Świbkowate (Juncaginaceae Rich.) – rodzina kosmopolitycznych roślin zielnych, należąca do rzędu żabieńcowców (Alismatales), obejmująca trzy lub cztery rodzaje z ok. 35–43 gatunkami. Rośliny spotykane są na obu półkulach głównie na wybrzeżach i w strefie klimatu umiarkowanego chłodnego, rzadko w strefie międzyzwrotnikowej. Zasiedlają głównie siedliska mokradłowe, często zasolone. Znaczenie użytkowe mają niektóre gatunki jadalne, spożywane jako warzywo, z rodzaju świbka (liście świbki morskiej i kłącze T. procerum) oraz Cycnogeton. Z drugiej strony niektóre gatunki z rodziny (w tym świbka morska) zawierają w liściach sporo cyjanowodoru i mogą powodować zatrucia bydła i owiec. W liściach obecne bywają także druzy (kryształki szczawianu wapnia).
Morfologia thumb|Kwiatostan Cycnogeton huegelii Pokrój Jednoroczne lub (częściej) wieloletnie geofity zielne, zasiedlające środowiska wodne lub błotne. Rośliny kłączowe, przy czym kłącze bywa cienkie lub tęgie, korzenie cienkie, u Triglochin zdarzają się bulwy korzeniowe. U niektórych gatunków występują rozłogi. Liście Liście odziomkowe, wynurzone, siedzące, języczkowate (u Triglochin), uszkowate. Blaszki równowąskie. W kątach pochew liściowych występują tzw. łuski śródpochowowe, czasem włosowatego kształtu. Same pochwy tworzą czasem coś w rodzaju cebuli. Kwiaty Rośliny jednopienne. Kwiaty niewielkie, obupłciowe lub jednopłciowe (kwiaty w górnej części kwiatostanów bywają tylko męskie), zebrane w kłosopodobne grona lub kłosy, szypułkowe, wyrastające na głąbiku. Okwiat zwykle obecny, rzadziej brak, zwykle z 6 listków, rzadziej z 4 lub składający się z jednego listka. Pręciki siedzące 1, 4 lub 6. Ziarna pyłku kuliste. W podłużnej zwykle zalążni rozwija się tylko jeden zalążek. Znamię słupka małe, nabrzmiałe. Owoce Orzeszki lub rozłupnie. Nasiona z dużym zarodkiem, ale pozbawione bielma.
Systematyka W obrębie rodziny rodzaj Tetroncium zajmuje pozycję bazalną. Cycnogeton i Triglochin są siostrzane względem siebie, a wyodrębniany dawniej gatunek Lilaea scilloides (w tym także wyodrębniany we własną rodzinę Lilaeaceae np. w systemie Hutchinsona z 1959) okazał się zagnieżdżony w obrębie rodzaju Triglochin, w którym jest siostrzany dla kompleksu T. bulbosa. Z kolei zaliczany tu dawniej monotypowy rodzaj Maundia z gatunkiem M. triglochinoides okazał się siostrzany dla kladu obejmującego rodziny Potamogetonaceae i Posidoniaceae i w efekcie został wyodrębniony w osobną rodzinę.
Rodzina od dawna uznawana jest za blisko spokrewnioną z bagnicowatymi Scheuchzeriaceae (łączy je m.in. obecność specyficznego dla nich glikozydu cyjanogennego triglochininy). Obie rodziny sytuowane były tradycyjnie w rzędzie Zosterales (np. w systemie Cronquista z 1981), przy czym wskazywano też na związki z rzędem żabieńcowców Alismatales, do którego w końcu włączono je wraz z resztą Zosterales. Ze względu na większe zróżnicowanie na poziomie rodzajów na półkuli południowej rodzina uznawana jest za pochodzącą z Gondwany.
Pozycja rodziny według APweb (aktualizowany system APG IV z 2016) Klad okrytonasienne, klad jednoliścienne (monocots), rząd żabieńcowce Alismatales.
Wykaz rodzajów Cycnogeton Endlicher Lilaea Humb. & Bonpl. – takson monotypowy obejmujący jeden gatunek Lilaea scilloides (Poir.) Hauman (w niektórych ujęciach włączany do Triglochin) Tetroncium Willd. – takson monotypowy obejmujący jeden gatunek Tetroncium magellanicum Willd. Triglochin L. – świbka
Przypisy