thumb|245px|Niedojrzały kwiatostan Helicodiceros muscivorus (L.f.) Engl. in A.DC & A.C.P.de Candolle – gatunek rośliny, należący do monotypowego rodzaju Helicodiceros, z plemienia Areae w rodzinie obrazkowatych, endemiczny dla Balearów, Korsyki i Sardynii.

Z uwagi na ciekawe liście i kwiatostany rośliny z tego gatunku uprawiane są jako ozdobne rośliny pokojowe i ogrodowe oraz jako ciekawostki w ogrodach botanicznych.

Morfologia Pokrój Średniej wielkości roślina zielna, rosnąca pojedynczo lub tworząca kępy, o wysokości do 75 cm.

Łodyga Roślina tworzy podziemną, niemal kulistą bulwę pędową o wymiarach 5–14×2,5–6,5 cm. Rośliny dorosłe tworzą bulwy przybyszowe z przypadkowych, obrzeżnych odrośli.

Liście Pochwy liściowe tworzą pseudo-łodygę o długości do 50 cm i średnicy do 4,5 cm, chroniącą szypułkę. Pseudo-łodyga bladozielona do lekko sinozielonej, z dużymi, postrzępionymi, zielonkawo- do purpurowo-brązowymi, podłużnymi plamami, zwłaszcza na pochwie szypułki. Ogonki liściowe w przekroju w kształcie litery D. Blaszki liściowe wachlarzowatopalczaste, oszczepowate w zarysie, o wymiarach 10–35×6–20 cm. Środkowy listek szeroki, dalsze listki węższe, wzniesione i spiralnie skręcone. Blaszka liściowa tej rośliny przypomina poroże.

Kwiaty Kwiatostan typu kolbowatego pseudancjum, o długości 15 – 45 cm. Szypułka częściowo zamknięta w pseudo-łodydze, wystaje z niej na długość od 2 do 15 cm, w kolorze bladozielonym do lekko sinozielonego. Pochwa kwiatostanu u nasady podłużna, silnie skręcona do średnicy od 3 do 6 cm na długości od 5 do 11 cm, z zewnątrz jasnozielona z postrzępionymi, zielonkawo- do brązowo-purpurowymi, podłużnymi plamami, wewnątrz jasnozielono-purpurowa, pokryta wyraźnymi, ciemnopurpurowymi, podłużnymi prążkami, u wejścia również bardzo gęstymi, szczecinowatymi, ciemnopurpurowymi włoskami. Górna część pochwy o wymiarach 10–40×8–34 cm, podłużnie jajowata, ostro do spiczasto zakończona, zakrzywiona pod kątem prostym, wewnątrz jasnozielono-różowawa z różowawymi plamami, pokryta ciemnopurpurowymi włoskami, bardzo gęstymi blisko wejścia do skręconej, dolnej części pochwy. Kolba o długości od 13 do 43 cm, zakrzywiona, zbliżona do górnej części pochwy, trzonowata, smukła do nieco masywnie cylindryczno-wrzecionowatej. Wyrostek kolby o długości od 9 do 38 cm. Kolba gęsto pokryta ciemnopurpurowymi, skierowanymi do góry włoskami, ścieniającymi się bliżej wierzchołka. Kwiaty żeńskie ułożone u nasady pochwy na długości 1,5–3 cm. Zalążnie podłużne, jednokomorowe, kilkuzalążkowe, o wymiarach 2–3,3×1,5–2 mm, jasnokremowe do jasnozielonych. Szyjki słupków jasnopurpurowe, znamiona kremowe, o wymiarach 0,5–0,75×0,3 mm. Oddzielający kwiaty żeńskie od męskich pasek szydłowato-sierpowatych, u dołu żółtych, dalej purpurowych prątniczek o wymiarach 5–25×1–4 mm. Kwiaty męskie 2-3-pręcikowe, położone na odcinku 1,5–2,5 cm. Nitki pręcików krótsze od ciemnopurpurowych pylników. W okresie kwitnienia kwiatostany tych roślin przypominają wyglądem okolicę odbytu zdechłego ssaka.

Owoce Owocostan, o wymiarach 5–12×2,5–7 cm, składający się z około 60 odwrotnie jajowatych do kulisto-eliptycznych jagód o wymiarach 3,5–7×3–5 mm, pomarańczowo-czerwonych po dojrzeniu, zawierających od 1 do 3 nasion. Nasiona szeroko jajowate, o średnicy około 3 mm, brązowe.

Korzenie Białe, mięsiste i kruche korzenie przybyszowe.

Gatunki podobne Gatunek podobny do roślin z rodzaju drakunkulus. Różni go między innymi gęsto pokryty włoskami kwiatostan, podłużnie prążkowana pochwa, kształt liści i masywne prątniczki.

Biologia i ekologia Rozwój Bylina, geofit. Bulwy rozwijają się głęboko wśród skał. Rośliny rozpoczynają okres wegetacyjny na przełomie stycznia i lutego, wyrastając przez szczeliny i pęknięcia skalne. Kwiatostan tworzy się na przełomie kwietnia i maja; z uwagi na swój rozmiar płoży się na skale. Jesienią części naziemne obumierają, a roślina wchodzi w stan spoczynku.

Na dzień przed kwitnieniem kwiatostan rośliny lekko się rozluźnia, otwierając się całkowicie pierwszej nocy kwitnienia. Kolory pochwy są bardzo żywe, włoski podniesione, a wyrostek kolby przylega płasko do pochwy. Po wschodzie słońca pierwszego dnia kwitnienia kwiatostan zaczyna wydzielać bardzo silny odór przypominający ptasią padlinę (określany także jako zapach gnijących ryb, odchodów i kosza na śmieci), a temperatura wyrostka i kwiatów męskich podnosi się o około 10° – 15 °C powyżej temperatury powietrza. Kiedy słońce zaczyna bezpośrednio oświetlać kwiatostany, przyciągają do niego muchy z rodziny plujkowatych (przede wszystkim mucha plujka i Lucilia regalis) oraz zgniłówkowatych. Owady te lądują na pochwie, a część z nich przechodzi do podgrzanej komory w dolnej części kwiatostanu, gdzie zostaje uwięziona, z uwagi na wzniesione włoski zakrywające drogę wyjścia z komory. Jeżeli owady pokryte są pyłkiem innych roślin tego gatunku, zapylają kwiaty żeńskie. O poranku drugiego dnia kwitnienia kwiaty żeńskie stają się nieaktywne, a roślina wypuszcza pyłek, obsypując nim uwięzione w komorze muchy. Kwiatostan pozostaje otwarty, jego temperatura spada, pochwa zaczyna odstawać od wyrostka kolby, a włoski opadają, co pozwala odlecieć uwięzionym owadom. W kolejnych dniach brzegi pochwy zwijają się do góry, tworząc korytko wokół wyrostka, kolory kwiatostanu blakną, a roślina przestaje wydzielać zapach. Następnie zarówno pochwa, jak i wyrostek więdną.

Maksymalny współczynnik oddechowy kwiatów męskich w czasie termogenezy, wynoszący 0,82 μmol CO2 s-1 g-1, może być najwyższym zarejestrowanym dla tkanek roślinnych. Roślina potrafi podnieść temperaturę kwiatostanu do 45 °C, a więc podobnej do temperatury mięśni owadów w trakcie lotu.

Siedlisko Skaliste zbocza i klify na brzegu morza, na wysokości 25 – 250 m n.p.m. Prawie zawsze występują w pobliżu kolonii mew. Muchy związane z tymi koloniami są głównymi zapylaczami tych roślin.

Genetyka Liczba chromosomów 2n = 56.

Nazewnictwo Toponimia nazwy naukowej Nazwa naukowa rodzaju pochodzi od greckich słów (helix – spirala), (dis – podwójny) i (keras – róg) i odnosi się do kształtu blaszki liściowej. Określenie gatunkowe muscivorus pochodzi od łacińskich słów musca (mucha) i vorare (pożerać, karmić się).

Nazwy zwyczajowe Gatunek nie posiada nazwy zwyczajowej w języku polskim. W języku angielskim roślina ta określana jest jako dead horse arum, czyli zdechły koń, w języku niemieckim Drachenmaul, czyli smoczy pysk, a w dialekcie korsykańskim arechja di porcu, czyli świńskie ucho.

Synonimy nomenklatoryczne: Arum muscivorum L.f. – bazonim Dracunculus muscivorus (L.f.) Parl. taksonomiczne: Arum crinitum Aiton Arum spirale Salisb. Dracunculus crinitus Schott in Schott et Endl. Megotigea crinita Raf. Helicodiceros crinitus (Raf.) Schott Dracunculus muscivorus var. caprariensis Romo

Uprawa Wymagania Roślina wymaga żyznego podłoża, składającego się z 6 części kompostu, 1 części piasku i 1 części kory z drzew liściastych. Doniczka powinna mieć średnicę trzykrotnie większą od średnicy bulwy i być dość wysoka, nawet powyżej 50 cm. Bulwę należy wysadzić 20 cm pod powierzchnią. Podłoże powinno być wilgotne, ale nie mokre. Stanowisko półcieniste.

Pielęgnacja Po przejściu rośliny w stan spoczynku należy pozwolić całkowicie wyschnąć podłożu, a podsuszoną bulwę przenieść do ciemnego, suchego i chłodnego miejsca. Po rozpoczęciu okresu wegetacyjnego bulwa powinna zostać wysadzona do wilgotnego podłoża. Wysuszenie podłoża w okresie wegetacji spowoduje nieodwracalne przejście rośliny w stan spoczynku. W okresie wegetacji zalecane jest dodatkowe nawożenie.

Rozmnażanie Z bulw przybyszowych o średnicy powyżej 5 mm, które powinny być wysadzane na głębokości kilku centymetrów.

Choroby i szkodniki Nicienie, roztocze, zgnilizna.

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne Helicodiceros muscivorus (L.f.) Engl., International Aroid Society [zdjęcia]

Kategoria:Obrazkowate