Jerzy Giza (ur. 17 kwietnia 1957 w Nowym Sączu) – polski pedagog, publicysta historyczny, działacz niepodległościowy, profesor oświaty.

Życiorys Syn Tadeusza i Jadwigi Kucz h. Łada, z rodziny o patriotycznych tradycjach (potomek powstańców styczniowych: Walentego Gizy oraz kpt. Ignacego Kucza, wnuk gen. Józefa Gizy, bratanek pchor. Mieczysława Gizy, poległego 7 września 1939). Absolwent I. LO im. J. Długosza w Nowym Sączu (1976) i Wyższej Szkoły Pedagogicznej w Krakowie (1982). Uczył w SP nr 13 w Krakowie (listopad 1980-grudzień 1981) i po przerwie w stanie wojennym (wrzesień 1982-sierpień 1988). Pozbawiony pracy w szkolnictwie państwowym za działalność sprzeczną z socjalistycznym i laickim charakterem szkoły. Od października 1988 do stycznia 1989 pracował w Domu Dziecka nr 1 w Krakowie (skąd również usunięty wskutek nacisków SB).

W latach 1980–1989 uczestniczył w działalności opozycyjnej krakowskich i sądeckich środowisk niepodległościowych (był autorem i współautorem wielu niezależnych wystaw historycznych, koncertów oraz obchodów patriotycznych). Członek Akcji na Rzecz Niepodległości, Kongresu Solidarności Narodu, Stronnictwa Wierności Rzeczypospolitej-KSN, współpracownik prasy podziemnej (m.in. Solidarności Narodu, Polski Jutra, Wiadomości Nowosądeckich, Sowińca) oraz polskiej prasy emigracyjnej (m.in. londyński Tydzień Polski, Dziennik Polski). Założyciel i przewodniczący w Nowym Sączu Towarzystwa im. Gen. Józefa Kustronia (1981-1984), Komitetu Uczczenia pamięci Sądeczan Pomordowanych na Wschodzie (1987-1991), przekształconego w Sądecką Rodzinę Katyńską. Twórca i inicjator utworzenia lub przywrócenia kilkudziesięciu tablic i monumentów na terenie Krakowa. Współpracownik Władz RP na Uchodźstwie (szczególnie ministra ds. Kraju, a później ostatniego emigracyjnego prezydenta RP, Ryszarda Kaczorowskiego). Członek Komitetu Opieki nad Kopcem Józefa Piłsudskiego w Krakowie (1982-1987) oraz Instytutu Katyńskiego. Bliski współpracownik działaczy niepodległościowych takich jak Wojciech Ziembiński, Andrzej Szkaradek, Adam Macedoński, Marian Banaś, Bogdan Sekuła, Piotr M. Boroń, Włodzimierz Sackiewicz-Steckiewicz czy Jerzy Bukowski. Łącznik pomiędzy Warszawską Rodziną Legionistów i Peowiaków a Związkiem Legionistów Polskich w Nowym Sączu i Krakowie. Rozpracowywany przez SB w ramach działań o kryptonimie „Patron”, „Halny”, „Epitafium”.

Po przełomie politycznym 1989 dyrektor i twórca Społecznej Szkoły Podstawowej nr 1 im. Józefa Piłsudskiego w Krakowie, pierwszej niepublicznej szkoły podstawowej w Polsce i wyrosłego na jej bazie Społecznego Gimnazjum nr 1 im. Zbigniewa Herberta (1999). Wydawca corocznych Sprawozdań Dyrekcji, a także rocznicowych publikacji szkolnych: Kadry szkolnego życia (1999), Codzienności szkolnej lata minione (2004), Kalejdoskop szkolnych zdarzeń (2009), Poprzez szkolne klimaty (2014), Forteczna 54. Dobry adres na obrzeżach Krakowa (2019).

Publicysta historyczny i biograf (ponad 1000 opublikowanych życiorysów). Autor kilkudziesięciu artykułów w „Almanachu Sądeckim” i kilku książek dotyczących historii Sądecczyzny. Wydał także poezję i prozę poetycką (m.in. w podziemiu: Za Czerwonym Murem, Oddech Amarantu, a w 2007 Dama i Muszkieter).

Działał społecznie na wielu polach, m.in. w Towarzystwie Ratowania Kaplicy Loretańskiej, w Towarzystwie im. Józefa Piłsudskiego, Społecznym Towarzystwie Oświatowym, Wojewódzkim Komitecie Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa w Krakowie (od 2006 r. jego wiceprzewodniczący, a od 2017 r. przewodniczący Komitetu Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa przy IPN w Krakowie). Członek Komitetu Honorowego Krakowskiego Forum Kultury Polskiej. Członek Komisji Edukacji Rady Miasta Krakowa (spoza Rady, 1998-2002).

Ożenił się z Elżbietą Bończa Domagalską. Ma córkę Katarzynę (ur. 1983).

Odznaczenia i wyróżnienia Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski (2019 – przez prezydenta RP Andrzeja Dudę za wybitne zasługi w upowszechnianiu wiedzy o najnowszej historii Polski, za działalność na rzecz kształtowania postaw patriotycznych w społeczeństwie)., Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski (2008 – przez prezydenta RP Lecha Kaczyńskiego za wybitne zasługi w działalności na rzecz społeczności lokalnej, za upamiętnianie miejsc pamięci narodowej)., Krzyż Wolności i Solidarności (2011)., dwukrotnie Złoty Krzyż Zasługi (1988 – przez Rząd RP na Uchodźstwie; 2001 – przez prezydenta Aleksandra Kwaśniewskiego.), Srebrny Krzyż Zasługi (1997). Medal Komisji Edukacji Narodowej (1997), Złoty Medal „Opiekun Miejsc Pamięci Narodowej” (1998), Medal „Pro Memoria” (2005), węgierski Złoty Krzyż Zasługi (2007), austriacki Zaszczytny Krzyż na Wstędze (1995), Medal „Niezłomnym w słowie” (2011) za działania na rzecz wolności słowa w Polsce.

Obdarzony tytułem Członka Honorowego Społecznej Szkoły Polskiej w Baranowiczach i dyplomem uznania od Rady Naczelnej Związku Polaków na Białorusi (1998).

W 2010 otrzymał doroczną nagrodę „Sądecczyzna” im. Szczęsnego Morawskiego za najlepszą publikację dotyczącą dziejów i kultury Sądecczyzny za książkę pt. „Nowosądecka lista katyńska”. W 2016 otrzymał Nagrodę im. ks. prof. Bolesława Kumora za najlepszą książkę o Sądecczyźnie („Sądecki Garnizon i jego żołnierze 1918-1922”), a w 2019 r. Nagrodę dla najlepszego sądeckiego autora.

17 września 2010 na sesji katyńskiej w Nowym Sączu został uhonorowany przez Radę Miasta Tarczą Herbową Zasłużonych dla Miasta Nowego Sącza. 8 listopada 2019 otrzymał tytuł Honorowego Obywatela Miasta Nowego Sącza. 21 grudnia 2020 r. został uhonorowany Nagrodą „Świadek Historii”, przyznaną przez Dyrektora Oddziału Krakowskiego IPN, a 22 kwietnia 2021 r. tytułem „Kustosza Pamięci Narodowej”.

Publikacje Nowosądecka lista katyńska (1991) Sądeccy Generałowie w służbie polskiej i obcej (1993) Cmentarz Komunalny w Nowym Sączu – rejestr zasłużonych (1994) Sądeccy Kawalerowie Virtuti Militari 1918-1920 (1999) Nowosądecka lista katyńska II wydanie (2009) Virtute et armis (2010) współautor Tomasz Podgórski József Fejérváry Honorowy Obywatel Nowego Sącza (2010) Organizacja „Wolność” (2011) Sądecki garnizon i jego żołnierze 1918-1922 (2015) Legioniści z nowosądeckich gimnazjów 1914-1918 (2018) Generał Jerzy Dobrodzicki 1884–1934 (2019) współautor Tomasz Podgórski Sądecki garnizon i jego żołnierze 1923-1926 (2019) Nowosądecka lista katyńska, III wydanie uzupełnione (2020) Sądecki garnizon i jego żołnierze 1927-1932 (2022) Sądecki garnizon i jego żołnierze 1933-1939 (2024) Starosądeccy Bojownicy Niepodległości (2025)

Ważniejsze artykuły w „Almanachu Sądeckim”:

Katyński Suplement 4/1993 Generałowie z Sądecczyzny Rodem 2/1994 Zapomniani kawalerowie Virtuti Militari 4/1994 Sądecka gałąź rodziny Duchów 2/1995 Bronisław Pieracki – patriota, żołnierz niezłomny 3/1995 Kustroniowcy 4/1995 Sądeccy miłośnicy Klio 2/1996 Pułkownik Mikołaj Giza 1/1997 Stanisław Kasina – sądeczanin, świata obywatel 2/1997 Zapomniani kawalerowie Virtuti Militari (cz.II) 3/1997 Sądeczanie w sejmie II RP 4/1997 Organizacja „Wolność” w 20 Galicyjskim Pułku Piechoty 1/1998 Bohaterowie organizacji „Wolność” i ich losy 2/1998 Bohaterowie organizacji „Wolność” i ich losy (cz.II) 4/1998 Patriotyczny bunt w 32 Pułku Piechoty Obrony Krajowej „Neu Sandez” 1/1999 Jerzy Kossowski – żołnierz, pisarz, patriota 4/1999 Z „Księgi Małżeństw” duszpasterstwa garnizonu Nowy Sącz 1/2000 Jak Sądeczanie z bolszewikami wojowali 2/2000 „Księga Ślubów” sądeckiego garnizonu 1864-1889 2/2001 Jak Sącz o swoich Katyńczykach pamiętał 3/2001 Z Sącza i dla Sącza 2/2002 Losy członków organizacji „Wolność” w Wojsku Polskim – 1928 r. 3/2002 Losy członków organizacji „Wolność” w Wojsku Polskim w latach 1932–1945 4/2002 Sadeccy gimnazjaliści z generalskim wężykiem 1-2/2006 Sandecjana Katyniana 3-4/2006 Sandecjana w „Dziennikach Rozkazów Wojskowych” 3-4/2007 Martyrologium uczniów klasy VIb II Gimnazjum w Nowym Sączu 3-4/2008 József Fejérváry Honorowy Obywatel Nowego Sącza 3-4/2010

Przypisy

Linki zewnętrzne Biogram w Internetowej Encyklopedii Solidarności

Kategoria:Honorowi obywatele Nowego Sącza Kategoria:Laureaci Nagrody „Świadek Historii” Kategoria:Ludzie urodzeni w Nowym Sączu Kategoria:Nagrodzeni Medalem „Niezłomnym w słowie” Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski (III Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (III Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Wolności i Solidarności Kategoria:Odznaczeni Złotym Krzyżem Zasługi (III Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Złotym Krzyżem Zasługi (władze RP na uchodźstwie) Kategoria:Odznaczeni Srebrnym Krzyżem Zasługi (III Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Medalem Komisji Edukacji Narodowej Kategoria:Odznaczeni Medalem „Opiekun Miejsc Pamięci Narodowej” Kategoria:Odznaczeni Medalem Pro Memoria Kategoria:Polacy odznaczeni Krzyżem Zasługi (Węgry) Kategoria:Polscy pedagodzy Kategoria:Urodzeni w 1957 Kategoria:Profesorowie oświaty