Incydent u wybrzeży Strefy Gazy (2010)

Incydent u wybrzeży Strefy Gazy miał miejsce 31 maja 2010 na wodach międzynarodowych Morza Śródziemnego, gdy izraelska marynarka wojenna (jednostka Shayetet 13) zaatakowała sześć statków przewożących 663 propalestyńskich działaczy z 37 państw, znanych jako „Pokojowa Flotylla”. Akcja w izraelskiej armii otrzymała kryptonim operacja Morska Bryza.

Aktywiści planowali przedrzeć się przez wojskową blokadę morską i dostarczyć pomoc humanitarną dla mieszkańców Strefy Gazy. 9 pasażerów znajdujących się na pokładzie głównego statku Flotylli – MV Mavi Marmara, zostało zabitych przez izraelskich żołnierzy podczas starcia, które miało miejsce bezpośrednio po dokonaniu przez nich abordażu. Około 60 aktywistów i 10 izraelskich żołnierzy zostało rannych.

Izraelskie władze zażądały od aktywistów zmiany kursu flotylli, kierując ją do portu w Aszdodzie, gdzie przewożony ładunek miał zostać poddany kontroli, a następnie dostarczony do potrzebujących w Strefie Gazy. Propalestyńscy działacze odmówili jednak i statki dalej płynęły w stronę Strefy Gazy. Według Izraelczyków, żołnierze zostali zaatakowani przez aktywistów, gdy tylko znaleźli się na pokładzie jednostki. Ci twierdzą jednak, że komandosi otworzyli ogień jeszcze przed dokonaniem abordażu.

Rada Bezpieczeństwa ONZ potępiła akty, których rezultatem jest śmierć co najmniej 10 cywili i wielu rannych oraz wezwała do natychmiastowego, całkowitego, wiarygodnego i transparentnego śledztwa odpowiadającego międzynarodowym standardom. Rada Praw Człowieka ONZ również wezwała do wszczęcia śledztwa w sprawie izraelskiego ataku. Premier Izraela Binjamin Netanjahu wyraził ubolewanie w związku ze śmiercią aktywistów, stwierdził jednak także, że incydent u wybrzeży Strefy Gazy był jasnym przykładem samoobrony żołnierzy izraelskich, podczas gdy Izrael jest ofiarą międzynarodowego ataku hipokryzji.

Incydent u wybrzeży Gazy wywołał reakcje ze strony rządów, organizacji międzynarodowych i pozarządowych z całego świata. Spowodował także antyizraelskie demonstracje w wielu krajach. Rada Bezpieczeństwa ONZ wezwała do natychmiastowego uwolnienia aktywistów przetrzymywanych przez Izrael. Władze tego państwa odpowiedziały, że wypuszczą 620 z 682 aresztowanych osób i deportują je do krajów ich pochodzenia. Ładunek przewożony przez statki został zatrzymany, wyładowany w porcie w Aszdodzie, skontrolowany, a jego część zaaprobowana przez Izraelczyków została wysłana drogą lądową do Gazy. Według IDF, Hamas odmówił przyjęcia pomocy humanitarnej, do czasu wypuszczenia przez Izrael zatrzymanych aktywistów.

Geneza wydarzeń Hamas przejął kontrolę nad Strefą Gazy po zwycięstwie nad siłami palestyńskiego rządu jedności narodowej w bitwie o Gazę w 2007. Izrael, który uznał Hamas za organizację terrorystyczną, oskarża go o wystrzeliwanie tysięcy rakiet w kierunku swego terytorium. Ogłosił także, iż jest w stanie wojny z kontrolowaną przezeń Strefą Gazy.

Egipt odmówił uznania rządu stworzonego przez Hamas. Oba kraje nałożyły wojskową i morską blokadę na Strefę Gazy. W maju 2010 palestyński rybak zginął u wybrzeży Rafah, podczas starcia z jednostkami egipskiej marynarki wojennej, utrzymującymi blokadę pomiędzy Strefą a Egiptem. Rząd Hamasu obwinił władze egipskie za ten incydent, stwierdzając: to nie był pierwszy taki wypadek, i wezwał je do przeprowadzenia śledztwa w tej sprawie.

Organizacja Narodów Zjednoczonych i grupy broniące praw człowieka wielokrotnie krytykowały wprowadzenie blokady, nazywając ją egzekwowaniem zbiorowej odpowiedzialności wobec Palestyńczyków, wskazując także na ograniczenia w przepływie dóbr zaspokajających podstawowe potrzeby mieszkańców Strefy oraz mogących posłużyć do odbudowy infrastruktury transportowej oraz domów zniszczonych przez Izrael w trakcie operacji Płynny Ołów na przełomie 2008 i 2009. Izrael odpowiedział, przywołując art. 23 IV Konwencji Genewskiej, dopuszczający możliwość wprowadzenia blokady, jeśli dobra napływające na terytorium wroga, służą jego działaniom wojennym. W 2009 738 tys. ton towarów trafiło do Strefy Gazy poprzez izraelskie terytorium, co daje ok. 2 tys. ton dziennie. Amnesty International i inne grupy działające na rzecz ochrony praw człowieka wskazywały, iż blokada doprowadziła do sytuacji, w której masowe bezrobocie, ekstremalna bieda, niepewność wyżywienia i wzrost cen jedzenia spowodowały, iż czterech na pięciu mieszkańców Strefy Gazy jest zależnych od pomocy humanitarnej.

Ruch Wolna Gaza „Pokojowa Flotylla”, składająca się z ośmiu statków, została stworzona w celu przełamania izraelskiej blokady morskiej Strefy Gazy. Jednostki transportowały ładunek, którym według organizatorów wyprawy było 10 tys. ton pomocy humanitarnej, włączając w to jedzenie, lekarstwa oraz materiały budowlane (m.in. cement) o wartości ok. 20 mln dolarów. Izrael zakazuje przewożenia cementu na terytorium Strefy Gazy, utrzymując, że służy on m.in. do budowy tuneli przemytniczych łączących to terytorium z Egiptem. Organizatorzy wskazywali jednak, że materiały budowlane są niezbędne dla odbudowy infrastruktury zniszczonej w wyniku konfliktu z Izraelem.

Incydent z 2010 zakończył dziewiątą próbę dostarczenia przez Ruch Wolna Gaza pomocy dla Strefy Gazy. Pięć transportów dotarło do potrzebujących przed rozpoczęciem przez Izrael operacji „Płynny Ołów” na przełomie 2008 i 2009. Późniejsze zostały zablokowane przez wojska izraelskie. W odróżnieniu od poprzednich prób, Flotylla nie składała się w większości z jednostek zorganizowanych przez Ruch Wolna Gaza (który wysłał tylko jeden mały statek pasażerski), ale przez islamską organizację z Turcji – Fundację Praw Człowieka, Wolności i Pomocy Humanitarnej (IHH). Izrael oskarżył IHH o posiadanie bliskich związków z Hamasem i sympatyzowanie z Al-Ka’idą.

„Pokojowa Flotylla” Flotylla składała się ze statków posiadanych lub wynajętych przez kilka organizacji pozarządowych, włączając w to Ruch Wolna Gaza, turecką IHH oraz grecki „Statek do Gazy”. Główną jednostką był turecki statek MV „Mavi Marmara”, przewożący ponad 500 aktywistów.

Statki wchodzące w skład „Pokojowej Flotylli” podczas incydentu z 31 maja 2010: „Challenger I” – statek Ruchu Wolna Gaza. „Eleftheri Mesogeios” (gr. Eλεύθερη Mεσόγειος, Wolne Morze Śródziemne) – statek towarowy pod banderą grecką. Statek szwedzko-greckiej organizacji „Statek do Gazy”, znany także pod nazwą MS Sofia. „Sfendoni” (gr. Σφενδόνη, Proca) – statek pasażerski pod grecką banderą, sterowany przez członków organizacji „Statek do Gazy” oraz Europejskiej Kampanii na rzecz Zakończenia Oblężenia Gazy. Obie greckie jednostki opuściły Pireus 25 maja, dołączając do reszty statków u wybrzeży Cypru. MV „Mavi Marmara” – turecki statek pod banderą Komorów, który był przedtem własnością firmy Istanbul Fast Ferries Co. Inc. i kursował po Morzu Marmara. Został zakupiony przez IHH specjalnie dla odbycia kursu do Strefy Gazy. Statek opuścił port w Antalyi 22 maja, dołączając do jednostek „Gazze” i „Defne Y”. Przewoził on 581 aktywistów, spośród których 400 było Turkami. „Gazze” (tur. Gaza) – statek pod banderą turecką będący własnością IHH. Jego ładunek stanowiły 2104 tony cementu, 600 ton stali konstrukcyjnej i 50 ton dachówek. Na jego pokładzie znajdowało się także 15 tureckich członków załogi i 5 propalestyńskich aktywistów. Statek opuścił Antalyę 22 maja i dołączył do „Mavi Marmara” i „Defne Y”. „Defne Y” (tur. Wawrzyn Y) – statek towarowy będący własnością IHH. Przewoził on m.in. 150 ton żelaza, 98 baterii, 50 modułów mieszkaniowych, 16 elementów do budowy placów zabaw dla dzieci oraz specjalistyczny sprzęt medyczny. Na jego pokładzie znajdowało się 23 członków załogi i 7 działaczy. Jednostka opuściła Antalyę i dołączyła do „Gazze” oraz „Mavi Marmara”.

Inne statki, które miały wziąć udział w wyprawie: „MV Rachel Corrie” – statek pod flagą Kambodży, nazwany na cześć amerykańskiej aktywistki Rachel Corrie, nie zdołał dołączyć do reszty Flotylli ze względu na awarię. MV Rachel Corrie był statkiem handlowym, obecnie jest własnością Ruchu Wolna Gaza. Jednostka została poddana naprawie na Malcie, potem ruszyła w kierunku Strefy Gazy. 5 czerwca statek został zajęty przez izraelskich żołnierzy, bez stawiania oporu przez pasażerów. „Challenger II” – statek pod banderą amerykańską, będący własnością Ruchu Wolna Gaza. Jednostka nie była w stanie dołączyć do Flotylli ze względu na awarię. Została poddana naprawie w Nikozji. Przedstawiciele Ruchu oskarżyli izraelskich agentów o przeprowadzenie sabotażu, w wyniku którego „Challenger I” i „Challenger II” utraciły sprawność.

Pasażerowie statków Na statkach Flotylli przebywały 663 osoby pochodzące z 37 państw. Wśród nich znajdowali się m.in. laureatka Pokojowej Nagrody Nobla Mairead Corrigan, były zastępca sekretarza generalnego ONZ Denis Halliday, arabska deputowana do Knesetu Hanin Zubi, jeden z przywódców Ruchu Islamskiego w Izraelu Raed Salah, szwedzki pisarz Henning Mankell oraz grupa parlamentarzystów z krajów europejskich i arabskich, a także deputowani do Parlamentu Europejskiego.

Na pokładzie jednego ze statków znajdowała się także Polka, Ewa Jasiewicz z Ruchu Wolna Gaza i redakcji polskiej Le Monde diplomatique.

Przebieg incydentu thumb|Kurs „Pokojowej Flotylli” Izrael oświadczył, że Flotylla złamie prawo międzynarodowe, jeśli będzie próbował przełamać blokadę. Greata Berlin, jedna z organizatorów wyprawy, odpowiedziała: mamy prawo do przepłynięcia z wód międzynarodowych na wody Gazy. Rzecznik armii izraelskiej stwierdził, iż konwój nie zostanie przepuszczony przez blokadę, lecz skierowany do portu w Aszdodzie, gdzie ustawiono duże namioty i inne udogodnienia w porcie, dzięki czemu Izrael lub organizacje humanitarne będą mogły dostarczyć [pomoc] do Gazy drogą lądową. Władze izraelskie oświadczyły także, że ładunek zostanie skontrolowany, a wszelkie niedozwolone towary – zarekwirowane. Zapowiedziano także deportację cudzoziemców lub zatrzymanie tych, którzy nie będą chcieli opuścić Izraela.

Organizatorzy konwoju odrzucili propozycje Izraela, domagając się możliwości wwiezienia do Gazy także materiałów budowlanych, stwierdzając także, że ta misja nie jest dla dostarczenia pomocy humanitarnej, jest ona zorganizowana dla przerwania izraelskiego oblężenia 1,5 miliona Palestyńczyków. Chcielibyśmy podnieść międzynarodową świadomość odnośnie podobnego do więzienia zamknięcia Gazy oraz wywrzeć presję na międzynarodową wspólnotę aby zrewidowała swą politykę sankcji i zakończyła wsparcie dla trwającej izraelskiej okupacji. 28 marca niektórzy zwolennicy wyprawy Flotylli oświadczyli, że brutalna odpowiedź Izraela tchnie nowe życie w ruch solidarności z Palestyną, zwracjąc uwagę na blokadę.

Sześć spośród ośmiu jednostek wchodzących w skład Flotylli wypłynęło 30 maja. Organizatorzy konwoju planowali osiągnąć Strefę Gazy 31 maja po południu.

Nawiązanie kontaktu Izraelska marynarka wojenna nawiązała kontakt z Flotyllą 30 maja o godzinie 23, 200 km na północny zachód od Gazy, 64 km od wybrzeży Izraela, na wodach międzynarodowych. Żołnierze nakazali statkom płynięcie za nimi, w przeciwnym razie grożąc przejęciem konwoju.

Jak informuje izraelskie radio, żołnierze przekazali kapitanowi MV „Mavi Marmara” drogą radiową ostrzeżenie: Zbliżacie się do strefy konfliktu, które objęte jest blokadą morską. Strefa nadbrzeżna Gazy i port w Gazie są zamknięte dla ruchu morskiego. Rząd izraelski popiera dostarczanie pomocy humanitarnej dla cywilnej populacji Strefy Gazy i zaprasza was do portu w Aszdodzie. Dostawa ładunku odbędzie się przez przejście graniczne z Gazą, pod waszą obserwacją, po czym będziecie mogli wrócić do macierzystych portów. Odpowiedzią było: Odmawiam, odmawiam. Naszym celem jest Gaza. Wkrótce potem dwa izraelskie statki wojenne pojawiły się po obu stronach Flotylli, a izraelski samolot przeleciał nad konwojem.