Miejska Biblioteka Publiczna im. Hugona Kołłątaja w Dąbrowie Górniczej – samorządowa instytucja kultury, której organizatorem jest Miasto Dąbrowa Górnicza, służąca zaspokajaniu potrzeb edukacyjnych, informacyjnych i kulturalnych ogółu społeczeństwa oraz uczestnicząca w upowszechnianiu wiedzy i kultury. Główna siedziba Biblioteki znajduje się w budynku przy ul. Tadeusza Kościuszki 25 w Dąbrowie Górniczej.
Historia W 1906 r. władze carskie opublikowały nową konstytucję, zawierającą zapis o swobodach obywatelskich. Pozwolił on na powołanie na terenie Dąbrowy Górniczej oddziału warszawskiego Uniwersytetu dla Wszystkich. Wśród jego założycieli znaleźli się m.in. Ludwik Berbecki, Szymon Starkiewicz, Cecylia i Józef Kozłowscy oraz Adam Piwowar i Leon Nowak. Dzięki szczególnym staraniom dwóch ostatnich z wymienionych osób zorganizowano bibliotekę oraz czytelnię czasopism. Rozpoczęcie funkcjonowania tej biblioteki uznaje się za początek działalności MBP w Dąbrowie Górniczej, aż do wybuchu I wojny światowej wypożyczalnia działała pod nazwą Biblioteka dla Wszystkich C. Kozłowskiej. W czasie działań wojennych prowadzonych podczas I wojny światowej miasto dostało się pod okupację austriacką. Austriacy byli dość liberalni, to z sukcesem wykorzystali dąbrowscy działacze oświatowi, którzy przedstawili okupantowi przygotowany w 1915 r. statut Towarzystwa Biblioteki dla wszystkich im. Hugona Kołłątaja w Dąbrowie Górniczej. Niedługo potem księgozbiór został aktem notarialnym przekazany Towarzystwu.
Po odzyskaniu niepodległości Towarzystwo wystąpiło do niepodległych władz Polski o oficjalną rejestrację biblioteki. W 1920 r. Starostwo powiatowe w Będzinie udzieliło Towarzystwu biblioteki dla wszystkich im. Hugona Kołłątaja koncesji na prowadzenie biblioteki, prosząc o podanie składu zarządu Towarzystwa.
W 1940 r. władze okupacyjne zarządziły całkowitą likwidację biblioteki. W celu uratowania jak największej części zbiorów przekazano je na przetrzymanie zaufanym czytelnikom. Ta część zbiorów utworzyła tzw. krążącą bibliotekę. Inną część księgozbioru zdeponowano w budynku magistratu.
Wraz z końcem wojny, dnia 22 grudnia 1945 r. nastąpiło oficjalne otwarcie biblioteki w wolnym kraju. Tuż po wznowieniu działalności placówka posiadała 688 tomów.
W 1955 r. przystąpiono do tworzenia sieci bibliotecznej, w celu zaspokojenia potrzeb czytelniczych w odległych terenach miasta. Istotnym dla biblioteki wydarzeniem, było rozpoczęcie działalności w Pałacu Kultury Zagłębia. W 1961 z okazji 55-lecia MBP; Andrzej Wojtala (dąbrowski artysta plastyk) zaprojektował ekslibris MBP.
W 1990 r. nowa ustawa o samorządzie terytorialnym powierzyła zadania w dziedzinie kultury samorządom lokalnym, to zmieniło sytuację bibliotek w Polsce, odtąd to rady miejskie poprzez zarząd miasta decydują o placówkach kultury. W tych latach w ramach zmian w strukturach biblioteki powstał Dział Książki Dawnej, w którego zbiorach znalazł się cenny księgozbiór Józefa Brodowicza (1790-1885), drukarza i rektora Uniwersytetu Jagiellońskiego. W 2006 roku została ukończona adaptacja budynku byłego Urzędu Miejskiego przy ul. Tadeusza Kościuszki 25 i połączono w nim agendy MBP oraz Dyrekcji. Dziś MBP w Dąbrowie Górniczej stanowi Biblioteka Główna i 17 placówek bibliotecznych rozmieszczonych w różnych dzielnicach miasta, zaś zbiory to 506 450 materiałów bibliotecznych (w tym: książek, czasopism, dokumentów elektronicznych, druków muzycznych, kartografii, 21 starodruków etc.)
Zbiory Biblioteka gromadzi i udostępnia zbiory z zakresu literatury pięknej dla dzieci i dorosłych, literatury popularnonaukowej oraz literatury w językach obcych. Na szczególną uwagę zasługują zbiory literatury dotyczącej regionu Zagłębia Dąbrowskiego i Śląska. Książnica gromadzi również literaturę japońską i koreańską w ojczystym języku oraz przetłumaczoną na język polski. Ponadto prenumeruje i udostępnia bieżącą prasę.
Stan na koniec 2022 roku:
Księgozbiór – 506 326 Tytuły czasopism – 515 Użytkownicy zarejestrowani – 15 879 Zbiory specjalne – 10 786
W tym zbiory: Biblioteki Głównej: 136 351 materiałów bibliotecznych (w tym m.in.: książki, audiobooki, kartografia, druki muzyczne, płyty, dokumenty elektroniczne, pinakoteka, ikonografia, płyty DVD).
Struktura organizacyjna Na sieć biblioteczną Miejskiej Biblioteki Publicznej w Dąbrowie Górniczej składają się jej agendy oraz 17 filii znajdujących się w większości dzielnic miasta:
Biblioteka Główna (ul. T. Kościuszki 25),
Wypożyczalnia Centralna, Wypożyczalnia dla Dzieci i Młodzieży, Czytelnia Multimedialna, Dział Książki Dawnej, Czytelnia Regionalna,
Filia nr 1 (ul. Wojska Polskiego 43),
Filia nr 2 (ul. Chemiczna 2),
Filia nr 3 (ul. Wybickiego 3a),
Filia nr 4 (ul. Reymonta 14),
Filia nr 5 (Al. J. Piłsudskiego 32),
Filia nr 6 ( Szpitalna 13),
Filia nr 7 (ul. Kasprzaka 46),
Filia nr 8 (ul. Ofiar Katynia 93),
Filia nr 9 (ul. Główna 61),
Filia nr 10 (ul. Zwycięstwa 91),
Filia nr 13 (ul. Pocztowa 3),
Filia nr 14 (ul. Górna 1),
Filia nr 15 (ul. Żołnierska 180),
Filia nr 16 (Ks. Stanisława 1),
Filia nr 17 (ul. Mieszka I 20),
Filia nr 18 (ul. Legionów Polskich 131a),
Filia nr 20 (ul. Topolowa 32).
Biblioteka Główna W aktualnej strukturze Biblioteki Głównej funkcjonują następujące jednostki: Wypożyczalnia Centralna, Wypożyczalnia dla Dzieci i Młodzieży, Czytelnia Multimedialna, Czytelnia Regionalna oraz Dział Książki Dawnej.
Wypożyczalnia Centralna – zbiera oraz udostępnia na zewnątrz literaturę dla dorosłych. Dział ten dysponuje księgozbiorem obejmującym 92 785 woluminów. Czytelnicy mają zapewniony wolny dostęp do półek i samodzielnie wybierają interesujące ich pozycje, a w razie potrzeby mogą liczyć na wsparcie bibliotekarza. Zbiory uporządkowano według działów Uniwersalnej Klasyfikacji Dziesiętnej oraz w układzie alfabetycznym. Wyszukiwanie i korzystanie ze zbiorów usprawnia katalog internetowy.
Księgozbiór obejmuje w szczególności: publikacje z zakresu literatury pięknej polskiej i zagranicznej, w tym zarówno klasykę, jak i prozę współczesną (m.in. romanse, kryminały, powieści obyczajowe, sensacyjne i fantasy), a także poezję, dramat, lektury szkolne oraz wybrane tytuły dla młodzieży, pozycje w języku angielskim i niemieckim, książki z serii „Duże Litery”, przeznaczone dla osób z trudnościami wzrokowymi; w zbiorze znajdują się głównie nowsze tytuły wydawnicze, w tym powieści obyczajowe i kryminalne oraz wybrane publikacje popularnonaukowe, wydawnictwa popularnonaukowe reprezentujące różne dziedziny wiedzy.
W ofercie wypożyczalni znajdują się również audiobooki, czyli nagrania książek w formie „mówionej” na płytach CD. Poza zbiorami tradycyjnymi biblioteka zapewnia użytkownikom bezpłatny dostęp do publikacji elektronicznych, m.in.:
w serwisie Legimi, umożliwiającym korzystanie z e-booków na tablecie, smartfonie lub czytnikach z systemem Android, na platformie IBUK Libra, gdzie udostępniane są wybrane tytuły naukowe, specjalistyczne, popularnonaukowe oraz beletrystyczne, w usłudze Empik Go, oferującej ok. 50 000 e-booków i audiobooków, a także podcasty oraz produkcje oryginalne tej platformy.
Ponadto, w ramach współpracy ze Stowarzyszeniem Pomocy Osobom Niepełnosprawnym „Larix” im. Henryka Ruszczyca, działającym na rzecz osób niewidomych i słabowidzących, Biblioteka Główna udostępnia cyfrowe książki mówione w formacie DAISY. Nagrania te można odtwarzać na urządzeniach typu Czytak.
Wypożyczalnia dla Dzieci i Młodzieży - udostępnia zbiory przeznaczone dla czytelników najmłodszych i młodzieży. W jej ofercie znajdują się przede wszystkim książki z literatury pięknej dla dzieci i młodzieży, literatura obcojęzyczna (zarówno beletrystyka, jak i publikacje do nauki języków), literatura popularnonaukowa dla dzieci, prasa dziecięco-młodzieżowa oraz audiobooki. Na miejscu można korzystać nie tylko z księgozbioru i prasy, lecz także z gier planszowych oraz materiałów multimedialnych, m.in. oglądać filmy na DVD lub grać na konsoli PS3.
Dział dysponuje księgozbiorem dostosowanym do potrzeb odbiorców w wieku 0–16 lat, obejmującym 22 656 woluminów. Uzupełnieniem zbiorów jest prasa dla dzieci i młodzieży (prenumerata łącznie 16 tytułów, m.in. „National Geographic Kids” oraz „English Matters Kids”) oraz kolekcja gier planszowych. Księgozbiór uporządkowano według kategorii wiekowych, w ramach których stosuje się podział na poziomy, np.: I/N (0–5 lat), II/Op (6–9 lat – opowiadania), III/B (10–14 lat – baśnie, legendy i tematyka fantastyczna), III/IV Prz (10–16 lat – literatura przygodowa) oraz IV Po (14–16 lat – powieść obyczajowa). Z kolei literatura popularnonaukowa dla dzieci została rozmieszczona zgodnie z działami Uniwersalnej Klasyfikacji Dziesiętnej, w układzie alfabetycznym.
W ramach Wypożyczalni dla Dzieci i Młodzieży funkcjonuje także Bajkowa Polana – wyodrębniona przestrzeń biblioteki dziecięcej przygotowana z myślą o najmłodszych użytkownikach. Zgromadzono tam literaturę przeznaczoną dla dzieci w wieku 0–5 lat, a wysokość i układ regałów dostosowano do potrzeb tej grupy wiekowej, tak aby najmłodsi mogli samodzielnie przeglądać i wybierać książki.
Bajkowa Polana pełni również rolę miejsca regularnych spotkań Klubu Malucha, organizowanych co tydzień dla dzieci w wieku 2–5 lat wraz z opiekunami. Zajęcia obejmują m.in. głośne czytanie, proste aktywności plastyczne oraz zabawy ruchowe.
Niezależnie od tego pracownicy działu prowadzą działania na rzecz upowszechniania czytelnictwa. W ofercie znajdują się lekcje biblioteczne o zróżnicowanej tematyce, kierowane do grup zorganizowanych; terminy i zakres zajęć ustalane są indywidualnie, osobiście lub telefonicznie
Czytelnia Multimedialna - część Biblioteki Głównej wyposażona w 10 stanowisk komputerowych z dostępem do Internetu, a także dysponuje stanowiskiem Academica – cyfrowa wypożyczalnia Academica umożliwia korzystanie ze zbiorów Cyfrowych Biblioteki Narodowej. Odpłatnie można skorzystać także z urządzenia wielofunkcyjnego do drukowania. Czytelnia Multimedialna oferuje ponad 100 tytułów prasowych, z których można korzystać na miejscu lub je wypożyczyć (max. 6 egzemplarzy). Bieżące numery udostępniane są tylko na miejscu. W tym miejscu realizowane są również zamówienia na zestawienia bibliograficzne oraz wypożyczenia międzybiblioteczne. Dział ten prowadzi prace w ramach Śląskiej Biblioteki Cyfrowej.
Dział Książki Dawnej - zajmuje się gromadzeniem i zabezpieczaniem publikacji wydanych do 1956 roku, w tym m.in. starodruków. Wśród najstarszych obiektów znajduje się druk z 1530 roku, pozyskany z księgozbioru rektora Uniwersytetu Jagiellońskiego, prof. Józefa Brodowicza. Do cennych nabytków zalicza się również XIX-wieczną torę sporządzoną na pergaminie.
Zbiory tej agendy pochodzą w znacznej mierze z darów osób związanych z Dąbrową Górniczą, m.in. Stanisława i Zofii Bocianowskich, Leona Nowaka, Edwarda Ciuka, Edwarda Potępy oraz rodziny Lewickich. Łącznie zgromadzono tu blisko 7 tysięcy woluminów, wśród których znajdują się liczne pozycje wyróżniające się nie tylko treścią, lecz także walorami edytorskimi i wydawniczymi.
Czytelnia Regionalna - gromadzi i udostępnia publikacje poświęcone Dąbrowie Górniczej, Zagłębiu Dąbrowskiemu oraz Śląskowi, a także lokalną prasę i Dokumenty Życia Społecznego. Dział został utworzony we wrześniu 2022 roku, a jego podstawę stanowi księgozbiór regionalny, który wcześniej znajdował się w zasobach Wypożyczalni Centralnej.
Celem funkcjonowania Czytelni Regionalnej jest ochrona i utrwalanie lokalnego dziedzictwa kulturowego oraz pamięci o historii miasta i regionu, a także upowszechnianie wiedzy regionalnej wśród mieszkańców, ze szczególnym uwzględnieniem dzieci i młodzieży. Zadania te realizowane są m.in. poprzez lekcje regionalne oraz wydarzenia kulturalne, służące popularyzacji informacji o dziejach i walorach regionu. Dział prowadzi również prace związane z opracowywaniem bibliografii regionalnej.