mały|Dwór Chorzelów – wieś w Polsce położona w województwie podkarpackim, w powiecie mieleckim, w gminie Mielec. Ma status sołectwa.

Wieś leży na obszarze Kotliny Sandomierskiej. Przez wieś przepływa Kanał Chorzelowski.

W latach 1954–1972 wieś należała i była siedzibą władz gromady Chorzelów.

Części wsi +Integralne części wsi Chorzelów SIMC Nazwa Rodzaj0655570 Boża Wola część wsi0655586 Górki część wsi0655592 Skotnia część wsi0655600 Smyków część wsi

Historia Na terenie Chorzelowa i dzisiejszej Gminy Mielec osadnictwo sięgało swymi początkami neolitu i epoki brązu w latach 1850–1750 p.n.e.. Chorzelów powstał na łożysku dawnej Wisłoki między starym a nowym korytem rzeki. Na terenie Chorzelowa bagna znajdowały się do końca XVIII wieku. W roku około 1340 Chorzelów liczył 264 mieszkańców i zajmował 67,3 km².

Miejscowość po raz pierwszy wzmiankowana jest w roku w kronikach w 1326. Wieś od około 1470 r. stała się własnością rodu Mieleckich, w XVII wieku przeszła w posiadanie Morsztynów, należących najpierw do wspólnoty braci polskich, a potem wyznania kalwińskiego. Ostatecznie trafiła w ręce hrabiów Tarnowskich, którzy posiadali tutaj majątek do 1944 roku. Wieś leżąca w powiecie sandomierskim województwa sandomierskiego wchodziła w XVII wieku w skład kompleksu mieleckiego dóbr Zbigniewa OssolińskiegoDobra ziemskie Ossolińskich w pierwszej połowie XVII wieku, w: Folwark-wieś-latyfundium. Gospodarstwo wiejskie w Rzeczypospolitej w XVI–XVIII wieku, red. J. Muszyńska, Sz. Kazusek, J. Pielas, Kielce 2009, s. 103.. W 1629 roku właścicielem wsi położonej w powiecie sandomierskim województwa sandomierskiego był Maksymilian OssolińskiWłasność ziemska w powiecie sandomierskim w roku 1629, w:Przegląd Nauk Historycznych 2012, r. XI, Nr 2, s. 50..

Za czasów Morsztynów w Chorzelowie istniał zbór kalwiński łączący się z drewnianym dworem. W roku 1658 z inicjatywy Morsztyna w Chorzelowie odbył się zjazd kalwinów. Za sprawą Stanisława Morsztyna w Chorzelowie od 29 lipca 1704 roku istniał dom dla ubogich, który został rozebrany w 1976 roku. W okresie międzywojennym Chorzelów słynął z wzorcowo prowadzonej hodowli koni.

Początki edukacji w Chorzelowie sięgają drugiej połowy XII wieku, kiedy to została utworzona szkoła parafialna. 7 listopada 1526 roku biskup wyznaczył specjalne uposażenie dla rektora szkoły parafialnej, a w XVI wieku właściciel wsi Stanisław Mielecki zrobił zapis dla nauczyciela chorzelowskiego.

Przez Chorzelów prowadził "Szlak Sandomierski". Kupcy wędrujący przez Chorzelów korzystali z usług rzemieślników, zatrzymywali się na piwo, które tu warzono już w XVII w. Na terenie Chorzelowa znajdowały się gorzelnie, tartak, karczma, młyn parowy a nawet kopalnia rudy darniowej. W Chorzelowie otworzono pierwszą w Galicji serownię. W 1909 roku otwarto spółdzielnię oszczędnościowo-pożyczkową zwaną Kasą Stefczyka. W 1927 roku wybudowano młyn Chorzelów i tartak.

Dzisiejszy Chorzelów to podmiejska wieś, zwiedzana ze względu na znajdujące się w niej obiekty zabytkowe.

Zabytki kościół parafialny pw. Wszystkich Świętych, murowany wybudowany w stylu neogotyckim w 1907 roku według projektu Teodora TalowskiegoZabytkowe kościoły diecezji tarnowskiej, plebania murowana z 1855 roku, dwór z ogrodem (XVII–XIX wiek), cmentarz wojskowy z kapliczką i zabytkowymi tablicami poległych żołnierzy, które obecnie znajdują się w archiwum szkoły podstawowej w Chorzelowie.

Kult religijny Kościół

W Chorzelowie znajduje się sanktuarium maryjne, ustanowione w 2008 roku. Czczony jest obraz przedstawiający Świętą Rodzinę namalowany prawdopodobnie w okresie renesansu lub wczesnego baroku przez nieznanego malarza. W listopadzie 1975 roku ówczesny proboszcz parafii ksiądz Jerzy Grabiec znalazł obraz Matki Bożej Dzikowskiej w przydrożnej kapliczce, który obecnie znajduje się w kościele w ołtarzu głównym. Natomiast w kapliczce na przysiółku Górki znajduje się tam kopia obrazu Matki Bożej Częstochowskiej przywiezionego w 1939 roku przez właścicielkę parceli Marię Kamińską, a w 1942 roku Adam Kamiński wybudował podstawę pod figurę.

Pierwsza wzmianka o miejscowym kościele pochodzi z 1326 roku. W 1526 r. bp krakowski Piotr Tomicki przeniósł parafię do Mielca. Przed rokiem 1566 w Chorzelowie został zbudowany nowy kościół drewniany z wieżą oraz murowaną kaplicą i zakrystią przez Tomasza Oborskiego biskupa sufragana krakowskiego. Wcześniej bo w 1637 r. zbudowany został drugi lub trzeci już kościół drewniany w Chorzelowie. Został on rozebrany po wzniesieniu obecnego kościoła. Ołtarze barokowe, przerabiane zostały wzniesione ok. 1630 roku, a główny został konsekrowany w 1637 roku. Biskup tarnowski Alojzy Pukalski przywrócił kościołowi w Chorzelowie prawa parafialne w 1854 roku. Do parafii należały wtedy miejscowości: Chorzelów. Chrząstów, Tuszów Narodowy, Trześń, Malinie, Grochowe, Hyki-Dębiaki, Wola Chorzelowska. Następnie w 1907 roku, w okresie kiedy proboszczem w parafii był ks. Stanisław Grochowski, został zbudowany ceglano-kamienny kościół w stylu neogotyckim na planie krzyża łacińskiego. Trójnawowy, pseudobazylikowy z transeptem i wieżą przy fasadzie. Nad wejściem do krypty, w której pochowana jest rodzina hrabiów Tarnowskich, wmurowana jest płyta kamienna z napisem łacińskim Cogita Aeternitatem, herbem i literami AO i datą 1566. Na ścianie frontowej wieży znajduje się rzeźba Pana Jezusa Ukrzyżowanego. Na nach kościoła, w miejscu gdzie przecinają się nawy, znajduje się neogotycka wieżyczka. W czasie II wojny światowej kościół został ostrzelany pociskami artyleryjskimi. Dziury po pociskach znaleziono na wieży i na wieżyczce.

Polichromię figuralną i ornamentalną w latach 1951–1956 wykonał malarz polski Ludwik Czaykowski. Wyposażenie obecnego murowanego kościoła częściowo pochodzi z poprzedniego drewnianego kościoła: Ołtarze barokowe z około 1630 roku, ołtarz główny został konsekrowany w 1637 roku. Wewnątrz znajduje się intronizowany w 1978 r. obraz Matki Boskiej Chorzelowskiej z Dzieciątkiem i św. Józefem – kopia cudownego obrazu z Dzikowa, z przełomu XVII/XVIII w. Ołtarze boczne z obrazami z XVIII wieku, chrzcielnica barokowo – klasycystyczna z 1 poł. XIX w., ambona – kopia ambony z klasztoru cystersów w Mogile – wykonana w 1939 r. prospekt organowy z około 1700 roku, Epitafium Wysockiego (zm. w 1834) i jego siostry Tekli Wysockiej (zm. w 1839) wykonane z czarnego marmuru, Kielich klasycystyczny z ok. połowy XIX w., krzyż ołtarzowy z 1910 roku inkrustowany marmurem kolorowym z rzeźbą Chrystusa z kości słoniowej, Świecznik na paschał z I połowy XIX wieku, Trzy świeczniki wiszące z kryształu z końca XVIII wieku, Trzy dzwony zostały odlane w odlewni dzwonów Jana Felczyńskiego w Przemyślu w 1969 r, Organy 26-głosowe z 1960 r., wykonane przez firmę „Biernacki”.

Plebania Plebania została wybudowana w 1855 roku. Jest to budynek parterowy wybudowany na rzucie prostokąta. Na plebanii znajdują się zbiory muzealne stanowiące dawne wyposażenie kościoła m.in. Feretron z I połowy XIX w, obrazy z wieku XV-XX, gotycka rzeźba Matki Boskiej z Dzieciątkiem z XIV, rzeźby z XVII w, relikwiarze z I połowy XIX w, ornaty z XVIII-XX w, makaty z XVIII w, dzwon gotycki (średnica 52 cm) z 1485 roku z napisem łacińskim i trzema plakietkami przedstawiającymi ukrzyżowanie, drugi dzwon większy z XVI wieku. Na plebanii przechowywane są również dokumenty: akt konsekracji ołtarza głównego z 1637 roku, potwierdzenie uposażenia kościoła przez Andrzeja Morsztyna z 1654 roku, akt fundacyjny dla domu dla ubogich z 1704 roku Stanisława Morsztyna.

Cmentarz Cmentarz parafialny - początkowo cmentarz znajdował się wokół starego kościoła. Nie wiadomo, kiedy dokładnie został założony cmentarz poza kościołem. Na cmentarzu znajduje się kapliczka - neogotycka wzniesiona ok. 1850 roku. Na fasadzie kaplicy znajduje polichromia Pana Jezusa Zmartwychwstałego. W 1986 roku została wybudowana kaplica cmentarna z cegły w stylu neogotyckim. Kamień węgielny do kaplicy cmentarnej został poświęcony przez biskupa pomocniczego z Łomży Edwarda Samsela 6 września 1986 roku. W krypcie grobowej pod kaplicą pochowani są kapłani pochodzący z parafii.

Cmentarz wojskowy - na cmentarzu znajdują się mogiły z okresu I wojny światowej. Na początku był to cmentarz parafialny, a został nazwany wojskowym kiedy w 1932 roku wybudowano kapliczkę ku czci poległych. 11 listopada 1931 roku zostały umieszczone tablice pamiątkowe z nazwiskami poległych z lat 1914–1921, które obecnie znajdują się w archiwum szkoły podstawowej w Chorzelowie. Na froncie kaplicy zostały w 1997 roku wmurowane nowe tablice z listami poległych w latach 1914-1945 mieszkańców Chorzelowa i okolic.

Sport rekreacja W Chorzelowie działa klub sportowy LKS SOKiS Chorzelów założony w 1993 roku. W sezonie 2019/2020 klub gra w klasie okręgowej w grupie DębicaPortal 90minut.pl. Klub ten kultywuje tradycje zespołu Burza Chorzelów.

Klub Jeździecki Przedświt Chorzelów mieszczący się w chorzelowskiej stadninie koni.

Kultura Na terenie miejscowości znajduje się Samorządowy Ośrodek Kultury i Sportu Gminy Mielec. Założony został w 1975 roku jako Gminny Ośrodek Kultury dla Gminy Mielec. Obecną nazwę posiada od 1991 roku. Istnieje Biblioteka publiczna znajdująca się w Samorządowym Ośrodku Kultury i Sportu Gminy Mielec. W SOKiS Chorzelów odbywają się również wystawy dzieł miejscowych artystów.

Edukacja Zespół Szkół w Chorzelowie (przedszkole, szkoła podstawowa, w latach 1999-2019 gimnazjum).

Instytuty Zakład Doświadczalny Chorzelów należący do Instytutu Zootechniki Państwowego Instytutu Badawczego

Osoby związane z Chorzelowem Władysław Sikorski (1881–1943) – generał, naczelny wódz polskich sił zbrojnych, premier RP – ochrzczony w tutejszym kościele, Henryk Stroka (1839–1896) – powstaniec styczniowy, poeta, pisarz. Tadeusz ZarzyckiW ewidencji Wojska Polskiego figurował jako Tadeusz III Zarzycki w celu odróżnienia od innych oficerów noszących to samo imię i nazwisko. (1898–1946) – podpułkownik piechoty Wojska Polskiego, kawaler Orderu Virtuti Militari. Karol Hilary Tarnowski (1889-1981) - ostatni właściciel majątku ziemskiego w Chorzelowie, w czasie II wojny światowej współzałożyciel konspiracyjnej organizacji "Uprawa". Konstanty Popiel (1884-1965) - wieloletni dyrektor szkoły w Chorzelowie, organizator młodzieżowych związków patriotycznych 'Wici", żołnierz i jeniec wojenny z I wojny światowej, brat Karola Popiela.

Transport Przez Chorzelów przebiega od 1887 roku linia kolejowa nr 25, przy której w miejscowości znajduje się stacja kolejowa i dwa osobowe przystanki kolejowe. Przed 1 stycznia 1999 roku przez miejscowość przebiegała droga krajowaUchwała nr 192 Rady Ministrów z dnia 2 grudnia 1985 r. w sprawie zaliczenia dróg do kategorii dróg krajowych (), a następnie od 1 stycznia 1999 rokuRozporządzenie Rady Ministrów z dnia 15 grudnia 1998 r. w sprawie ustalenia wykazu dróg krajowych i wojewódzkich () do 5 października 2015 roku droga wojewódzka 985, ale w wyniku zakończenia budowy obwodnicy miasta Mielca, która została fragmentem drogi wojewódzkiej z mocy ustawy o drogach publicznych dawny odcinek drogi wojewódzkiej przebiegający przez miejscowość otrzymał status drogi powiatowejUstawa z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych ().

Przypisy Raport o stanie gminy Mielec w 2024. Liczba mieszkańców w dn. 31.12.2024 s. 8-9 Strona gminy, sołectwa Rozporządzenie w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części ()

Bibliografia

Linki zewnętrzne

Kategoria:Chorzelów Kategoria:Ośrodki kalwinizmu w I Rzeczypospolitej Kategoria:Wsie Ossolińskich herbu Topór (województwo sandomierskie) Kategoria:Wsie w powiecie mieleckim