thumb|Grób Józefa Fajkowskiego na cmentarzu w Pyrach Józef Fajkowski (ur. 4 lipca 1927 w Szczuczynie, zm. 21 grudnia 2023 w Warszawie) – polski pedagog, historyk, publicysta, działacz państwowy i społeczny oraz ruchu ludowego. W latach 1964–1965 dyrektor Muzeum Warmii i Mazur w Olsztynie, w latach 1973–1982 wiceminister kultury i sztuki, w latach 1972–1976 poseł na Sejm PRL VI kadencji, w latach 1982–1983 ambasador PRL w Finlandii, w latach 1984–1989 dyrektor Muzeum Historii Polskiego Ruchu Ludowego.

Życiorys Podczas okupacji niemieckiej był żołnierzem Armii Krajowej ps. „Krakus”. Od stycznia 1944 walczył jako żołnierz AK pod ps. „Krakus”. We wrześniu 1944 brał udział w walkach z Niemcami na Czerwonym Bagnie. Od końca 1944 do 1946 żołnierz Pogotowia Akcji Specjalnej Narodowych Sił Zbrojnych, a następnie Narodowego Zjednoczenia Wojskowego. Ujawnił się 21 kwietnia 1947 w Grajewie. Awansowany jako kombatant na stopień majora rezerwy Wojska Polskiego (mianowany przez ministra obrony narodowej 30 października 2012). W 2004 Urząd do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych nadał mu odznakę „Weteran Walk o Wolność i Niepodległość Ojczyzny”.

W latach 1947–1948 działał w Związku Młodzieży Wiejskiej RP „Wici” w powiecie grajewskim, do 1948 pracował także w gospodarstwie ojca. W 1948 wstąpił do Stronnictwa Ludowego, z którym w 1949 (będąc wówczas na studiach) wstąpił do Zjednoczonego Stronnictwa Ludowego.

Ukończył historię na Wydziale Humanistycznym Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu (1952) oraz historię i pedagogikę w Państwowej Wyższej Szkole Pedagogicznej w Gdańsku (1963). W 1968 uzyskał stopień doktora nauk humanistycznych w Wyższej Szkole Nauk Społecznych przy KC PZPR.

W latach 1952–1958 był nauczycielem historii, języka angielskiego i łaciny w Liceum Ogólnokształcącym w Lęborku, potem historii w Liceum Pedagogicznym w Bartoszycach.

Współorganizował Związek Młodzieży Wiejskiej na Mazurach i Warmii, był we władzach wojewódzkich tej organizacji, w latach 1958–1962 był przewodniczącym Zarządu Wojewódzkiego ZMW w Olsztynie i członkiem prezydium Zarządu Głównego ZMW. W latach 1962–1965 był kierownikiem Wydziału Kultury Wojewódzkiej Rady Narodowej w Olsztynie. Od 1965 pełnił kolejno funkcje starszego redaktora Ludowej Spółdzielni Wydawniczej i kierownika działu społeczno-politycznego miesięcznika „Wieś Współczesna”, a w latach 1968–1971 dyrektora Centralnego Ośrodka Szkoleniowego ZSL. W latach 1973–1982 był wiceministrem kultury i sztuki.

W latach 1972–1976 był posłem na Sejm PRL VI kadencji. Sprawował funkcję wiceprzewodniczącego Komisji Kultury i Sztuki. W 1982 wszedł w skład Społecznego Komitetu Budowy Pomnika Wincentego Witosa w Warszawie, który został odsłonięty w 1985J. Sałkowski, T. Iwanowska, Na odsłonięcie pomnika Wincentego Witosa – a Polska winna trwać wiecznie, Warszawa 1985, s. 21.. W latach 1982–1983 był ambasadorem PRL w Finlandii. Stworzył w 1984 Muzeum Historii Polskiego Ruchu Ludowego w Warszawie, którego był pierwszym dyrektorem. W latach 1988–1990 członek Rady Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa. W lutym 1989 wszedł w skład działającej przy tej Radzie Komisji do spraw Upamiętnienia Ofiar Represji Okresu Stalinowskiego„Rzeczpospolita”, 1989, nr 37 (2171), s. 1–2.. W 1990 wstąpił do Polskiego Stronnictwa Ludowego.

Od 1991 na emeryturze, współpracował z Muzeum Historii Polskiego Ruchu Ludowego. Prowadził m.in. badania nad ruchami chłopskimi w państwach Unii Europejskiej. Współpracował też z Instytutem Pamięci Narodowej, Muzeum Niepodległości, Muzeum Wojska Polskiego i Muzeum Literatury im. Adama Mickiewicza w Warszawie.

Pochowany 2 stycznia 2024 na warszawskim cmentarzu w Pyrach.

Rodzina Rodzice Józefa Fajkowskiego byli właścicielami gospodarstwa rolnego. Ojciec Władysław był działaczem ruchu ludowego i spółdzielczego, matką była Władysława. Żona Maria była nauczycielką. Józef Fajkowski był ojcem dziennikarki Jolanty Fajkowskiej oraz dziadkiem aktorki Marii Niklińskiej.

Działalność publicystyczna Opublikował kilkadziesiąt artykułów na tematy kultury, dziejów wsi i ruchu ludowego oraz martyrologii i walk wsi w latach okupacji niemieckiej na łamach „Roczników Dziejów Ruchu Ludowego”, „Studiów i Materiałów Polskiej Akademii Nauk”, „Wsi Współczesnej”, „Tygodnika Kulturalnego”, „Pokoleń”, „Zeszytów Muzealnych”.

Książki Ruch ludowy na Mazurach i Warmii 1945–1949 (1968) Krótki zarys historii ruchu ludowego (1969) Wieś w ogniu. Eksterminacja wsi polskiej w okresie okupacji hitlerowskiej 1939–1945 (1972) Zbrodnie hitlerowskie na wsi polskiej 1939–1945 (1981, współautor) Z dziejów konspiracyjnego harcerstwa polskiego 1944–1956. Nieznane karty (1993, współautor) Zasoby kultury polskiej w świecie (1999) Arka Bożek. Siła nasza leży w nas samych. Szkic biograficzny, wybór pism i przemówień oprac. J. Fajkowski (1999) Zapiski (2007)

Odznaczenia Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski (2005). Srebrny Krzyż Zasługi (1955). Krzyż „Za Zasługi dla ZHP” (1975) Krzyż Armii Krajowej (1994) Krzyż Partyzancki (1995) Medal Komisji Edukacji Narodowej (1997) Medal „Za zasługi dla Ruchu Ludowego” im. Wincentego Witosa (2000) Medal „Pro Memoria” (2005) Złota Odznaka honorowa „Zasłużony dla Warmii i Mazur” (1960) Odznaka „Zasłużony Działacz Kultury” (1965) Odznaka „Weteran Walk o Wolność i Niepodległość Ojczyzny” (1995) Odznaka „Zasłużony Działacz Towarzystwa Krzewienia Kultury Świeckiej” (1977)70-lecie Ruchu Laickiego, „Argumenty”, nr 10, 6 marca 1977, s. 10. Nagroda publicystyczna im. Tomasza Nocznickiego (1968)

Przypisy

Linki zewnętrzne Strona sejmowa posła VI kadencji

Kategoria:Absolwenci Wydziału Nauk Historycznych Uniwersytetu Mikołaja Kopernika Kategoria:Absolwenci Wyższej Szkoły Nauk Społecznych przy KC PZPR Kategoria:Absolwenci Wyższej Szkoły Pedagogicznej w Gdańsku Kategoria:Ambasadorowie Polski w Finlandii Kategoria:Ambasadorowie PRL Kategoria:Członkowie Związku Młodzieży Wiejskiej RP Wici Kategoria:Dyrektorzy Muzeum Historii Polskiego Ruchu Ludowego Kategoria:Działacze Zjednoczonego Stronnictwa Ludowego Kategoria:Działacze Związku Młodzieży Wiejskiej Kategoria:Ludzie urodzeni w Szczuczynie (województwo podlaskie) Kategoria:Żołnierze Narodowych Sił Zbrojnych Kategoria:Żołnierze Narodowego Zjednoczenia Wojskowego Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Armii Krajowej Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Komandorskim z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski (III Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Partyzanckim Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Za Zasługi dla ZHP Kategoria:Odznaczeni Medalem Komisji Edukacji Narodowej Kategoria:Odznaczeni Medalem Pro Memoria Kategoria:Odznaczeni Medalem „Za zasługi dla Ruchu Ludowego” im. Wincentego Witosa Kategoria:Odznaczeni odznaką honorową „Zasłużony dla Warmii i Mazur” Kategoria:Odznaczeni Odznaką „Weteran Walk o Wolność i Niepodległość Ojczyzny” Kategoria:Odznaczeni odznaką „Zasłużony Działacz Kultury” Kategoria:Odznaczeni Srebrnym Krzyżem Zasługi (Polska Ludowa) Kategoria:Pochowani na cmentarzu w Pyrach w Warszawie Kategoria:Politycy Polskiego Stronnictwa Ludowego Kategoria:Politycy PSL „Odrodzenie” Kategoria:Politycy Stronnictwa Ludowego (1944–1949) Kategoria:Polscy nauczyciele historii Kategoria:Polscy nauczyciele języka angielskiego Kategoria:Polscy nauczyciele języka łacińskiego Kategoria:Posłowie z okręgu Tczew (PRL) Kategoria:Urodzeni w 1927 Kategoria:Wiceministrowie i urzędnicy PRL Kategoria:Zmarli w 2023 Kategoria:Żołnierze Armii Krajowej