Borowiak kanadyjski, jarząbek kanadyjski (Canachites canadensis) – gatunek średniej wielkości ptaka z rodziny kurowatych (Phasianidae). Zasiedla Kanadę, Alaskę oraz północne obrzeża Stanów Zjednoczonych. Nie jest zagrożony.
Systematyka Gatunek po raz pierwszy zgodnie z zasadami nazewnictwa nominalnego został opisany przez szwedzkiego przyrodnika Karola Linneusza w 1758 roku w 10. wydaniu Systema Naturae pod nazwą Tetrao canadensis. Jako miejsce typowe autor wskazał Kanadę, co później uściślono na Zatokę Hudsona, gdyż taką lokalizację podał George Edwards w publikacjach, na podstawie których Linneusz sporządził swój opis (Edwards opisał samicę borowiaka kanadyjskiego w 1747 roku pod angielską nazwą The Brown and Spotted Heathcock, a w 1750 samca pod nazwą The Black and Spotted Heath-cock; do obu opisów Edwards dołączył tablice barwne).
Jedyny przedstawiciel rodzaju Canachites. Dawniej często bywał też umieszczany w rodzaju Falcipennis.
Etymologia Nazwa rodzajowa Canachites pochodzi od greckiego słowa καναχεω kanakheō – „być hałaśliwym, głośno śpiewać” (rodzaj Canace Reichenbach, 1853, głuszec; gr. -ιτης -itēs – „przypominający”). Nazwa rodzajowa Falcipennis pochodzi od łacińskich słów falx i pennis, oznaczających sierpowate lotki. Nazwa gatunkowa canadensis odnosi się do jednego z dwóch krajów, w jakich występuje – Kanady. Polska nazwa „borowiak” odnosi się do środowiska, jakie zasiedla.
Podgatunki Międzynarodowy Komitet Ornitologiczny (IOC) i autorzy AviList wyróżniają sześć podgatunków C. canadensis: C. canadensis osgoodi Bishop, 1900 – północna Alaska. C. canadensis atratus Grinnell, 1910 – południowa Alaska. C. canadensis canadensis (Linnaeus, 1758) – borowiak kanadyjski – środkowa Alberta do Labradoru i Nowej Szkocji. C. canadensis canace (Linnaeus, 1766) – południowo-wschodnia Kanada i północno-wschodnie USA. C. canadensis isleibi (Dickerman & Gustafson, 1996) – południowo-wschodnia Alaska. C. canadensis franklinii (Douglas, 1829) – borowiak brunatny – południowo-wschodnia Alaska do północno-zachodniego Wyomingu i Idaho. W niektórych ujęciach systematycznych podgatunek franklinii (borowiak brunatny) wraz z podgatunkiem isleibi uznawany jest za odrębny gatunek. Niektórzy autorzy wydzielają populację z Nowej Szkocji do podgatunku torridus, IOC i autorzy AviList włączają ją do podgatunku nominatywnego.
Występowanie Borowiak kanadyjski zasiedla Kanadę, poza najbardziej północnymi częściami, Alaskę oraz północno-zachodnią i północno-wschodnią część Stanów Zjednoczonych. W Kanadzie występuje w części na południe od północno-wschodniego Terytoriów Północno-Zachodnich. W USA zasiedla zachodnią Montanę, wschodnie Idaho, południe stanu Waszyngton oraz północny Oregon, a na północnym wschodzie występuje od północnej Minnesoty po wschodni Maine. Jego środowiskiem są borealne lasy iglaste i ich obrzeża.
Charakterystyka thumb|lewo|Pisklę Występuje bardzo wyraźny dymorfizm płciowy, obie płcie z maskującym ubarwieniem. Borowiak kanadyjski mierzy 38–43 cm, waży średnio 529 g. Koguty są przeciętnie nieco cięższe od kur. Samiec ma ubarwienie szaro-czarno-biało-białe, samica szaro-brązowo-beżowa. Charakterystyczna, czerwona róża nad okiem obecna także u samicy, lecz mniejsza. Średniej długości szary dziób.
U samca wierzch ciała, łącznie z głową, szary, dosyć gęsto, czarno prążkowany, na karku żółtawy w czarne paski. Gardło i pierś czarne, na policzku biała plamka. Na piersi trzy białe pasy, wyglądające jak korale. Spód ciała brązowoszary w białe, nieco rozciągnięte, trójkątne plamy. Skrzydło szaro-brązowo-beżowe, ułożone w maskujący wzór. Ogon czarny, środkowe sterówki żółto zakończone, zewnętrzne biało.
Samica o trudnym do zdefiniowania, pstrokatym upierzeniu. Na grzbiecie żółtawe pióra mają czarne obrzeżenia lub wypełnienia, co sprawia wrażenie łuskowania. Skrzydła pstrokate, biało-brązowe. Ogon początkowo czarny, potem w większości brązowy, a na zakończeniach biały. Spód ciała podobny zarówno do ubarwienia grzbietu, jak i skrzydeł.
Zachowania thumb|lewo|Jaja w gnieździe Jest ufnym i cichym ptakiem. W trakcie toków rozkłada ogon i stroszy pióra. Najczęściej spotykany na skrajach zrębów i poboczach duktów leśnych. Samiec wydaje niskie wwhoot. Można także usłyszeć szum skrzydeł oraz tupanie. W powietrzu samiec klaszcze skrzydłami. Kury gdaczą. Borowiak kanadyjski odżywia się igłami i pączkami z roślin zimozielonych. Niekiedy zjada także owady.
Lęgi Wyprowadza 1 lęg w sezonie. Samce są poligamiczne. Samica sama buduje gniazdo z gałązek, trawy liści, mieści się ono w niewielkim zagłębieniu w ziemi pod pochylonym, martwym drzewem. Rozpoczyna lęgi pod koniec maja. Składa 5–8 jaj o wymiarach 44×32 mm. Inkubacja trwa 17–24 dni. Młode są opierzone po około 10 dniach.
Status zagrożenia W Czerwonej księdze gatunków zagrożonych IUCN borowiak kanadyjski i borowiak brunatny (C. (c.) franklinii) od 2014 roku klasyfikowane są jako osobne gatunki i zalicza się je do kategorii najmniejszej troski (LC – least concern). Trend liczebności populacji borowiaka kanadyjskiego uznawany jest wzrostowy, a borowiaka brunatnego za spadkowy. Z powodu swojej ufności ptaki te są często zabijane przez myśliwych, ale większe szkody czyni niszczenie środowiska.
Przypisy Systematyka i nazewnictwo polskie za:
Bibliografia
W. Bruce McGillivray, Federation of Alberta Naturalists, Glen P. Semenchuk: Federation of Alberta Naturalists Field Guide to Alberta Birds, s. 86. Ilse Storch,WPA/Birdlife/SSC Grouse Specialist Group: Grouse: Status Survey and Conservation Action Plan 2000–2004, s. 26–28 Falcipennis canadensis. Spruce Grouse Fact Sheet.
Linki zewnętrzne
Kategoria:Kurowate Kategoria:Ptaki Ameryki Północnej Kategoria:Fauna Kanady Kategoria:Fauna Stanów Zjednoczonych Kategoria:Gatunki i podgatunki zwierząt nazwane w 1758 roku Kategoria:Taksony opisane przez Karola Linneusza