thumb|240px|Grób Jana Ruckgabera na lwowskim Łyczakowie Jan Ruckgaber, pierw. Jean de Montalban (ur. 21 listopada 1799 w Wiedniu, zm. 5 stycznia 1876 we Lwowie) – polsko-francuski pianista, akompaniator, dyrygent, pedagog, kompozytor i organizator życia muzycznego. Od wczesnej młodości związany ze Lwowem, gdzie od 1826 r. mieszkał na stałeAustriacka Encyklopedia Muzyki, hasło: Ruckgaber Johann. Tworzył muzykę fortepianową, głównie taneczną, romanse i pieśni, ale też większe formy orkiestrowe, chóralne i kameralne.

Był założycielem Galicyjskiego Towarzystwa Muzycznego, a w 1839 roku otworzył we Lwowie pierwszą Szkołę Muzyczną, przekształconą później w Konserwatorium, które pracuje do dzisiaj jako Lwowska Narodowa Akademia Muzyczna.Kijanowska L., Ruckgaber Johannes, fragment, w: Galicyjska kultura muzyczna XIX-XX wieku, Czerniowce, Książki XXI, 2007, s. 43-47,

Życiorys Jean (później Johann i Jan), syn francuskiego emigranta, Jeana de Montalban, urodził się w Wiedniu, prawdopodobnie 21 listopada 1799 r. i został ochrzczony w Katedrze Św. Szczepana. Początkowo nosił nazwisko ojca, de Montalban, francuskiego arystokraty, który w latach 90. XVIII w. uciekł z Francji przed terrorem jakobińskim i osiedlił się w Wiedniu, a kilka lat później poległ w bitwie pod Wagram (1809) w służbie austriackiej przeciwko armii francuskiej. Młody Jan został usynowiony przez swojego guwernera, wiedeńczyka Józefa Ruckgabera, od którego przyjął nazwisko, francuskie imię, Jean, zmienił potem na Johann i wreszcie Jan.

Ruckgaber studiował muzykę w Wiedniu, gdzie był uczniem Johanna Nepomuka Hummla, później w latach 1816-19 kontynuował naukę w Paryżu. W styczniu 1818, jeszcze jako student, zaprezentował się we Lwowie w serii koncertów publicznych i w domach ziemiańskich. Od roku 1820 regularnie występował tu z koncertami fortepianowymi i akompaniował miejscowym muzykom.Mazepa L., Życie muzyczne Lwowa od końca XVIII w. do utworzenia Towarzystwa św. Cecylii W 1826 r. Musica Galiciana, tom V, str. 97-11 W latach 1824–25 uczestniczył jako pianista w koncertach skrzypcowych najwybitniejszego polskiego skrzypka, Karola Lipińskiego.Kołbin Dmitrij, Karol Lipiński a austro-niemiecka kultura muzyczna, fragmenty, w: Karol Lipiński - życie, działalność, epoka, red. Dorota Kanafa, Maria Zduniak, tom III, str. 57-59 Lipiński i Ruckgaber dali m.in. wspólnie serię koncertów w Kijowie i we Lwowie.Kijanowska L., – Kamińska Luba, Twórczość Karola Lipińskiego a lwowski romantyzm, w: Karol Lipiński – życie, działalność, epoka, red. Dorota Kanafa, Maria Zduniak, tom IV, str. 13-23Melnyk L., Życie koncertowe Lwowa w latach 1824-1840 na łamach czasopisma Mnemosyne, Musica Galiciana, T.III, str. 59-74 W 1826 roku Ruckgaber zamieszkał na stałe we Lwowie. Koncertował, rozpoczął również pracę jako nauczyciel gry na fortepianie oraz kompozytor, głównie muzyki tanecznej oraz pieśni. Od 1835 prowadził cotygodniowe ćwiczenia muzyczne dla amatorów, wspólnie z Franzem X. Mozartem powołując do życia Towarzystwo Przyjaciół Muzyki (Gesellschaft der Musikfreunde).Tokarczuk W.: Austriaccy kompozytorzy Lwowa pierwszej połowy XIX wieku, Musica Galiciana, Tom II, str. 86-90, SPOŁEM, Lwów, 1999Kijanowska L., Franz Xaver Wolfgang Mozart i LwówSyn Mozarta we Lwowie, Ruch muzyczny 1991, nr 19, s. 6 Kiedy F.X. Mozart wyjechał do Wiednia, Ruckgaber zastąpił go w działalności organizacyjnej i 14 sierpnia 1838 towarzystwo zostało oficjalnie zarejestrowane jako Galicyjskie Towarzystwo Muzyczne, które w latach 1838-42 pracowało pod jego kierunkiem jako kierownika artystycznego.Mazepa L., „Poprzednicy Akademii Muzycznej we Lwowie” Musica Galiciana, Tom IX, str. 9-31Mazepa T., Lwowskie towarzystwa muzyczne, Musica Galiciana, T. IX, str. 43-65 W 1848, podczas Wiosny Ludów, zawiesiło prace, ale w czerwcu 1852 r. wznowiło działalność koncertową pod kierunkiem Ruckgabera, już pod nazwą Towarzystwa Rozwoju Muzyki w Galicji.Antoniuk I., Listy muzyków lwowskich do Galicyjskiego Towarzystwa Muzycznego we Lwowie w świetle życia muzycznego miasta, Musica Galiciana, tom XII, s. 169 -176Błaszczyk L. T. „Życie muzyczne Lwowa w XIX w.”, red. J. Malicki, w: Przegląd wschodni, 1991, T1, zeszyt 4, s. 695-735Kowal Natalia, Muzyczne życie Lwowa na przełomie XVIII – XIX w. w świetle procesów kulturotwórczych, УДК 78.035; 78.071.1Mazepa Leszek, Konserwatorium Galicyjskiego (Polskiego) Towarzystwa Muzycznego we Lwowie, [w:] Lwów – miasto – społeczeństwo – kultura, T. II: Studia z dziejów Lwowa, Kraków, 1995, s. 136-167, s.403-423Mazepa L., Szkolnictwo muzyczne Lwowa w okresie austriackim (1772-1918) Musica Galiciana, Tom I, str. 81-113 19258. Mazepa T., Przyczynki do dziejów życia muzycznego Lwowa (Koncerty wybitnych muzyków lwowskich w latach 1820-1850 we Lwowie), Musica Galiciana, T.XII, str.143-161 Ruckaber położył fundamenty profesjonalnej edukacji muzycznej we Lwowie, otwierając w roku 1839 pierwszą we Lwowie Szkołę Muzyczną oraz uczestnicząc w przekształceniu jej w roku 1853 w Konserwatorium, które pracuje do dzisiaj pod nazwą Lwowskiej Narodowej Akademii Muzycznej.Antoniuk Irina, Część 2: Z historii Akademii im. Łysenki, Dziennik UNIW. Lwów, Seria bibliologii 2007, Problem 2. s. 209-216Antoniuk I., Zbiory muzyczne Biblioteki Lwowskiej Państwowej Akademii Muzycznej im. M.W. Łysenki na tle galicyjskiej kultury muzycznej Lwowska Państwowa Akademia Muzyczna im. M.W. Łysenki, Streszczenie dysertacji doktorskiej, Lwów, 2008Historia Katedry Kompozycji Akademii Muzycznej im. Łysenki, info z www: http://conservatory.lviv.ua/departments/kafedra-kompoziciji/, http://conservatory.lviv.ua/about/history/, sierpień 2012 r.Mazepa Teresa i Leszek, Droga do Akademii Muzycznej we Lwowie, Musica Galiciana, Tom I, s. 34-62, 108-114 (XV w. – rok 1939), Lwów, 2003 W 1857 Ruckgaber, ze względu na stan zdrowia, zrezygnował z działalności kierowniczej oraz organizatorskiej i poświęcił się pracy pedagogicznej i kompozytorskiej. mały|Jan Ruckgaber (ze zbiorów rodzinnych) Podczas pięćdziesięciu lat aktywności Ruckgaber wykształcił trzy pokolenia muzyków i melomanów i zdobył szacunek lwowskiego środowiska muzycznego. W latach 1862–1867 pracował jako prywatny nauczyciel muzyki na Wołoszczyźnie. W ciągu wielu lat swojej działalności publicznej przyjaźnił się m.in. z Fryderykiem Chopinem i Ferencem Lisztem.Kijanowska Luba, Przyjęcie twórczości Liszta we LwowieKołbin Dmitrij, Występy Franciszka Liszta we Lwowie, W: „Musica Galiciana”. Tom III Red. Leszek Mazepa, Rzeszów, 1999, s. 189-195

Twórczość Ruckgabera należy do nurtu wczesnego romantyzmu. Jego kompozycje odbijają wiodące kierunki estetyczne epoki. Kompozycje obejmują głównie muzykę fortepianową o charakterze salonowym, opartą jednak nierzadko na polskim folklorze. W utworach kameralnych posługiwał się chętnie motywami polskich tańców ludowych, jak krakowiak, mazurek i polonez.Błaszczyk Leon Tadeusz, Dyrygenci polscy i obcy w Polsce działający w XIX i XX wieku, Wydawnictwo Muzyczne, 1964, hasło: Ruckgaber Jan Publikowano je w największych domach wydawniczych Lipska, Londynu, Brukseli, Paryża i Petersburga, oraz w Wiedniu, Warszawie i Lwowie.Babiniec Nadia, Kameralno - wokalne utwory kompozytorów Galicji XIX wieku, Podręcznik, Lwów, 2005 W dorobku kompozytorskim Ruckgabera znalazło się ok. 100 opusów. Uznanie współczesnych przyniosły mu m.in. „Uwertura na otwarcie Teatru Skarbkowskiego” (1842) oraz „Duo g-mol na skrzypce i fortepian” (op. 41).Spis kompozycji J. Ruckgabera w Bibliotece Zakładu Ossolińskich we Lwowie, z rękopisu Jana Ruckgabera, wnukaBreitkopf&Hartels, Kleinere Vortragsstucke, Ruckgaber Op. 41, Duo Gm, str 11 Komponował także pieśni do tekstów polskich. Po powstaniu listopadowym 1830 r. powstała „Pieśń do mogił” do słów Wincentego Pola.Nidecka E., Twórczość polskich kompozytorów Lwowa a ukraińska szkoła kompozytorska (1792-1939) Rzeszów: Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego, 2005. W jego twórczości znajdują się też większe utwory: sonaty, duety, kompozycje na instrumenty solowe z towarzyszeniem fortepianu oraz fortepianowe na cztery, a nawet osiem rąk.Osadca Olga, Archiwum Ruckgabera w Lwowskiej Bibliotece Naukowej im. W. Stefanyka, Musik-Sammlungen: Speicher interkultureller Prozesse, Teilband B, Franz Steiner Verlag, Stuttgart 2007, str. 344-356 Jest też grupa utworów orkiestrowych i chóralnych, m.in. Msza, autograf partytury znajduje się w bibliotece Lwowskiej Narodowej Akademii Muzycznej.

Zmarł we Lwowie 5 stycznia 1876 r. Został pochowany na Cmentarzu Łyczakowskim

Rodzina Jan Ruckgaber ożenił się z Marią Ksawerą Markl. Mieli sześcioro dzieci.

Przypisy

Linki zewnętrzne Nuty Jana Ruckgabera w bibliotece Polona

Kategoria:Nauczyciele domowi Kategoria:Francuscy pianiści Kategoria:Francuscy dyrygenci Kategoria:Francuscy kompozytorzy Kategoria:Urodzeni w 1799 Kategoria:Zmarli w 1876 Kategoria:Pochowani na Cmentarzu Łyczakowskim we Lwowie