thumb|Mapa dialektów albańskich Język albański (alb. ) – język indoeuropejski z grupy satem, którym posługuje się ok. 6,2 mln Albańczyków zamieszkujących Albanię (3,6 mln), Kosowo (1,7 mln), Macedonię Północną (450 tys.), a także Włochy (Arboresze), Grecję (Arwanici) i USA (Amerykanie pochodzenia albańskiego). W Albanii, Kosowie i Macedonii Północnej jest objęty statusem języka urzędowego.
Istnieją dwie odmiany terytorialne języka, istotnie odmienne fonologicznie, gramatycznie i leksykalnie: dialekt gegijski (alb. ) na północy Albanii, w Kosowie i Macedonii Północnej (znacznie się różniące) oraz toskijski (alb. ) na południu Albanii, we Włoszech i Grecji. Granicę między nimi tworzy rzeka Shkumbin oraz 41 równoleżnik; jest to również granica kulturowa. Standard języka, nauczany w albańskich szkołach, opiera się głównie na dialekcie toskijskim.
Artykuł 1 Deklaracji Praw Człowieka w języku albańskim:
„”
Historia Początki języka sięgają VII–VIII w. n.e. Jest on prawdopodobnie spokrewniony z językami iliryjskim i mesapijskim, które występowały również nad Morzem Adriatyckim lub z trako-dackimi. Tę drugą możliwość potwierdzają między innymi pewne podobieństwa z językiem rumuńskim (ok. 50 słówAlexandru Cihac: Słownik Etymologiczny z połowy XIX wieku; dla zwolenników trako-dackiego pochodzenia języka rumuńskiego podobieństwo z j. albańskim jest koronnym argumentem, nikt nie udowodnił, że te 50 słów ma tracko-dackie pochodzenie.), który według jednej z hipotez ukształtował się na trako-dackim substracie językowym, a także liczne podobieństwa pomiędzy słownictwem albańskim i trako-dackim.
Najstarszy zapis w tym języku to formuła chrztu, zapisana przez biskupa Pala Engjëlliego w 1462 roku. Jest on przechowywany w Bibliotece Laurenziana we Florencji.
Współczesny język literacki istnieje od XIX w. Od 1908 do zapisu używa się alfabetu łacińskiego, wcześniej używano alfabetu greckiego, cyrylicy i pisma arabskiego.
Wymowa
Alfabet języka albańskiego zawiera 36 znaków: a, b, c, ç, d, dh, e, ë, f, g, gj, h, i, j, k, l, ll, m, n, nj, o, p, q, r, rr, s, sh, t, th, u, v, x, xh, y, z, zh.
Litera IPA Opis Przykład c []jak c w carcigare (papieros) ç []jak cz w czeski wymowa alternatywna: ćçast (chwila) dh []jak th w ang. this dźwięcznedhomë (pokój) ë []/[]akcentowane: (œ); nieakcentowane: (ə) (szwa),w wygłosie (na końcu słowa) często ledwo słyszalnehënë (księżyc) gj []podobne jak di w Nadia bądź krótkie dźgjithë (wszystko) ll []jak ł sceniczne (kresowe) w łatwofillim (początek) nj []jak ni w sanienjoh (znam) q []palatalne (zmiękczone) t lub słabe cz (trochę słabsze niż ç)podobnie jak t w pl. sympatiawymowa alternatywna: ć lub kj, tylnojęzykowe (przede wszystkim w Macedonii Północnej)qime (włos) r []słabe r wymówione końcówką językatre (trzy) rr []wibrujące r wymówione zaokrągloną końcówką języka jak w barrakudarrugë (ulica) sh []jak szshkollë (szkoła) th []jak th bezdźwięczne w ang. thinkthikë (nóż) x []dzlexoj (czytam) xh []podobnie jak dż w pl. dżunglaxhep (kieszeń) y []podobnie jak y/ipyll (las) zh []ż, jak żurnal zhurmë (hałas)
Zobacz też
dialekt arbaryjski dialekt arwanicki dialekt gegijski języka albańskiego dialekt toskijski języka albańskiego Albańska Wikipedia
Przypisy
Bibliografia Marek Jeziorski, Jerzy Wiśniewski, Słownik minimum albańsko-polski i polsko-albański, Warszawa 1992. Jolanta Mindak, Irena Sawicka, Zarys gramatyki języka albańskiego, Warszawa 1993. Mazllum Saneja, Alina Wójcik, Mini rozmówki albańskie, Warszawa 1992. Irena Sawicka, Charakterystyka fonetyki albańskiej; [w:] Albanistyka polska, red. I. Sawicka, Toruń 2007, s. 183–195.
Kategoria:Języki Albanii Kategoria:Języki Kosowa Kategoria:Języki Macedonii Północnej Kategoria:Języki Czarnogóry Kategoria:Języki Włoch Kategoria:Języki Grecji Kategoria:Języki Serbii Kategoria:Języki Turcji Kategoria:Języki Bułgarii