Iwan Tyszkiewicz (także: Iwan Tyszkowic, Jan Tyszkiewicz, Jan Tyskiewicz, Jan Tyszkowicz) (zm. 1611) – członek wspólnoty braci polskich z Bielska PodlaskiegoFrank Schulman, This day in Unitarian Universalist history: a treasury of anniversaries and milestones from 600 years of religious tradition, Unitarian Universalist Association of Congregations, 2004, , s. 214. Oskarżony o bluźnierstwo i herezję ponieważ odmówił złożenia przysięgi na Świętą TrójcęZenon Gołaszewski, Bracia polscy zwani arianami. Gdańsk 2018, s. 77., został skazany na karę śmierci. Od wyroku złożono apelację do króla Zygmunta III Wazy, wyrok został jednak podtrzymany.
Życiorys Wychowany w mieszczańskiejJerzy Samuel Bandtkie, Dzieje narodu polskiego, Tom 2, U Wilhelma Bogumiła Korna, 1835, str. 200 rodzinie katolickiej lub prawosławnej, przyłączył się do braci polskich i został działaczem religijnym, znanym ze swoich poglądów i wypowiedzi propagujących swoje wierzenia. Wzbogacił się po objęciu spadku. Niechętni mu zorganizowali spisek: zaproponowali mu objęcie urzędu ławnika, a gdy Tyszkiewicz się zgodził, zaczęli się domagać, by ten złożył zwyczajową przysięgę na krucyfiks i Trójcę Świętą (której bracia polscy jako unitarianie nie uznawali). W trakcie rozmowy z księdzem doszło do awantury, w wyniku której Tyszkiewicz został uderzony przez księdza i uwięziony. Inne relacje nie potwierdzają tego zajścia z księdzemStanisław Kot, „Relacja o Iwanie Tyszkowicu” [w:] Reformacja w Polsce. Organ Towarzystwa do Badania Dziejów Reformacji w Polsce. R.9-10 1937–1939 nr. 33-40, s. 464-469, cytuje obszerną relację Andrzeja Lubienieckiego z 1656 r..
Argumenty Tyszkiewicza i jego obrońców, powołujących się na gwarancje tolerancji religijnej z artykułów konfederacji warszawskiej zostały zignorowane przez sędziego, ale apel do Trybunału poskutkował – Trybunał nakazał Tyszkiewicza wypuścić, a prokurator obłożył grzywną. Sędzia jednak przedłożył sprawę na dwór królewski, a w zmienionym opisie sprawy oskarżono Tyszkiewicza o rzekome bluźnierstwo i profanację krucyfiksu. Dwór królewski na początku odrzucił karę śmierci, ale nakazał Tyszkiewiczowi sprzedanie posiadłości w Warszawie i jej opuszczenie w ciągu sześciu tygodni, pod karą śmierci. Od wyroku tego złożono apelację, na skutek czego sprawą zainteresowała się królowa (Konstancja Habsburżanka), znana z pobożności i dewocji katolickiej i nietolerancji w stosunku do innowierców. Wpływ królowej spowodował ponowne rozpatrzenie sprawy, wobec czego dano Tyszkiewiczowi możliwość odrzucenia wiary braci polskich i przejścia na katolicyzm. Gdy jednak odmówił, skazano go na śmierć.
Tyszkiewicz był torturowany – wyrwano mu język za „bluźnierstwo przeciw Bogu”, a za rzucenie krucyfiksu na ziemię ucięto mu dłoń i nogę. Następnie został ścięty lub spalonyEmil Kierski, Starożytności polskie: Ku wygodzie czytelnika porządkiem abecadłowym zebrane, Tom 1, Nakładem księgarni J.K.Żupańskiego, 1842, str. 36Encyklopedyja powszechna S. OrgelbrandaNakł., druk i własność S. Orgelbranda Synów, tom 1-2 (1883), str. 317, i tom 4 (1860), str. 936 na Rynku w Warszawie 16 listopada 1611 Andrzej Lubieniecki opisywał, że ciało Tyszkiewicza po odcięciu języka i dwóch kończyn spalono na stosieStanisław Kot, op. cit., s. 467.
Tyszkiewicz jest często uważany za pierwszego męczennika braci polskichWcześniej w roku 1585 został uśmiercony w Rzymie Jakub Paleolog. Na kilka miesięcy przed Tyszkiewiczem w Wilnie zginął Franco de Franco.Frederick Abbott Norwood, Strangers and exiles: a history of religious refugees, Volume 1, Abingdon Press, 1969, s. 442The Congregational quarterly, Volume 25, Congregational Union of England and Wales, 1947, s. 80.
Uwagi
Przypisy
Kategoria:Bracia polscy (biografie) Kategoria:Duchowni związani z Bielskiem Podlaskim Kategoria:Męczennicy protestanccy Kategoria:Ofiary tortur Kategoria:Straceni w I Rzeczypospolitej Kategoria:Straceni za herezję Kategoria:Ludzie związani z Bielskiem Podlaskim (I Rzeczpospolita) Kategoria:Urodzeni w XVI wieku Kategoria:Zmarli w 1611