thumb|240px|Kinoteatr Adria – dawna strzelnica Bydgoskiego Bractwa Kurkowego, mieścił się tu dawniej kompleks rozrywkowy z ogrodem i sceną letnią thumb|240px|Jedna z kamienic przy ul. Toruńskiej thumb|240px|Kościół św. Józefa Rzemieślnika (1906) przy ul. Toruńskiej thumb|240px|Osiedle mieszkaniowe przy ulicy thumb|240px|500-letni dąb Bartek przy ul. Toruńskiej – najstarsze drzewo, pomnik przyrody w Bydgoszczy thumb|240px|Kościół Matki Bożej Królowej Polski (1911) widoczny od ul. Toruńskiej thumb|240px|Zabytkowa chata pomennonicka w Łęgnowie Ulica Toruńska – najdłuższa i jedna z najważniejszych komunikacyjnie ulic w Bydgoszczy.
Przebieg Ulica rozciąga się na kierunku zachód-wschód, od Ronda Bernardyńskiego po wschodnie granice Bydgoszczy na osiedlu Otorowo. Jej długość wynosi ok. 11 km. Śladem ulicy od Ronda Bernardyńskiego do Ronda Toruńskiego biegnie droga krajowa nr 80. Ulica stanowi jedną z głównych arterii komunikacyjnych i tras wylotowych z Bydgoszczy łącząc centrum ze wschodnią częścią miasta położoną po południowej stronie Brdy. W kierunku wschodnim ulica przebiega przez następujące jednostki urbanistyczne: Babia Wieś, Kapuściska, Zimne Wody, Łęgnowo II. Fragment ulicy przebiega na malowniczej grobli oddzielającej tor regatowy od portu drzewnego.
Historia Ulica Toruńska stanowi starodawny trakt łączący Bydgoszcz z Solcem Kujawskim i Toruniem (dotarcie do Torunia wymagało przeprawy przez Wisłę). Już w średniowieczu stanowiła drogę wylotową z Bydgoszczy, poprzez Bramę Kujawską, a po lokacji miasta w jej otoczeniu powstało Przedmieście Toruńskie, zwane również Kujawskim. Prawdopodobnie do XIV wieku ulicą przebiegał szlak śląsko-pomorski (dawnej bursztynowy) do brodu na Brdzie w Czersku Polskim, w pobliżu ujścia tej rzeki do Wisły. Kontrola tego brodu, który był elementem dawnego traktu handlowego z południa na Pomorze Gdańskie należała do grodu kasztelańskiego w Wyszogrodzie. W XIV i na początku XV odnotowano w źródłach pisanych zamiary budowy w tym miejscu mostuZobowiązał się do tego książę Władysław Opolczyk – dawca praw miejskich Fordonu w 1382 r., do czego jednak nie doszło, zaś od XVII do XIX wieku istniała tu przeprawa promowa, którą obsługiwał właściciel karczmy o nazwie UjścieŁbik Lech. Średniowieczne brody i przeprawy na dolnej Brdzie w okolicy Bydgoszczy. [w.] Kronika Bydgoska XIX. Bydgoszcz 1998..
Mapa okolic Bydgoszczy z 1796-1802 r. (mapa Schroettera wykonana na podstawie pomiarów geodezyjnych) przedstawia drogę do Solca Kujawskiego pokrywającą się z obecnym śladem ulicyKarte von Ost-Preussen nebst Preussisch Litthauen und West-Preussen nebst dem Netzdistrict aufgenommen unter Leitung des Preuss. Staats Minister Herrn von Schroetter in den Jahren von 1796 bis 1802.. Natomiast plan okolic Bydgoszczy z 1857 r. przedstawia wzdłuż drogi nieliczne zabudowania o charakterze podmiejskim skupione w następujących miejscowościach (folwarkach): Małe Bartodzieje (niem. Kl. Bartelsee), Zimne Wody (niem. Kaltwasser), Kapuściska Wielkie (niem. Gr. Kapuscisko), Czersko Polskie (niem. Poln. Czersk), Czersko Niemieckie (niem. Deutsch Czersk, wieś olęderska), Łęgnowo (niem. Langenau, wieś olęderska lokowana w 1603 r.), Otorowo (niem. Otterowo, wieś olęderska lokowana w 1604 r.). Aż do Łęgnowa droga przebiegała w sąsiedztwie Zbocza BydgoskiegoPlan von Bromberg und Umgegend zwischen der Weichsel und Netze sowie den Königl. Oberförstereien Wtelno u. Glinke. Berlin 1857, skala 1:25 000.
Początkowo tylko zachodnia część ulicy w dzisiejszym przebiegu pozostawała w granicach administracyjnych miasta Bydgoszczy. Fragment ulicy na Przedmieściu Toruńskim należał do miasta już w 1800 r., zaś od 1851 r. fragment na terenie tzw. Żup do dzisiejszej hali Łuczniczka. W 1920 r. po przejściu Bydgoszczy w granice odrodzonego państwa polskiego, w granice Bydgoszczy włączono kilkanaście okolicznych gmin podmiejskich, m.in. Małe Bartodzieje, Kapuściska Wielkie, Zimne Wody, Czersko Polskie. W ten sposób ulica Toruńska na odcinku od Starego Miasta do przejazdu z Koleją Warszawsko-Bydgoską (oddaną do użytku w 1861 r.) znalazła się w granicach BydgoszczyLicznerski Alfons: Rozwój terytorialny Bydgoszczy. [w.] Kronika Bydgoska II. Bydgoszcz 1965.. W 1954 r. włączono do miasta port drzewny, zaś w 1977 r. Łęgnowo II (obszar położony na wschód od ul. Łęgnowskiej). Odtąd ulica na całej długości znalazła się w granicach administracyjnych Bydgoszczy.
W 1872 r. w rejonie Zbożowego Rynku do ul. Toruńskiej przyłączono nowo oddaną do użytku ul. Bernardyńską. Począwszy od lat 80. XIX w. w pasie terenu między ulicą a Brdą powstawały przedsiębiorstwa przemysłowe, głównie składy drewna i tartaki, będące zaczątkiem wschodniej dzielnicy składowo-przemysłowej. W tym czasie oddano do użytku port drzewny w Brdyujściu wraz z systemem śluz oraz jazem Czersko Polskie. Dla potrzeb ulicy usypano groblę przecinającą nowo utworzony akwen.
W latach 1891–1901 przedsiębiorstwo Żegluga Bydgoska (niem. Bromberger Schleppschiffahrt Aktien Gesellschaft) wybudowało na Zimnych Wodach kompleks zabudowań przemysłowych oraz doprowadziło do wykopania kanału skracającego meander Brdy. W ten sposób powstała Wyspa na Zimnych Wodach, którą przecięła wybudowana na koszt spółki ulica Sporna. W pierwszych dziesięcioleciach XX wieku, na nabrzeżach dolnej Brdy wzdłuż ulicy Toruńskiej i Fordońskiej funkcjonowało kilkadziesiąt tartaków, stolarni i innych fabryk wykorzystujących drewno spławiane w dużych ilościach z Królestwa Kongresowego szlakiem wodnym wiodącym Wisłą, Brdą, Kanałem Bydgoskim, Notecią i Wartą do NiemiecSławińska Krystyna: Przemysł drzewny w Bydgoszczy i w okolicy w latach 1871–1914: Prace Komisji Historii t.VI.: Bydgoskie Towarzystwo Naukowe. Prace Wydziału Nauk Humanistycznych. Seria C: 1969..
W okresie międzywojennym następowała dalsza urbanizacja przemysłowa terenu przylegającego do ul. Toruńskiej. Z większych przedsiębiorstw powstałych lub rozwijających się w tym okresie należały m.in. Fabryka Mebli O. i K. Pfefferkorna (dzisiaj Bydgoskie Fabryki Mebli) oraz Fabryka Wyrobów Gumowych „Kauczuk” Sp. Akc. (dzisiaj Bydgoskie Zakłady Przemysłu Gumowego „Stomil” S.A.)Żłobińska Łucja. Bydgoski „Kauczuk” – „Stomil”, [w:] Kalendarz Bydgoski 1995. Na skarpie u wylotu ul. Hutniczej do ulicy Toruńskiej funkcjonowała Wielkopolska Huta Szkła (od 1923 r., na terenie dawnej cegielni zał. w 1892 r., produkowała butelki oraz szkło okienne)Siwiak Wojciech: Wielkopolska Huta Szkła z Czerska Polskiego (lata 1923–1948). [w:] Kronika Bydgoska XXIV (2002). Bydgoszcz 2003.. W latach 20. po budowie toru regatowego, w sąsiedztwie ulicy wybudowano nad Brdą przystań żeglugi pasażerskiej (Lloyd Bydgoski – u wylotu ul. Hutniczej), a na wyspie w Brdyujściu powstały trybuny dla kilku tysięcy widzów, wykorzystywane podczas imprez rangi krajowej i międzynarodowej (m.in. Mistrzostwa Europy w wioślarstwie – 1929 r., coroczne Regaty Wszechpolskie) W 1930 r. oddano do użytku kolejową obwodnicę Bydgoszczy w ciągu magistrali węglowej, która przecinała wysokim wiaduktem ul. Toruńską.
W latach 1939–1945, w czasie okupacji niemieckiej na terenie Puszczy Bydgoskiej w Łęgnowie powstała wielka (pow. 23 km²) fabryka zbrojeniowa III Rzeszy DAG Fabrik Bromberg, zajmująca się produkcją miotających i kruszących materiałów wybuchowych oraz wypełniania nimi skorup pocisków i łusek amunicji wojskowej (elaboracja)Lachamjer Jerzy: Technologia nitrogliceryny w zakładach Dynamit Nobel A.G. w Bydgoszczy. [w.] Kronika Bydgoska XXVIII 2006. Towarzystwo Miłośników Miasta Bydgoszczy. Bydgoszcz 2007. ISSN 0454-5451.. W celach komunikacji wybudowano dziesiątki kilometrów torów kolejowych, bocznic oraz setki kilometrów dróg o nawierzchni z płyt betonowych. Od podstaw wybudowano m.in. łączące się z ul. Toruńską ulice: Łęgnowską i NowotoruńskąPszczółkowski Michał, Czechowski Maciej: Eksploseum DAG Fabrik Bromberg wybuchowa historia Bydgoszczy – informator. Muzeum Okręgowe im. Leona Wyczółkowskiego w Bydgoszczy 2011..
Po II wojnie światowej wzdłuż ulicy powstały nowe przedsiębiorstwa, torowiska i zajezdnia tramwajowa, a także nowe osiedla mieszkaniowe (Wzgórze Wolności, Wyżyny, Kapuściska, osiedle Łuczniczki). Począwszy od 1969 r. rozpoczęto realizację trasy W-Z, która miała poprawić warunki ruchu drogowego w Bydgoszczy na kierunku wschód-zachód. W tym czasie powstało m.in. Rondo Toruńskie i Rondo Bernardyńskie, a fragment ulicy Toruńskiej między nimi nabrał charakteru tranzytowegoBydgoszcz wczoraj i dziś. Praca zbiorowa pod red. Stanisława Michalskiego. Państwowe Wydawnictwo Naukowe Warszawa-Poznań 1988. .. W latach 80. oddano do użytku aleję Jana Pawła II łączącą się z ul. Toruńską.
Wśród inwestycji zrealizowanych po 1990 r. łączących się pośrednio z ul. Toruńską można wymienić m.in. budowę alei Kazimierza Wielkiego z mostem nad Brdą (2001), budowę drugiej jezdni na odcinku Rondo Toruńskie – ul. Perłowa (2001), budowę hali Łuczniczka (2002), przebudowę ul. Spornej z nowym mostem (2010). W latach 2008–2010 w dwóch etapach oddano do użytku budynki Kujawsko-Pomorskiej Szkoły Wyższej, a 17 maja 2010 zakończono budowę „Osiedla Sześciu Planet” – zespołu 6 sześciokondygnacyjnych budynków o nazwach „Mars”, „Wenus”, „Jowisz”, „Saturn”, „Merkury” i „Neptun”, zbudowanych w miejscu dawnej piekarni firmy „Tosta”. W grudniu 2013 r. oddano do użytku Trasę Uniwersytecką, które poprzez wysoki wiadukt przecina ul. Toruńską.
Na przełomie lat 2019 i 2020, w związku z zamknięciem ulicy spowodowanym budową linii tramwajowej przy ul. Kujawskiej, na odcinku 300 m od ul. Babia Wieś do „Adrii” kosztem 400 tys. zł przeprowadzono remont nawierzchni oraz chodników. Samo zamknięcie trwało jednak aż do 2021 rokuNa otwarcie ul. Toruńskiej bydgoscy kierowcy muszą jeszcze poczekać. Ruch w kierunku wschodnim otwarto dopiero 5 lutego 2021 na skutek awaryjnego zamknięcia Mostu Uniwersyteckiego, ruch w kierunku zachodnim pozostał zamkniętyPo zamknięciu Trasy Uniwersyteckiej w Bydgoszczy. Można już jeździć ul. Toruńską w jednym kierunku.
Nazwy W przekroju historycznym ulica posiadała następujące nazwyCzachorowski Antoni red.: Atlas historyczny miast polskich. Tom II Kujawy. Zeszyt I Bydgoszcz. Uniwersytet Mikołaja Kopernika. Toruń 1997.: 1797 – Weg von Langenow (Weg von Thorn u. Schulitz) ok. 1820–1840 – Thorner Chaussee 1840–1920 – Thornerstraβe 1920–1939 – Toruńska 1939–1945 – Thornerstraβe od 1945 – Toruńska
Komunikacja Ruch tramwajowy Torowisko na ulicy Toruńskiej zostało wybudowane w 1892 r., kiedy uruchomiono drugą w kolejności linię tramwaju konnego (linia „B” zielona), z koszar przy ul. Gdańskiej do Strzelnicy. Przebiegało ono tylko na krótkim odcinku od Zbożowego Rynku do StrzelnicyRasmus Hugo: Od tramwaju konnego do elektrycznego. [w.] Kronika Bydgoska XVII 1995. Bydgoszcz 1996.. W 1896 r. trakcję konną zamieniono na elektryczną, a w 1948 r. zmieniono oznaczenie linii tramwajowej na „2”. Przełomowym dla komunikacji tramwajowej był rok 1953. Zbudowano wtedy zaledwie w ciągu 9 miesięcy linię „Brda” o długości 26,2 km, która prowadziła prawym brzegiem Brdy od ul. Toruńskiej (pętla przy ul. Żupy) na Kapuściska oraz na Łęgnowo do Zakładów Chemicznych Zachem. Na nowym torowisku rozpoczęły kursy cztery nowe linie tramwajowe: nr 6, 7, 8 i 9, łączące centrum ze wschodnimi dzielnicami. W latach 1956–1959 wzniesiono również przy ul. Toruńskiej 278 zajezdnię tramwajową, którą w 1978 r. rozbudowano o 11 bocznic. Zajezdnia w tym miejscu spełnia swoją funkcję do dziśBoguta Tadeusz. Rozwój i aktualna problematyka komunikacji miejskiej w Bydgoszczy. [w.] Kronika Bydgoska II 1964-1965.. W kolejnych latach torowiska w ciągu ul. Toruńskiej zyskiwały odgałęzienia: na most Bernardyński (1963) i most Pomorski (1970).
Obecnie przy ul. Toruńskiej kursują tramwaje linii nr: 6 na odcinku: Rondo Bernardyńskie – Rondo Toruńskie 4, 6, 7,8 i 11 na odcinku: Rondo Toruńskie – ul. Perłowa 6 na odcinku: ul. Perłowa – ul. Hutnicza
Obciążenie ruchem