Cyprian z Kartaginy

Cyprian z Kartaginy (, ; ur. ok. między 200 a 210 w Kartaginie, zm. 14 września 258 tamże) – biskup Kartaginy i męczennik za wiarę, pisarz apologeta chrześcijaństwa, jeden z ojców Kościoła, święty katolicki i prawosławny. Wymieniany jest w Modlitwie Eucharystycznej Kanonu rzymskiego.

Życiorys Urodził się około między 200 a 210 roku, najprawdopodobniej w Kartaginie w senatorskiej rodzinie. W młodości oddawał się przyjemnościom, do momentu nawrócenia za sprawą kapłana Cecyliusza. Około 246 albo 247 roku przyjął chrzest, a następnie został wybrany biskupem Kartaginy. W 250 roku podczas prześladowań chrześcijan za panowania Decjusza ludność domagała się od cesarza skazanie Cypriana na śmierć przez pożarcie przez lwy, wobec czego biskup schronił się poza miastem. Rok później powrócił do Kartaginy i usiłował zaopiekować się chrześcijanami, którzy wyparli się wiary podczas prześladowań. Opowiedział się wówczas za papieżem Korneliuszem przeciwko Nowacjanowi i wziął udział w synodzie w Kartaginie. Wkrótce potem wybuchła zaraza Cypriana, podczas której biskup skupił się na pomocy charytatywnej. W 254 roku popadł w ostry spór z papieżem Stefanem I w sprawie ponownego udzielania chrztu przez heretyków. W 255 i 256 roku odbyły się dwa synody przeciwko donatystom, na które powoływali się zwolennicy papieża. W 257 roku cesarz Walerian I wznowił prześladowania chrześcijan, podczas których Cyprian został aresztowany i zesłany do Curubis. Rok później został sprowadzony do Kartaginy, gdzie skazano go na śmierć. Wyrok przez ścięcie został wykonany tamże 14 września 258.

Twórczość

Lista: „Jedność Kościoła katolickiego” (De Catholicae Ecclesiae unitate) – opus magnum powstałe w 251 roku przy okazji wyboru Korneliusza i synodu w Kartaginie; porusza kwestie związane z prymatem papieskim „Trzy księgi świadectw przeciw Żydom do Kwiryna” (Ad Quirinium, Testimoniorum libri tres adv. Judaeos) – trzy świadectwa z Pisma Świętego bez konkretnych cytatów „Do Donata” (Ad Donatum) – zachęta do przyjęcia chrztu i autobiografia „Do Demetriana” (Ad Demetrianum) – napisane w trakcie zarazy, w którym broni wiernych przed tezami, że ich niewierność wobec pogaństwa przyczyniła się do epidemii „O postępowaniu dziewic” (De habitu virginum) – zachęta do godnej służby Bogu „O upadłych” (De lapsis) – traktat, w którym autor ubolewa nad osobami które uległy prześladowcom i wyparły się wiary „O modlitwie Pańskiej” (De dominica oratione) – komentarz do modlitwy Ojcze nasz „O śmierci” (De mortalitate) – list napisany po wybuchu zarazy, poruszający kwestie śmierci i zbawienia „O uczynności i jałmużnach” (De opere et ecleemosynis) – zachęta do miłości bliźniego „O pożytku cierpliwości” (De bono patientiae) – kazanie dotyczące wznowieniu chrztu i naśladowaniu Chrystusa „O zazdrości i zawiści” (De zelo et livore) – wezwanie do miłości w czasie schizmy Nowacjana „Do Fortunata zachęta do męczeństwa” (Ad Fortunatum de exhortiane martyrii) – cytaty biblijne w kontekście prześladowań chrześcijan

Teologia Był autorem sentencji: extra Ecclesiam nulla salus („poza Kościołem nie ma zbawienia”) oraz „nie może mieć Boga za swego Ojca ten, kto nie ma Kościoła za swą matkę”.

Szczególną wartość zachowują jego listy. Stanowią one wartość szczególnie dla poznania historii Kościoła tego czasu. Dwadzieścia siedem z nich wysłał ze swego miejsca schronienia za prześladowania zarządzonego przez cesarza Decjusza. Cyprian był głównym autorytetem dla pisarzy łacińskich, do czasu kiedy rolę tę przejął Augustyn z Hippony (354-430).

W społeczeństwie politeistycznym, wiara oznaczała przyjęcie Boga, który dał się poznać człowiekowi przez Objawienie biblijne i uznanie bożków za wytwory rąk ludzkich. Pytanie o wiarę w owych czasach nie dotyczyło istnienia Boga, gdyż zazwyczaj nikt wtedy tego nie podważał, lecz spełnienia przez Boga Jego obietnic. Ogólnie taki też rys miała wiara biblijna. Na próbę wiary wierni byli wystawieni często z powodu prześladowań. Według Cypriana, gwarantem wierności Boga jest to, kim On jest jako wszechmogący, prawdomówny i stały w swoich zbawczych decyzjach. Wiara daje moc do stawienia czoła trudnościom, gdyż sam Chrystus działa poprzez nią w wierzących. Biskup Cyprian wiele o wierze mówił w kontekście walki z demonami, posługując się słownictwem wojskowym. Życie człowieka i Kościoła postrzegał jako nieustanną walkę z tymi duchowymi nieprzyjaciółmi Boga, a wiara jest najlepszą bronią.

Drugim nurtem nauczania o wierze były dyskusje wobec ważności chrztu grup schizmatyckich. Cyprian kładł nacisk na jedność pomiędzy wiarą i Kościołem. Tylko ktoś, kto jest w komunii z Kościołem może mieć prawdziwą wiarę, a w konsekwencji może ważnie udzielać sakramentów. Błędna wiara nie daje dostępu do tego co prawdziwe.

Swoje stanowisko Cyprian wywodził ze zdania z Listu do Efezjan 4,4-5: „jedno ciało, jeden duch, jedna nadzieja wezwania naszego. Jeden Pan, jedna wiara, jeden chrzest”. Nauczanie Cypriana nie zostało w pełni zaakceptowane przez papieża Stefana I. Później uzupełnił je św. Augustyn z Hippony, wprowadzając rozróżnienie na ważność i godziwość. Chrzest dawany przez schizmatyków jest ważny, gdyż jest udzielany w wierze Kościoła, i dlatego jest w nim Jezus Chrystus i łaska – lecz niegodziwy, gdyż udzielany w stanie niesprawiedliwości z powodu braku jedności z Kościołem. Jest niejako wykradany Kościołowi. Jeśli jednak sacramentum-znak we chrzcie jest zachowany, czyli woda, oraz treść wiary w której się chrzci jest zgodna z wiarą Kościoła, czyli zanurzenie jest w imię Trójcy Świętej – res sakramentu chrztu, tzn. jego łaska i charakter, który wyciska na osobie przyjmującej chrzest jest jak najbardziej obecna.

Kult Po śmierci Cypriana wierni nasączyli ręczniki krwią męczennika, traktując je jak relikwie. Jego ciało pogrzebano na miejscowym cmentarzu, a relikwie przeniesiono do Kartaginy i Compiègne. Jest jednym z ważniejszych świętych chrześcijańskich w północnej Afryce.

Dzień obchodów Jego wspomnienie liturgiczne w Kościele katolickim obchodzone jest 16 września.

Cerkiew prawosławna wspomina męczennika 31 sierpnia/13 września, tj. 13 września według kalendarza gregoriańskiego.

Ikonografia W ikonografii wschodniej Święty przedstawiany jest w biskupich szatach z centralnie trzymaną Ewangelią. Ma charakterystyczne długie, spadające na plecy włosy i krótką brodę.

W sztuce zachodniej jego atrybutami są typowe dla biskupa-męczennika: krzyż, księga, gałązka palmowa, miecz, paliusz, pastorał.

Zobacz też kult świętych męczennicy chrześcijańscy modlitwa za wstawiennictwem świętego święci i błogosławieni Kościoła katolickiego święci prawosławni

Uwagi

Przypisy

Linki zewnętrzne O jedności Kościoła katolickiego Świętego Cypriana – Ultra montes, Kraków 2004-2010 (systematyczny zbiór dokumentów papieskich i soborowych). Akta procesów Świętego Cypriana ,,O śmiertelności'' Dzieła Cypriana z Kartaginy w bibliotece Polona

Kategoria:Biskupi w I-XI wieku Kategoria:Męczennicy wczesnochrześcijańscy Kategoria:Ojcowie Kościoła Kategoria:Retorycy Kategoria:Święci katoliccy Kategoria:Święci prawosławni Kategoria:Straceni przez dekapitację Kategoria:Zmarli w 258 Kategoria:Urodzeni w III wieku