Muzyka popularna, w polskim piśmiennictwie określana także jako muzyka rozrywkowa lub muzyka lekka – szeroka i historycznie zmienna kategoria społeczno-muzyczna obejmująca różnorodne gatunki i style muzyczne. Zwykle wiąże się z szerokim kręgiem odbiorców, masowym rozpowszechnianiem i przemysłem muzycznym, nie ma jednak stałego zespołu cech stylistycznych ani ściśle wyznaczonych granic. Jej zakres zmienia się zależnie od czasu i kontekstu kulturowego, a ani liczebność odbiorców, ani sposób rozpowszechniania, ani komercyjny charakter nie wystarczają samodzielnie do jej zdefiniowania. W tradycyjnych i potocznych podziałach muzykę popularną lub rozrywkową przeciwstawia się muzyce poważnej (klasycznej) i ludowej, jednak granice między tymi obszarami są nieostre i ulegają zatarciu.

Określenie muzyka pop ma dwa zakresy znaczeniowe. Angielskie pop music jest skróceniem popular music. W znaczeniu szerokim określenia pop i pop music odnoszą się do współczesnej muzyki popularnej jako całości; w znaczeniu węższym pop music oznacza jeden z jej nurtów, odróżniany między innymi od rocka, country i rapu. Muzyka popularna jest zatem pojęciem szerszym od muzyki pop rozumianej wąsko; w szerokim znaczeniu słowa pop oba określenia odnoszą się natomiast do tego samego obszaru muzyki.

Pojęcie i zakres Muzyka popularna nie jest jednolitym stylem muzycznym ani kategorią wyodrębnianą wyłącznie na podstawie cech utworów. W piśmiennictwie próbowano ją definiować między innymi na podstawie oceny jej wartości i miejsca w kulturze, przeciwstawienia muzyce poważnej (klasycznej) i ludowej, właściwości materiału muzycznego, funkcji społecznych i sposobu odbioru oraz technologicznych i ekonomicznych warunków produkcji i rozpowszechniania. Kryteria te opisują różne aspekty zjawiska, lecz żadne z nich nie wyznacza samodzielnie całego zakresu pojęcia. O przynależności muzyki do tej kategorii decydują zatem nie tylko jej cechy, ale także sposób jej produkcji, rozpowszechniania i odbioru, funkcjonowanie społeczne oraz miejsce w środkach masowego przekazu i na rynku.

Tradycyjny podział na muzykę poważną, rozrywkową i ludową ma przede wszystkim charakter funkcjonalny i społeczny, nie zaś ściśle stylistyczny. Repertuary tych obszarów przenikają się: muzyka popularna wykorzystuje gatunki, środki i utwory wywodzące się zarówno z muzyki artystycznej, jak i ludowej, a dzieła pierwotnie należące do innych obiegów mogą zdobywać masową popularność wskutek nowego sposobu opracowania, , rozpowszechniania lub wykorzystania. Również społeczne znaczenie poszczególnych stylów i gatunków zmienia się z czasem, dlatego granice między tym, co artystyczne, ludowe i popularne, pozostają ruchome.

Angielskie określenie popular music było szeroko używane w Wielkiej Brytanii najpóźniej w 1871. Na łamach czasopisma „The Musical Standard” stwierdzano wówczas, że jest ono już bardzo powszechne, zarazem jednak trudne do zdefiniowania. Nie miało wówczas ustalonego zakresu: określano nim utwory uznawane za proste lub efektowne, ale także przeznaczone dla szerokiego kręgu odbiorców tanie wydania dzieł Beethovena, Händla i Haydna.

Nazewnictwo tego obszaru nie jest jednolite. Zakresy polskich określeń „muzyka popularna”, „muzyka rozrywkowa” i „muzyka lekka” nakładają się na siebie, lecz w poszczególnych opracowaniach bywają wyznaczane odmiennie; pop-music bywa przy tym wydzielana jako węższy nurt muzyki rozrywkowej. Także ich odpowiedniki w innych językach nie są w pełni równoważne. Niemieckie Popularmusik jest używane jako pojęcie nadrzędne, którego nie można ograniczyć do określonych stylów, natomiast włoskie musica popolare może oznaczać zarówno muzykę popularną w angielskim znaczeniu popular music, jak i muzykę ludową – odpowiednik folk music. Włoskie określenie musica leggera („muzyka lekka”) ma przy tym węższy zakres niż musica popolare contemporanea („współczesna muzyka popularna”).

Szczególnym źródłem niejednoznaczności jest określenie pop music, będące skróceniem angielskiego popular music. Początkowo w Stanach Zjednoczonych odnoszono je szeroko do muzyki komercyjnej i masowo rozpowszechnianej przez radio. W latach 60. XX wieku we Francji słowem pop zaczęto natomiast określać jeden z nurtów wywodzących się z rock and rolla, a na początku lat 80. – bardziej przebojową odmianę rocka przeznaczoną dla radia i list przebojów. Również w innych krajach pop bywał rozumiany węziej jako bardziej komercyjna część muzyki popularnej, przeciwstawiana między innymi rockowi. W rezultacie określenia pop i pop music mogą oznaczać zarówno współczesną muzykę popularną jako całość, jak i jeden z jej nurtów.

Przypisy