Monika Taubitz

Monika Taubitz (ur. 2 września 1937 we Wrocławiu) – niemiecka poetka i pisarka, związana także ze Śląskiem i ziemią kłodzką.

Urodziła się we Wrocławiu, jej rodzina ze strony ojca wywodzi się z ziemi kłodzkiej. Ostatni rok wojny spędziła w Żelaźnie, co później opisała jako pisarka.

W 1946, po wysiedleniu do Niemiec, trafiła do Nordenham (Dolna Saksonia), a w 1951 w region Allgäu. Po studiach pracowała jako nauczycielka języka niemieckiego. Od 1965 mieszka w Meersburgu nad Jeziorem Bodeńskim.

Jest autorką licznych powieści, opowiadań, esejów i słuchowisk. Laureatka wielu uznanych nagród literackich m.in.: im. Eichendorffa, im. Andreasa Gryphiusa, .

W latach 1996–2011 pełniła funkcję przewodniczącej ugrupowania pisarzy i artystów Wangener Kreis – „Gesellschaft für Literatur und Kunst des Ostens e. V.” ( – „Stowarzyszenie Literatury i Sztuki Wschodu”) w Wangen im Allgäu.

Życiorys Pierwsze lata życia spędziła w Borowie koło Strzelina, po śmierci ojca zamieszkała z matką u jej rodziny we Wrocławiu, skąd w obawie przed bombardowaniami przeniosły się w 1944 do dziadka ze strony ojca, do Żelazna na ziemi kłodzkiej. W 1946, po wysiedleniu do Niemiec, trafiła do Nordenham (Dolna Saksonia) niedaleko ujścia Wezery do Morza Północnego, a w 1951 w region Allgäu.

Podjęła naukę w liceum nauczycielskim w Ochsenhausen, potem studiowała w Weingarten w Badenii-Wirtembergii w Pädagogisches Institut (od 1962 Pädagogische Hochschule Weingarten). Po studiach pracowała jako nauczycielka. Od 1965 mieszka w Meersburgu nad Jeziorem Bodeńskim. Przez pewien czas była zaangażowana jako przewodniczka w muzeum poetki Annette von Droste-Hülshoff na zamku w Meersburgu, które po II wojnie światowej zostało odtworzone przez .

Należy do wielu stowarzyszeń artystycznych, w latach 1996–2011 pełniła funkcję przewodniczącej ugrupowania pisarzy i artystów Wangener Kreis – „Gesellschaft für Literatur und Kunst des Ostens e. V.” ( – „Stowarzyszenie Literatury i Sztuki Wschodu”) w Wangen im Allgäu. Obecnie jest jego honorową przewodniczącą.

Rodzinnie mocno związana z ziemią kłodzką i Śląskiem. Braćmi jej dziadka byli długoletni kapłan i pierwszy proboszcz parafii polanickiej (1913–1940), Benno Taubitz oraz Joseph Taubitz, proboszcz parafii w Szczytnej. Ojciec pisarki Josef Taubitz (1882–1941) urodził się w Polanicy-Zdroju i przez 32 lata był nauczycielem w Borowie. Był także kompozytorem, obok pieśni na chór mieszany i męski, m.in. Piękna Rybaczko (z tekstem Heinego), stworzył szereg pieśni liturgicznych oraz wielką mszę z akompaniamentem orkiestry. Ojcem chrzestnym dziadka pisarki Alfonsa Tobiasa Taubitza (1859–1939) i jego nauczycielem muzyki był kompozytor Ignaz Reimann. Dziadek ten w latach 1875–1882 pracował jako nauczyciel w Polanicy, następnie przez 42 lata jako kierownik szkoły podstawowej i dyrygent chóru w Żelaźnie. Właśnie w jego domu pisarka jako dziecko, opuszczając w 1944 bombardowany Wrocław, spędziła ostatni okres II wojny światowej, a 30 lat później wspomnienia zaowocowały książką Durch Lücken im Zaun (Przez dziurę w płocie), napisaną z perspektywy Dziecka – ośmiolatki, którą wówczas była autorka. Z dawną ojczyzną i jej obecnymi mieszkańcami od wielu lat pisarka utrzymuje bliski kontakt, biorąc udział w wielu spotkaniach autorskich, naukowych i regionalnych. Z przewodnikiem sudeckim Stanisławem Frausem pisarka w towarzystwie swej przyjaciółki Anne Wachter przewędrowała ziemię kłodzką, co znalazło odzwierciedlenie w jej twórczości, m.in. wierszach opublikowanych w zbiorze Ten kraj dał mi słowo swoje. Wiersze o Śląsku z 2006.

Dzięki jej staraniom Adam Zagajewski otrzymał w 2014 Nagrodę Literacką im. Eichendorffa przyznawaną przez Krąg Wangen – „Stowarzyszenie Literatury i Sztuki Wschodu”.

Prof. Edward Białek z Instytutu Filologii Germańskiej Uniwersytetu Wrocławskiego uważa, że Monika Taubitz przeszła drogę od skupienia na utracie ojczyzny w następstwie tzw. „wypędzenia” do akceptacji rzeczywistości oraz bliskiego, przyjacielskiego kontaktu z wieloma polskimi mieszkańcami Dolnego Śląska i ziemi kłodzkiej, a jej działalność jako przewodniczącej „Stowarzyszenia Literatury i Sztuki Wschodu” (Krąg Wangen) zmieniła nie tylko postrzeganie Polski, ale i świadomość pokolenia wywodzących się ze Śląska niemieckich pisarzy i poetów.

Charakterystyka twórczości thumb|Poeci z Ukrainy, Polski i Niemiec – od lewej , Sylwia Grzybowska, Monika Maciejczyk, Monika Taubitz, Henryk Grzybowski zapalają świeczki przed pomnikiem A. Mickiewicza w Polanicy, 17 maja 2014 Monika Taubitz pisze lirykę i prozę, jest autorką powieści, opowiadań, esejów i słuchowisk. Twórczość autorki i jej działalność społeczna były poddawane analizie krytyczno-literackiej. Na ten temat napisano prace magisterskie, rozprawy doktorskie i habilitacyjne: m.in.: pracę o charakterze monografii Justyny Kubocz Z kraju Pana Boga nad Szwabskie Morze. Monika Taubitz jako pisarka i organizatorka życia kulturalnego, gdzie oprócz przedstawienia sylwetki pisarki i analizy dorobku literackiego, udokumentowano jej zaangażowanie w życie kulturalne regionu Jeziora Bodeńskiego oraz działalność na rzecz porozumienia niemiecko-polskiego. książkę Katarzyny Nowakowskiej Oblicza i konteksty tożsamości w literaturze niemieckojęzycznej XX i XXI wieku, dotyczącej kluczowego aspektu twórczości literackiej – poszukiwania własnego „ja” oraz określenia tożsamości jednostki i grupy. pracę Justyny Kubocz Ein Land entsteigt der Erinnerung – schlesische Bilder in der Lyrik von Monika Taubitz (pol. Kraj wyłaniający się z pamięci – obrazy Śląska w poezji Moniki Taubitz), w: Schlesien als literarische Provinz. Literatur zwischen Regionalismus und Universalismus. jubileuszowi 75-lecia urodzin autorki zadedykowano pozycję Schlesien erlesen. Aufsätze zur Literatur des 18. bis 21. Jahrhunderts z rozdziałami o jej twórczości m.in.: Justyna Kubocz, Monika Taubitz und Polen. Versuch einer Bestandsaufnahme (Monika Taubitz i Polska. Próba podsumowania, w: Wybrane ze Śląska. Eseje o literaturze od XVIII do XIX wieku, s. 11–36) Paweł Zimniak, Gebirgslandschaften als Stimmungsräume. Zur Performativität der Raumerfahrung in den Texten von Monika Taubitz, s. 37–50. na międzynarodowej konferencji naukowej Życie kulturalne ziemi kłodzkiej (Wrocław, 2015) pisarstwu Taubitz poświęcono kilka referatów: Paweł Zimniak (UZ): „Wahlloses Strandgut” – „Nacktes Wurzelwerk” – „Ausgeworfener (Luft)Anker”. Zum Zwischenraum des Flüchtlingskindes von Monika Taubitz (pol. Przypadkowe znaleziska wyrzucone na plażę. Nagie korzenie bez kotwicy. Moniki Taubitz rozliczenie dziecka-uchodźcy). Katarzyna Nowakowska (UW): Zur Lyrik von Monika Taubitz (pol. O liryce Moniki Taubitz) Iwona Czech (Szczawno-Zdrój): Problematyka wypędzenia w prozie Moniki Taubitz. jubileuszowi 80-lecia urodzin autorki zadedykowano pozycję Dem Land, das ihr sein Wort gab z rozdziałami o jej biografii, twórczości i odbiorze czytelników m.in.: Justyna Kubocz, Monika Taubitz und Polen. Versuch einer Bestandsaufnahme (Monika Taubitz i Polska. Próba podsumowania, w: Wybrane ze Śląska. Eseje o literaturze od XVIII do XIX wieku, s. 11–36) Paweł Zimniak, Gebirgslandschaften als Stimmungsräume. Zur Performativität der Raumerfahrung in den Texten von Monika Taubitz, s. 37–50. na międzynarodowej konferencji naukowej Życie kulturalne ziemi kłodzkiej (Wrocław, 2015) pisarstwu Taubitz poświęcono kilka referatów: Paweł Zimniak (UZ): „Wahlloses Strandgut” – „Nacktes Wurzelwerk” – „Ausgeworfener (Luft)Anker”. Zum Zwischenraum des Flüchtlingskindes von Monika Taubitz (pol. Przypadkowe znaleziska wyrzucone na plażę. Nagie korzenie bez kotwicy. Moniki Taubitz rozliczenie dziecka-uchodźcy). Katarzyna Nowakowska (UW): Zur Lyrik von Monika Taubitz (pol. O liryce Moniki Taubitz) Iwona Czech (Szczawno-Zdrój): Problematyka wypędzenia w prozie Moniki Taubitz.

Nagrody, wyróżnienia i odznaczenia Monika Taubitz została wyróżniona wieloma nagrodami, w tym m.in. prestiżowymi: Nagrodą Literacką im. Eichendorffa (1978) Nagrodą Literacką im. Andreasa Gryphiusa (2012) (2016) za Flußleben Edith-Heine-Lyrikpreis der Stiftung Kulturwerk Schlesien (2022) Kraju Związkowego Dolna Saksonia (nagroda wspierająca, 1980) ponadto: Hörspiel- und Erzählerpreis des Ostdeutschen Kulturrates (1981), Preis der Harzburger Literaturtage (1983)

i otrzymała następujące wyróżnienia i odznaczenia: papieskie odznaczenie Benemerenti (1976) (2013) za działalność zarówno na rzecz jej śląskiej ojczyzny, jak i obecnej, Badenii-Wirtembergii, a także na rzecz porozumienia pomiędzy Niemcami i mieszkańcami Europy Wschodniej Krzyż Zasługi na Wstędze Orderu Zasługi Republiki Federalnej Niemiec (2014) za dokonania literackie oraz „budowanie mostów” między Niemcami i Polakami Honorowe Obywatelstwo miasta Meersburga (2018), 11. w ciągu 150 lat nadawania i jako pierwsza kobieta medal „Zasłużony dla Wrocławia – Merito de Wratislavia” (2025)

Twórczość Niektóre dzieła: Fallende Sterne. Gedichte Buxheim, Martin Verlag, 1968. OCLC 749967597. Schatten über dem Brunnen Buxheim, Allgäu, Martin Verlag, W. Berger, 1971. OCLC 74136419. Probeflug. Gedichte Heidenheim, Jerratsch, 1974. OCLC 1006268482. Schlesien – Tagebuch einer Reise Heidenheim, Jerratsch, 1973/1977. OCLC 741729997. Durch Lücken im Zaun Heidenheim/Brenz, Jerratsch, 1977, (wydanie polskie Przez dziurę w płocie, 2007. ). Netze werfend. Gedichte Heidenheim, W. Jerratsch, 1978. . Dir, Spinnweb Zeit, ins Netz gegangen Esslingen, Die Künstlergilde, 1983. OCLC 74675201. Gestörte Befragung. Ein Hörspiel mit Textcollagen Stuttgart, Studien-Verl., 1981. OCLC 315068376. Treibgut Stuttgart, Quell; Kevelaer, Butzon & Bercker, 1983. . Dort geht Katharina oder Gesang im Feuerofen Sigmaringen, J. Thorbecke, 1984. . Abstellgleis Dresden, Neisse Verlag, 2007. . Treibgut eine Kindheit nach dem Krieg, 1983, Würzburg Bergstadtverl. Korn 2009. . Leonhards Haus Dresden, Neisse Verlag, 2009. . Winteralbum Dresden, Neisse Verlag, 2011. . Im Zug – nebenbei. Gedichte von unterwegs, 2011. . Almuts Briefe Dresden, Neisse Verlag, 2013. . Flußleben Dresden, Neisse Verlag, 2013. . Volkskalender für Schlesier Landshut, Isar Aufstieg Verlag, 2016. . Asche und Rubin. Helene von Bothmer. Eine Biographie, Dresden, Neisse Verlag, 2016. . Lob der Ebene. Gedichte, Dresden, Neisse Verlag, 2016. . Jakobs Gärten, Neisse Verlag, 2019. . Für einen Lidschlag nur. Gedichte / Na jeden tylko ruch powieki. Wiersze, Neisse Verlag, Oficyna Wydawnicza Atut, 2021. . Tilmanns Frau und andere Erzählungen, Neisse Verlag, 2021. . Breslau zur Zeit der Pandemie Gedichte, Neisse Verlag, Oficyna Wydawnicza Atut, 2021. . Tilmanns Frau und andere Erzählungen, Neisse Verlag, 2021. . Miniaturen der Erinnerung, Neisse Verlag, 2022. . Wellenschrift Gedichte, Eggingen, Edition Isele, 2023. .

W Polsce ukazały się nakładem Oficyny Wydawniczej „Atut” z Wrocławia: wybór wierszy Ein Land gab mir sein Wort. Gedichte über Schlesien / Ten kraj dał mi słowo swoje. Wiersze o Śląsku, red. i posł. Justyna Kubocz, wyd. dwujęzyczne, 2006, wyd. II rozszerzone 2007. . powieść autobiograficzna Przez dziurę w płocie. Opowieść z dzieciństwa 1944-1946, przekł., red. i posł. Justyna Kubocz i Jan Pacholski (2007), (wydanie niemieckie Durch Lücken im Zaun, 1977. ). wybór wierszy Próba nurkowania, red. i posł. Edward Białek i Justyna Kubocz, 2008. . wybór wierszy U niewidzialnych brzegów, red. Edward Białek i Justyna Kubocz, 2009. . wybór wierszy Flußleben. Żywoty rzeki, red. Edward Białek i Mirosława Nikodemska, 2014. , . wybór wierszy Pochwała równiny, red. Joanna Małgorzata Banachowicz, 2017. . wybór wierszy Für einen Lidschlag nur. Gedichte / Na jeden tylko ruch powieki. Wiersze, red. Edward Białek i Katarzyna Nowakowska, 2021. . wybór wierszy Wrocław w czasach pandemii, red. Edward Białek, 2022. .

wydawnictwa „Quaestio”: wybór wierszy W pociągu – en passant. Wiersze pisane w drodze Wrocław, 2012. .