Żyłka (łac. vena) – chitynowe zgrubienie wzmacniające w skrzydłach owadów otaczające pień tchawkowy oraz nerw. Powstaje z uwypukleń błony skrzydłowej. Uwypuklenie obydwu powierzchni błony tworzy rurkę, uwypuklenie górnej powierzchni – żyłkę wypukłą, a dolnej – żyłkę wklęsłą.

250px|thumb|Żyłki w skrzydle muchówki Drosophila suzukii Ułożenie żyłek (użyłkowanie skrzydła) jest uwarunkowane filogenetycznie i służy jako cecha rozpoznawcza.

Do pierwszych znanych opisów żyłek należy wydany w Szczecinie w 1870 roku opis Hagena zatytułowany "Ueber rationelle Benennung des Geaders in den Flugeln der Insekten"Hagan H. Ent. Zeit. Stettin 1870.

Kierunek przebiegu żyłek wzdłuż osi skrzydła wyznacza podział na żyłki podłużne i żyłki pośrednie. Te ostatnie są też określane jako poprzeczne lub skośne.

Żyłki podłużne 250px|thumb|Żyłki w skrzydle osy (I) żyłka kostalna, ż. żebrowa, ż. żeberkowa, kosta, ż. ramienna, ż. ramieniowa (vena costalis, costa) – pokrywa się z brzegiem skrzydła, (II) żyłka subkostalna, ż. podżebrowa, ż. podżeberkowa, ż. podramienna, ż. podramieniowa (vena subcostalis, subcosta) – pochodzi z przedniego pnia tchawki skrzydłowej; (III) żyłka radialna, ż. szprychowa, ż. promieniowa (vena radialis, radius) – pochodzi z przedniego pnia tchawki skrzydłowej; żyłki radialne tworzą sector radi; (IV) żyłka medialna, ż. środkowa (vena medialis, mediatus) – pochodzi z ostatniego, przedniego pnia tchawki skrzydłowej, jest zestawiona z II płytką skrzydłową; (V) żyłka kubitalna, ż. łokciowa (vena cubitalis, cubitus) – wychodzi ze środkowej płytki skrzydłowej; żyłka postkubitalna, ż. załokciowa (vena postcubitalis, postcubitus) – zlana u nasady z ż. kubitalną, czasami uważana za jedną z ż. kubitalnych; żyłka analna, ż. pachowa, ż. tylna (vena analis, analis) – powstała z tylnego pnia tchawki skrzydłowej grupa od 1 do 12 żyłek pola analnego. żyłka jugalna (vena jugalis) – dwie żyłki pola jugalnego, pierwsza to vena arcuata, a druga to vena cardinalis.

U błonkówek występują jeszcze: żyłka marginalna (ramus marginalis) – jest to pierwsza żyłka podłużna przedniego skrzydła; żyłka postmarginalna (vena postmarginalis).

U ważek występuje: żyłka postnodalna (vena postnodalis) – łączy ż. kostalną z pniem ramiennym.

Żyłki pośrednie 300px|thumb|Opis użyłkowania skrzydła muchówki (Diptera) wg systemu Comstocka-Needhama Wśród żyłek pośrednich (poprzecznych i skośnych) wymieniane są: żyłka humeralna, ż. doramienna (vena humeralis, humerus) – łączy ż. kostalną z subkostalną; żyłka radialno-medialna, ż. dyskoidalna poprzeczna; żyłka mediokubitalna, ż. medialno-kubitalna, ż. środkowo-łokciowa; żyłka środkowa poprzeczna, ż. poprzeczna medialna; poprzeczna żyłka sektoralna.

Inne żyłki występujące w skrzydłach niektórych taksonów: żyłka aksylarna (vena axilaris, axilaris); żyłka bazalna (vena basalis); żyłka brachialna (vena brachialis); żyłka dyskalna (vena discalis); żyłka dyskoidalna (vena discoidalis); żyłka dyskokubitalna (vena discocubitalis); żyłka nibyłokciowa; żyłka nibyśrodkowa; żyłka przedkostalna, ż. prekostalna (vena praecostalis, praecosta); żyłka sektoralna (sector radii); żyłka submarginalna; żyłka subnodalna (vena subnodalis, vena obliqua).

Zobacz też

żyłka rzekoma system Comstocka-Needhama

Przypisy

Bibliografia J. H. Comstock ; The wings of insects

Kategoria:Skrzydło owadów