Parafia św. Stanisława w Modliborzycach

Parafia św. Stanisława w Modliborzycach – parafia rzymskokatolicka znajdująca się w diecezji sandomierskiej w dekanacie Modliborzyce.

Do parafii przynależą: Modliborzyce, Ciechocin, Dąbie, Kalenne, Lute, Majdan Modliborski, Michałówka, Słupie, Świnki, Wojciechów, Wolica I, Wolica II, Kolonia Wolica, Kolonia Zamek.

Historia powstania Akt erekcyjny zaginął w nieznanych okolicznościachGumowski M.: Pieczęcie i herby miejscowości województwa lubelskiego, Lublin 1959, s. 66.. Najprawdopodobniej parafia powstała na początku XV wieku, zapewne niedługi czas przed fundacją kościoła. Dokument fundacyjnyVerdmon L, J.: Krótka monografia wszystkich miast, miasteczek i osad w Królestwie Polskim, Warszawa 1902.Katalog zabytków sztuki w Polsce, Warszawa 1961, tom VIII zeszyt 7, s. 14.Monografia ilustrowana kościołów rzymskokatolickich w Królestwie Polskim, praca zbiorcza – Warszawa., którego odpis się zachował, wystawiony był w Opatowie dnia 14 listopada 1412 r. Fundatorem był Jan Dłuto herbu SyrokomlaWizytacja z 1592 r, AKK sygn. 1, s. 21.„Zbiór dokumentów małopolskich” P.A.N, Oddział w Krakowie – Materiały Komisji Nauk Historycznych, nr 5., wydał Stanisław Kuraś. Cz. I. Dokumenty z lat 1257–1420, Wrocław 1962 P.A.N. s. 376. – Jest tu wzmianka o tym, że Jan Dłuto, dziedzic wsi Słupie, nadaje kościołowi 7 łanów we wsi Wolica.Ks. Boniewski K.: „Opis historyczny diecezji lubelskiej”, rkps., ADL, sygn. 259 str. 929.„Polska encyklopedia szlachecka”, t. V str. 104, Warszawa 1986 r. – wspomina o herbie Jana Dłuto.„Poczet rodów Polski w wielkim księstwie litewskim” t. IV, s. 284 – Boniecki – Warszawa 1901, -jest tu wzmianka o Janie Dłuto jako fundatorze.Stefan Wojciechowski: „Zaginione osady w Lubelskiem” – „Pamiętnik Lubelski”, Lublin 1929, t. I str.57.Grocholski H.: Sieć parafialna archidiakonatu zawichojskiego do końca XVI w., rkps, 1956, Pracownia instytutu Geografii Historycznej Kościoła w Polsce przy Towarzystwie Naukowym KUL..

Jako świadek występuje, znany skądinąd, Rafał – dziekan opatowskiWizytacja z 1592 r., A.K.K., sygn. 1, s. 21; Kod Mp. IV, s. 330.. Z dokumentu fundacyjnego dowiadujemy się, że kościół w Słupi był pod wezwaniem Najświętszej Maryi PannyDokument fundacyjny mówi jedynie ogólnie o wezwaniu N.M.P. Długosz wezwania nie podaje – Jan Długosz -„Opera omnia”, t. II, s. 503, Kraków 1864. Natomiast protokół wizytacji z 1592, 1593, 1617 r. oraz „Katalog zabytków sztuki w Polsce”, t. VIII woj. lub. zeszyt 7; powiat janowski, P.A.N. Warszawa 1961 str. 9 podają zgodnie wezwanie Wniebowzięcia N.M.P.. Strona prawna aktu została umocniona podpisem notariusza publicznego i pieczęcią Jana Dłuto w Opatowie –

„w domu kościoła parafialnego świętej Marii Panny, diecezji krakowskiej [...] w godzinie wieczornej 14 listopada 1412 r, trzeciego roku panowania papieża Jana XXII, w obecności czcigodnych i rozważnych mężów: Rafała dziekana opatowskiego,10 Piotra Wilhelma Scholastyka sandomierskiego, Jana kanonika opatowskich kolegiat kościelnych, Pawła rektora, Jana kaznodziei, Mateusza – wikarego kościoła parafialnego opatowskiego i szlachcica Parzko Złydzieja”. Akt zakończony jest oświadczeniem Grzegorza Laurentego z OpatowaGrzegorz Laurenty z Opatowa – duchowny krakowskiej diecezji, publiczny notariusz z królewskim autorytetem”.Wizytacja z 1685 r., A.K.K., sygn. 12, s. 120.Wizytacja z 1682 r., sygn. 45, s. 106.. Taki stan rzeczy istniał zasadniczo do roku 1664, kiedy to parafia ze Słupi została przeniesiona do pobliskich ModliborzycWizytacja z 1748 r., tamże, sygn. 45, s. 108.Encyklopedia powszechna, t. XVIII, s. 717., gdzie w 1664 r. wybudowano nowy kościółChlebowski Bronisław: Słownik geograficzny Królestwa Polskiego..., Warszawa 1885, t. VI, s. 565–567. pod wezwaniem św. Stanisława biskupa męczennika, z patronatem rycerskimGrocholski K.: Sieć parafialna archidiakonatu zawichojskiego do końca XVI w., rkps 1956 r., Pracownia Instytutu Geografii Historycznej Kościoła w Polsce przy Towarzystwie Naukowym KUL.. W roku 1631 dzięki staraniom ówczesnego dziedzica Słupi – Stanisława Wioteskiego, stolnika bełskiegoNiesiecki Kasper: Korona Polska przy złotej wolności, Lwów 1743, t. IV, s. 528 – podaje, że Wioteski stolnik bełski „był mężem wojennym i hojnym”, oraz że był właścicielem Modliborzyc (wspomniany jest tutaj rok 1643). Polska encyklopedia szlachecka, Warszawa 1938 t. XII, s. 158. – wspomniano tu dwa razy o istnieniu Stanisława Wioteskiego herbu Rola (1648 i 1669).Directorium Livini Officii..., Anno Domini 1920, s. 114. – jest tu wzmianka o fundacji Stanisława Wioteskiego.Chlebowski B.: Słownik geograficzny Królestwa Polskiego..., Warszawa 1885, t. VI, s. 565–567.Encyklopedia powszechna, Warszawa 1964 t. XVIII, s. 717, F.M. Sobieszczański. – na jej gruntach, na mocy przywilejuKatalog zabytków sztuki w Polsce, Warszawa 1961, t. VIII, zeszyt 7, s. 14. króla Zygmunta III lokowano miasteczko Modliborzyce.

O zasięgu terytorialnym parafii dowiadujemy się już z pierwszej dochowanej wizytacji z roku 1592Wizytacja z 1592 r, A.K.K., sygn. 1, s. 21–22.. W skład parafii w tym czasie wchodziły następujące miejscowości: Słupia Dłutowa, Polichna, Wierzchowiska i Wola. Warto zaznaczyć, że już w XV w. występowała nazwa „Wola Dłutowska”„Rozkład szczegółowy na budowę domu mieszkalnego w modliborskiej parafii” – 1883 r. Arch. Parafii Modliborzyce., natomiast w wieku XVI pojawiła się w parafii Słupie osada zwana WoląLiber Beneficiorum, II, 503, „Ziemia Lubelska” 20688/3888, rok 1934.. Obie te wioski można zidentyfikować, a to dlatego, że w wieku XV, a następnie XVI właścicielami wsi Słupie byli DłutowieWojciechowski Stefan: Zaginione osady w Lubelskiem, Lublin 1929, s. 128 („Pamiętnik Lubelski”, t. I. za lata 1927–1930, s. 577).. Tylko oni zatem mogli dać początek Woli Dłutowskiej, znajdującej się w pobliżu Słupi. W XVI w. wieś tę określano jako Wolę. W wizytacji z roku 1637 (a więc jeszcze przed przeniesieniem parafii do Modliborzyc) wymienione są oprócz wspomnianych miejscowości jeszcze następujące: Wolica, Modliborzyce. Identyczny zakres terytorialny potwierdzony jest przez wizytację z roku 1682 (a więc już wtedy, gdy kościół parafialny był w Modliborzycach). W późniejszej wizytacji z roku 1748 występują nowe wioski w parafii: Dąbie, Lute, Andrzejów i Antoniów. Wizytacja z roku 1781-1782 wymienia nie tylko ilość wiosek należących do parafii Modliborzyce, ale także podaje ich odległość. I tak Wolica znajduje się ćwierć mili od kościoła, Wierzchowiska i Polichna o milę, Słupie, Dąbie i Lute o pół ćwierci mili. W roku 1801 terytorium parafii powiększa się o dwie wioski: Chobrzyńskie i Maziarnię – obie w lasach. Z następnej wizytacji, z roku 1806, dowiadujemy się jeszcze o nowych miejscowościach wchodzących w skład parafii – Stary Majdan, Wielguszowskie i Węgliska. W wizytacji z roku 1614 widoczne są nowe wsie – Wojciechów i Dwór, Modliborzyce, Pasieka, Świnie, Ciechocin, Kalenne, Słupie Modliborskie i Słupie Księże. W końcu XIX w. w obrębie parafii znalazły się także: Modliborzyce (osada) i dobra z folwarkami oraz wsie: Ciechocin, Dąbie, Kalenne, Lute Doły, Lute, Majdan Modliborzycki, Michałów, Świnie, Świnki oraz kilka wsi z gminy Brzozówka: Majdan Obleszcze, Pasieka, Polichna Dolna i Górna, Putyk, Bilsko, Wierzchowiska i Wojciechów.

Duchowni parafii Niestety nie istnieją pełne źródła co do wykazu wszystkich duszpasterzy ani tym bardziej ich noty biograficzne. Najwcześniejsze informacje na temat administratorów parafii w Modliborzycach pochodzą z XV w., czyli z okresu, kiedy parafia była jeszcze w Słupi. Do tych księży należą: ks. Marek wzmiankowany w 1458 r. ks. Paweł Mroczek – pleban wzmiankowany w 1532 r. ks. Grzegorz Żubrowski – pleban wzmiankowany w 1557 r. ks. Chodowiecki – proboszcz Słupi wymieniany w 1555 r. ks. Franciszek nieznanego nazwiskaWadowski J.A. ks., Kościoły w Lublinie i diecezji lubelskiej (1907 r.), rkps, Bibl. P.A.N. w Krakowie. Dział Rękopisów nr 2375/1, s. 329..

+ Tabela proboszczów (administratorów) parafii w ModliborzycachProboszczLataOpis i krótka biografiaKs. Piotr Dąbrowski1592–1620Objął stanowisko w parafii w Modliborzycach, będącej wówczas jeszcze w Słupi, po śmierci proboszcza Franciszka. Proboszcz Dąbrowski był protegowany i prezentowany przez szlachtę: Jana Sebastiana i Stanisława Alberta Stoleńskich, Krzysztofa i Dorotę Dłutów. Pozytywne wzmianki o jego działalności – chorzy w czasie jego rezydencji nie umierali bez sakramentów świętych – co świadczy zarazem, iż za innych proboszczów nie zawsze tak bywało. Mszę św. odprawiał 4 razy tygodniowo. Choć posiadał wiele książek z zakresu kaznodziejstwa, to jednak zaniedbywał czasem głoszenie niedzielnych kazań. Był z pielgrzymką w Częstochowie. W pracy kancelaryjnej widoczna jest niedbałość proboszcza. Zarzut stawiany dlatego, że nie prowadził wykazów parafian będących u spowiedzi i komunii św. wielkanocnej, nie świadczy specjalnie na jego niekorzyść, ponieważ był to dopiero okres wprowadzenia ksiąg metrykalnych na tym terenieKs. Franciszek Stopniak, Duchowni w parafiach archidiakonatu lubelskiego w okresie kontrreformacji, Roczniki Humanistyczne, t. VII, zeszyt 2, 1960 r., s. 264–285; Najstarsze metryki w Kazimierzu z roku 1582, s. 284..