Ignacy Bieniek (ur. 14 maja 1925 w Bystrej Krakowskiej, zm. 17 stycznia 1993 we Wrocławiu) – polski malarz, rzeźbiarz, rysownik, ilustrator, projektant sztuki użytkowej.

Życiorys Urodził się i wychowywał w Bystrej Krakowskiej w rodzinie robotniczo-chłopskiej, jego ojciec – również Ignacy (1897–1941) – był z zawodu murarzem, matka – Franciszka z domu Golica (1909–2008) – pracowała w bielsko-bialskim przemyśle włókienniczym. Ukończył siedem klas bystrzańskiej szkoły powszechnej (do 1938), po czym kontynuował naukę gimnazjalną, tę jednak zmuszony był wkrótce przerwać. W trakcie drugiej wojny światowej przebywał na robotach przymusowych w Bardzie. Wykształcenie średnie zdobył dopiero po wojnie w II Państwowym Liceum im. św. Jacka w Krakowie (1946–1948). Jednocześnie od 1946W ówczesnych tużpowojennych okolicznościach możliwe było rozpoczęcie studiów bez wykształcenia średniego, które należało uzupełnić w trakcie studiów. studiował na wydziale malarstwa krakowskiej Akademii Sztuk Pięknych. Do jego nauczycieli należeli m.in. Jerzy Fedkowicz, Henryk Gotlib, Zbigniew Pronaszko i Zygmunt Radnicki. Egzamin dyplomowy złożył 16 czerwca 1952.

W trakcie studiów poznał Ingeborgę Krystynę Czubę, z którą w 1948 wziął ślub i miał dwoje dzieci: Grzegorza (1958) i Urszulę (1960). Małżeństwo to rozpadło się w 1973. Dwa lata później ożenił się ponownie, z młodszą o 25 lat Teresą Wasilewską, jednak i ten związek zakończył się po pięciu latach rozwodem. Trzecią małżonką Bieńka była od 1987 Joanna Montrymowicz, również plastyczka.

Jako stażysta ASP pracował w Przedsiębiorstwie Państwowym Pracownie Konserwacji Zabytków, był zatrudniony m.in. przy renowacji kościoła św. Barbary w Mikuszowicach oraz Sanktuarium Matki Bożej Leśniowskiej. Po ukończeniu studiów zamieszkał w Boguszycach, gdzie kierował grupą konserwatorską odpowiedzialną za odkrycie i konserwację renesansowej polichromii w miejscowym kościele.

W 1954, korzystając z tzw. stypendium osiedleńczego przyznawanego przez Ministerstwo Kultury i Sztuki, przeprowadził się do Zielonej Góry. Był jednym z założycieli i członkiem zarządu tamtejszej delegatury (a następnie samodzielnego oddziału) Związku Polskich Artystów Plastyków (ZPAP). Do obowiązków Bieńka należała kontrola poziomu artystycznego dekoracji umieszczanych w przestrzeni publicznej, ponadto angażował się w różne przejawy organizacji lokalnego życia kulturalnego i prowadził zajęcia kół plastycznych przy domach kultury. Przy wschowskim Powiatowym Domu Kultury kierował Kołem Plastyków Amatorów, do którego należał nastoletni wówczas Eugeniusz Get-Stankiewicz. thumb|Bieniek podczas prac nad słynną mozaiką przy ulicy Leszczyńskiej (około 1968)

W 1960, dwa lata po narodzinach pierwszego dziecka i w związku z trudną sytuacją mieszkaniową, zdecydował się na powrót w rodzinne strony, gdzie otrzymał etat plastyka zakładowego z Zakładach Przemysłu Wełnianego im. Józefa Niedzielskiego w Bielsku-Białej, znanych od lat 70. XX wieku pod nazwą „Welux”. Zadaniem Bieńka było projektowanie wewnętrznego i zewnętrznego wystroju obiektów wchodzących w skład rozbudowującego się zakładu (hal fabrycznych, budynków biurowych, domów wczasowych itd.) oraz aranżacja ich otoczenia, jak również nadzór artystyczny nad powstającymi w zakładzie afiszami, plakatami, tablicami informacyjnymi i propagandowymi czy innymi realizacjami plastycznymi. Pracował również jako desenator, tzn. uczestniczył w projektowaniu nowych kompozycji włókien i ich splotów oraz we wdrażaniu nowej kolorystyki materiałów. Przyjmuje się, że późniejszy „Welux” był pierwszym w PRL przedsiębiorstwem, które dysponowało etatowym plastykiem. Z tym zakładem Bieniek pozostał związany przez ponad dwie dekady z krótką przerwą w latach 1973–1975, gdy pracował na analogicznym stanowisku w Zakładach Przemysłu Wełnianego „Kentex” w Kętach.

Z bielsko-bialskim okresem życia Bieńka wiąże się jego zaangażowanie w grupie artystycznej „Beskid”. Założył ją wspólnie z Janem Grabowskim, Michałem Kwaśnym, Kazimierzem Kopczyńskim i Janem Zipperem w 1961, sześć lat później dołączył również Zenobiusz Zwolski. Grupa zorganizowała kilkadziesiąt wspólnych wystaw (jakkolwiek nie formułowała żadnego konkretnego programu ideowo-artystycznego, połączona raczej zainteresowaniami członków niż wspólnym stylem), angażowała się ponadto bardzo aktywnie w animowanie lokalnego życia kulturalnego i popularyzację sztuki, opierając się na ideałach „uspołecznienia sztuki jako zobowiązania wobec społeczeństwa, któremu należy wskazać alternatywę wobec zalewu tandetnej kultury masowej”. Owocem szczególnie zażyłej współpracy z Janem Grabowskim było zaistnienie również nieformalnego odłamu tej grupy pod nazwą „Grabie”.

thumb|Grób Ignacego Bieńka i jego trzeciej żony, Joanny W 1982 Bieniek odszedł z pracy w „Weluksie”, otrzymując po długotrwałej chorobie rentę inwalidzką. W 1987 przeprowadził się do Wrocławia, by zamieszkać ze swoją pochodzącą stamtąd trzecią żoną. Zmarł w wieku 68 lat na nowotwór. Jest pochowany na wrocławskim cmentarzu Świętej Rodziny.

Twórczość thumb|Bieniek z jedną ze swoich metaloplastyk (około 1970) thumb|Bieniek na wystawie w bielskim muzeum (1988) Bieniek określany jest jako artysta wszechstronny, który odnajdywał się w bardzo wielu technikach. Stworzony przez Krzysztofa Gronia na potrzeby wydanej w 2011 monografii biograficznej katalog jego dzieł obejmuje 426 pozycji, w tym 255 obrazów olejnych, 44 rysunki i szkice, 27 grafik, 25 pasteli, 37 akwareli oraz 38 prac innego typu – rzeźb z drewna i gipsu, witraży, gwaszy, akryli, temper. Dominuje w nich tematyka pejzażowa oraz portrety, bardzo często wykorzystywane przez Bieńka motywy wywodzą się z plenerów regionu beskidzkiego, jakkolwiek ogólnie rzecz biorąc „zakres tematyczny jego prac był bardzo szeroki, łatwiej powiedzieć, czego nie malował niż odwrotnie”. Poruszał się „między mniejszą lub większą dozą pierwiastka abstrakcyjnego a przekazem mniej lub bardziej figuratywnym. Nie namalował jednak nigdy dzieła nieprzedstawiającego, tak jak nigdy nie tworzył prac naturalistycznych”. Groń zaznaczył przy tym, że w jego katalogu zawarta została jedynie niewielka część całej twórczości Bieńka mogącej obejmować w sumie nawet kilkanaście tysięcy dzieł, w dużej mierze już zniszczonych lub zaginionych. Do takich zaliczają się chociażby elementy wystroju (metaloplastyki, mozaiki, plafony, witraże itd.) rozebranych bądź całkowicie dziś przekształconych obiektów dawnego „Weluxu” i „Kentexu”, jak również prace świadomie tworzone jako tymczasowe i niszczone przez samego Bieńka w ramach happeningów artystycznych. Twórczość Bieńka obejmowała również projekty medali okolicznościowych oraz ilustracje książek (Fakty i ludzie Tadeusza Kajana, Dymy wyższe nad dęby Tadeusza Jasińskiego) i czasopism („Kalendarz Beskidzki”). Artysta często eksperymentował z łączeniem różnych technik, przykładem może być „arachna” polegająca na przyklejaniu różnokolorowych włókien na przygotowane wcześniej podłoże; w taki sposób tworzył liczne dekoracje dla urzędów państwowych i instytucji kulturalnych.

Pięćdziesiąt prac Bieńka znajduje się w posiadaniu Muzeum Historycznego w Bielsku-Białej, z czego dwa – Polowanie na człowieka alias Kozice (1962) oraz Port jachtowy Gdyni (1961) – są wystawione w ramach ekspozycji stałej. Ponadto w przestrzeni publicznej Bielska-Białej zachowały się (stan na rok 2025): mozaika zdobiąca pierwotnie tylną ścianę dziewiarni „Weluxu” z połowy lat 70. XX wieku (adres: Kustronia 63, ściana od ulicy Partyzantów), w 2018 została wkomponowana w nowopowstały w tym miejscu budynek salonu meblowego Mera i w kolejnych latach gruntownie odrestaurowana medaliony z wizerunkami strażaków poległych przy gaszeniu pożaru rafinerii w Czechowicach-Dziedzicach na poświęconym im pomniku z roku 1972 (przy wejściu na kampus UBB od ulicy Willowej) malowidło naścienne oraz krata ozdobna w budynku przychodni „Welux” (Krasińskiego 30) powstałe przy okazji przebudowy obiektu w roku 1970

thumb|Fragment zniszczonej mozaiki przy ulicy Leszczyńskiej Jako opus magnum Bieńka określana jest wielkogabarytowa mozaika, która pokrywała całą ścianę jednej z hal fabrycznych „Weluxu” w Bielsku-Białej przy ulicy Leszczyńskiej. Powstawała w latach 1966–1968, miała 76 m długości i 8 m wysokości, składała się z 86 pól nawiązujących swoją tematyką do obchodów tysiąclecia państwa polskiego oraz siedemsetlecia miasta – poszczególne sceny przedstawiały na przykład nadanie statutów cechowych bielskim sukiennikom czy bitwy drugiej wojny światowej. Do jej stworzenia artysta wykorzystał cement, piasek, szkło, ceramikę, metal, gruz, a także gotowe przedmioty. Pomimo planów przewidujących wkomponowanie dzieła w nowy obiekt handlowy mający powstać w miejscu wyburzanych zabudowań pofabrycznych (Gemini Park Bielsko-Biała), 21 listopada 2000 w trakcie prac rozbiórkowych mozaika została wskutek samowoli budowlanej bezpowrotnie zniszczona. Wydarzenie to jest często przywoływane jako przykład braku ochrony powojennej sztuki monumentalnej w Polsce po transformacji ustrojowej, a sama mozaika określana jako „kultowa”. W 2009 na murze przy Gemini Parku od strony ulicy Bora-Komorowskiego jako symboliczne nawiązanie do pracy Bieńka powstał mural Leona Tarasewicza o powierzchni niemal 500 m² przedstawiający długie, przenikające się pasma w różnych kolorach, które miały przywoływać cztery pory roku oraz historię Bielska-Białej jako miasta włókienniczego. Jednocześnie odsłonięto tablicę pamiątkową informująca o zniszczonej mozaice. Po zaledwie trzech latach mural podzielił los mozaiki – ściana, na której się znajdował, została wyburzona w związku z rozbudową centrum handlowego.

Ordery i odznaczenia Srebrny Krzyż Zasługi (1957) Złota i Srebrna Odznaka „Zasłużonemu w Rozwoju Województwa Katowickiego” (1966, 1967) Odznaka „Zasłużony Działacz Kultury” (1968) Złoty Krzyż Zasługi (1969) Odznaka Zasłużonego dla Zakładów Przemysłu Wełnianego „Welux” (1970) Medal 30-lecia Polski Ludowej (1974) Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski (1976) Odznaka „Za Zasługi dla Województwa Bielskiego” (1977) Medal 40-lecia Polski Ludowej (1984) Uwagi

Przypisy

Bibliografia

Kategoria:Absolwenci Akademii Sztuk Pięknych im. Jana Matejki w Krakowie Kategoria:Ludzie związani z Bielskiem-Białą Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (Polska Ludowa) Kategoria:Odznaczeni Medalem 30-lecia Polski Ludowej Kategoria:Odznaczeni Odznaką „Zasłużonemu w Rozwoju Województwa Katowickiego” Kategoria:Odznaczeni odznaką „Zasłużony Działacz Kultury” Kategoria:Odznaczeni Srebrnym Krzyżem Zasługi (Polska Ludowa) Kategoria:Odznaczeni Złotym Krzyżem Zasługi (Polska Ludowa) Kategoria:Pochowani na Cmentarzu Świętej Rodziny we Wrocławiu Kategoria:Polscy malarze współcześni Kategoria:Polscy rzeźbiarze Kategoria:Urodzeni w 1925 Kategoria:Zmarli w 1993