morzu Żółtym 28 lipca (10 sierpnia) 1904 r. Podczas tej bitwy „Pierieswiet” odniósł poważne uszkodzenia od pocisków różnego kalibru, otrzymując ok. 40 trafień. Na skutek przebić nieopancerzonego dziobu z prawej burty, zatopieniu uległa część przedziałów i okręt nabrał przechyłu (w razie kontynuowania bitwy prawdopodobne byłoby jego zatonięcie na skutek uszkodzeń części dziobowej). Uszkodzeniu uległy m.in. dwa kotły, drugi i trzeci komin oraz część artylerii, w tym lufa jednego działa 254 mm (od pocisku kalibru 57 mm japońskiego niszczyciela, podczas powrotu) – po bitwie sprawne pozostały 3 działa 254 mm, 8 – 152 mm, 13 – 75 mm i 17 – 47 mm. Straty wyniosły 13 zabitych i 69 rannych, w tym ranny został dowódca kmdr Bojsman (zmarł później w niewoli japońskiej). Po niepowodzeniu próby przebicia się, okręty powróciły do Port Artur. „Pierieswiet” wystrzelił podczas bitwy i późniejszego odpierania ataków z niszczycieli 109 pocisków 254 mm, 720 – 152 mm, 315 – 75 mm i 755 – 47 mm.