Order Padma Vibhushan () – indyjskie wysokie odznaczenie cywilne (order), przyznawane przez prezydenta Indii.
Historia Order Padma Vibhushan został ustanowiony 2 stycznia 1954 przez pierwszego prezydenta Indii Rajendrę Prasada wraz z dwoma innymi odznaczeniami z grupy Padma Awards: Orderem Padma Bhushan, Orderem Padma Shri oraz Orderem Bharat Ratna. Przyznawanie wszystkich tych odznaczeń zostało zawieszone w okresie od 13 lipca 1977 do 26 stycznia 1980. Orderu Padma Vibhushan nie przyznawano również w latach 1992–1998.
W hierarchii indyjskich odznaczeń cywilnych znajduje się na drugim miejscu – za Orderem Bharat Ratna.
Początkowo Order Padma Vibhushan miał być odznaczeniem trójstopniowym. W projekcie najniższym było odznaczenie Tisra Varg (dosł. „trzeciej klasy” – obecnie Padma Shri), drugim w kolejności było Dusra Varg (dosł. „drugiej klasy” – obecnie Padma Bhushan), a najwyższym Pahela Varg (dosł. „pierwszej klasy”). Ostatecznie wybrano ten ostatni i jest to odznaczenie jednostopniowe, któremu nadano nazwę Padma Vibhushan.
Zasady nadawania Order Padma Vibhushan nadawany jest w dowód uznania głównie obywatelom indyjskim za wybitne osiągnięcia i zasługi dla narodu, w każdej dziedzinie, w tym za działalność publiczną i może być przyznany pośmiertnie.
Z wnioskiem o odznaczenie Padma Vibhushan mogą występować przedstawiciele rządu federalnego, poszczególnych ministerstw, terenowych jednostek administracji państwowej i innych instytucji państwowych oraz organizacji społecznych. Wnioski rozpatrywane są przez „Kapitułę Nagrody” (Awards Committee) i po akceptacji odpowiedniego ministra lub premiera przedstawiane prezydentowi. Order wręczany jest corocznie 26 stycznia, w „Dniu Republiki” – święta narodowego Indii.
Opis odznaki Początkowo odznaką orderu miał być okrągły złoty medal o średnicy 35 mm z wytłoczonym w centrum kwiatem lotosu okolonym wieńcem i napisem: „विभूषण पुरस्कार” (PADMA VIBHUSHAN). Na rewersie znajdowało się godło państwowe Indii i dewiza orderu (DESH SEVA). Nie istnieją żadne dostępne źródła, które potwierdzałyby, że powyższy projekt został zrealizowany.
W 1955 projekt został zmieniony na okrągły medal z geometrycznymi wzorami o średnicy 30 mm, wykonany z brązu. W 1957 projekt został ponownie zmieniony i przyjął obecna formę. Na awersie znajduje się kwiat lotosu oraz napis „विभूषण पुरस्कार” (PADMA VIBHUSHAN). Na rewersie znajduje się godło państwowe Indii oraz napis z dewizą orderu.
Odznaczeni Do 2010 Orderem Padma Vibhushan zostały odznaczone 264 osoby, m.in.
Obywatele Indii Satyendra Nath Bose – fizyk (1954) Zakir Hussain – prezydent Indii (1954) Valerian Gracias – duchowny katolicki, kardynał, arcybiskup Bombaju (1966) Subrahmanyan Chandrasekhar – astrofizyk i matematyk, laureat Nagrody Nobla w dziedzinie fizyki (1968) Raja Ramanna – fizyk atomowy (1975) Madurai Shanmukhavadivu Subbulakshmi – śpiewaczka klasyczna (1975) Satyajit Ray – reżyser filmowy, scenarzysta i pisarz (1976) Ravi Shankar – kompozytor i wirtuoz gry na sitarze (1981) Chintamani Nagesa Ramachandra Rao – chemik (1985) Autar Singh Paintal – fizjolog (1986) Manmohan Singh – ekonomista, szef Banku Rezerw Indii (1987) A.P.J. Abdul Kalam – inżynier i naukowiec (1990) Gulzarilal Nanda – premier Indii (1991) Atal Bihari Vajpayee – polityk (1992) Lata Mangeshkar – piosenkarka (1999) Kelucharan Mohapatra – tancerz, mistrz tańca Odissi, pedagog (2000) Rasipuram Krishnaswami Iyer Narayanaswami – pisarz (2000) Calyampudi Radhakrishna Rao – matematyk i statystyk (2001) Zubin Mehta – dyrygent (2001) Karan Singh – polityk i dyplomata, pisarz (2005) Ram Narayan – muzyk, popularyzator sarangi (2005) Jyotindra Nath Dixit – dyplomata (2005) Viswanathan Anand – szachowy mistrz świata (dwukrotnie 2007 i 2009) Rajendra Kumar Pachauri inżynier kolejnictwa, przewodniczący Międzyrządowego Zespołu ds. Zmian Klimatu (2007) Lakshmi Mittal – biznesmen (2008) Ratan Tata – biznesmen, prezes Tata Motors (2008) Pranab Kumar Mukherjee – polityk, minister finansów (2008) Sachin Tendulkar – krykiecista (2008) Nirmala Joshi – misjonarka, przełożona Zgromadzenie Sióstr Misjonarek Miłości (2009) Zohra Sehgal – aktorka, tancerka (2010)
Obcokrajowcy Jigme Dorji Wangchuck – król Bhutanu (1954) Har Gobind Khorana – amerykański biolog molekularny, laureat Nagrody Nobla w dziedzinie fizjologii lub medycyny (1969) John Kenneth Galbraith – amerykański ekonomista (2001) Norman Borlaug – amerykański naukowiec, laureat Pokojowej Nagrody Nobla (2006) Edmund Percival Hillary – nowozelandzki himalaista i polarnik (2008) Venkatraman Ramakrishnan – amerykański biofizyk, laureat Nagrody Nobla w dziedzinie chemii (2010)
Przypisy
Bibliografia Padma Awards Awards & Honours – Padma Vibhushan
Kategoria:Indyjskie odznaczenia Kategoria:Kultura w Indiach