„Die Weltbühne” (pol. Scena Światowa) – niemiecki tygodnik polityczno-kulturalny, założony w Berlinie przez Siegfrieda Jacobsohna jako magazyn teatralny „Die Schaubühne” – pierwszy numer pisma ukazał się 7 września 1905. W 1913 spektrum tematyczne poszerzono o zagadnienia gospodarcze i polityczne, a 4 kwietnia 1918 pismo zostało przemianowane na „Die Weltbühne”. Po śmierci Jacobsohna w grudniu 1926 redaktorem naczelnym tygodnika został Kurt Tucholsky, który w maju 1927 przekazał prowadzenie pisma Carlowi von Ossietzky’emu. Po pożarze Reichstagu naziści wprowadzili zakaz wydawania „Die Weltbühne” – tygodnik ukazał się po raz ostatni 7 marca 1933. Pismo ukazywało się za granicą jako „Die neue Weltbühne” do 1939. Po zakończeniu II wojny światowej tygodnik był wydawany w Berlinie Wschodnim do 1993 pod oryginalną nazwą „Die Weltbühne”. Powstałe w 1997 pisma „Ossietzky” i „Das Blättchen” nawiązują do tradycji „Die Weltbühne”.
Wydawane w czerwonych okładkach „Die Weltbühne” uchodziło w okresie Republiki Weimarskiej za forum demokratycznej lewicy mieszczańskiej. Pomiędzy 1905 a 1933, obok Siegfrieda Jacobsohna, Kurta Tucholsky’ego i Carla von Ossietzky’ego, teksty dla „Die Weltbühne” pisało około 2500 autorów, prominentnych dziennikarzy i pisarzy, m.in. Lion Feuchtwanger, Moritz Heimann, Kurt Hiller, Erich Mühsam, Else Lasker-Schüler, Erich Kästner, Alfred Polgar, Carl Zuckmayer i Arnold Zweig. Do grona ścisłych współpracowników tygodnika należeli ponadto Rudolf Arnheim, Julius Bab, Erich Dombrowski, Axel Eggebrecht, Hellmut von Gerlach, Richard Lewinsohn, Fritz Sternberg i Heinrich Ströbel.
„Die Weltbühne” ukazywało się w niskim nakładzie – w okresie jego największej popularności wydawano około 15 tysięcy egzemplarzy. Pomimo to tygodnik był ważnym elementem na publicystycznej arenie ówczesnych Niemiec. Na jego łamach pisano o mordach kapturowych inicjowanych przez Czarną Reichswehrę, a także o prowadzeniu niezgodnych z traktatem wersalskim zbrojeń – co doprowadziło do tzw. procesu w sprawie pisma Weltbühne (niem. Weltbühne-Prozeß).
Historia pisma „Die Schaubühne” thumb|upright|Siegfried Jacobsohn, 1902 Pismo „Die Schaubühne” zostało założone w wyniku afery plagiatowej, w którą uwikłany był krytyk teatralny Siegfried Jacobsohn. 12 listopada 1904 gazeta „Berliner Tageblatt” zwróciła uwagę na podobieństwa w opublikowanych wcześniej tekstach Jacobsohna i Alfreda Golda. Jacobsohn pracował wówczas jako krytyk teatralny dla gazety „Die Welt am Montag”, która zwolniła go z redakcji. Jacobsohn udał się w wielomiesięczną podróż po Europie przez Austrię i Włochy do Francji, a po powrocie do Berlina w 1905 podjął decyzję o założeniu własnego pisma o tematyce teatralnej. Zawiązał spółkę Schaubühne GmbH z Siegbertem Cohnem jako managerem. Pierwszy numer nowego pisma w czerwonych okładkach, których kolor nawiązywał do zaschniętej krwi (niem. geronnenes Herzblut), ukazał się 7 września 1905.
Okres pomiędzy aferą plagiatową a założeniem „Die Schaubühne” Jacobsohn opisał w wydanym w 1913 tekście pt. „Der Fall Jacobsohn”. Wydarzenia z 1904 opisał jako: Tekst Jacobsohna zawierał również ustęp z zarysem jego przyszłej roli jako wydawcy i redaktora:
Lata 1905–1913: tygodnik teatralny Z powodu trudności finansowych pismo zostało przejęte w styczniu 1906 przez wydawnictwo Oesterheld & Co., następnie w 1909 przez Erich Reiss Verlag, by od 1912 być ponownie wydawanym przez własny organ wydawniczy.
Pomiędzy 1905 a 1933 rokiem pismo przeszło metamorfozę od tygodnika teatralnego do polityczno-kulturalnego. Do 1913 pismo skupiało się wyłącznie na tematyce teatru. Do najważniejszych współpracowników tygodnika w pierwszej fazie jego działalności należeli krytycy teatralni Julius Bab, Willi Handl i Alfred Polgar, do których dołączyli pisarze Lion Feuchtwanger i Harry Kahn oraz krytyk teatralny Herbert Ihering. W listopadzie 1908 doszło do połączenia pisma Feuchtwangera „Der Spiegel” z „Die Schaubühne”.
Lata 1913–1918: otwarcie na politykę thumb|upright|Kurt Tucholsky, Paryż, 1928 9 stycznia 1913 ukazał się na łamach „Die Schaubühne” tekst dwudziestotrzyletniego wówczas absolwenta prawa Kurta Tucholsky’ego. Już w pierwszym roku współpracy z pismem, Tucholsky stał się najważniejszym współpracownikiem Jacobsohna. Tucholsky pisał teksty pod wieloma pseudonimami, m.in. jako: Ignaz Wrobel, Theobald Tiger, Peter Panter czy Kaspar Hauser. Pod wpływem Tucholsky’ego zaczął zmieniać się kierunek pisma. Już w marcu 1913 powstała rubryka „Antworten”, w której udzielano odpowiedzi na prawdziwe lub wymyślone listy do redakcji. Jacobsohn wkrótce zdecydował się podjąć tematykę polityczną i gospodarczą. 25 września 1913 ukazał się artykuł prawnika Martina Friedlaendera, opublikowany pod pseudonimem Vindex, na temat struktur monopolowych w amerykańskim przemyśle tytoniowym.
Podczas I wojny światowej, pomimo rozmaitych trudności, pismo ukazywało się regularnie. Pod wpływem wydarzeń wojennych profil tygodnika stawał się coraz bardziej polityczny. Od sierpnia 1914 każdy numer otwierał główny artykuł o treści politycznej. W listopadzie 1915 dziennikarz Robert Breuer, piszący pod pseudonimem Cunctator, zainicjował serię krytycznych artykułów o polityce rządu i stanie państwa. 23 grudnia 1915 ukazał się tekst pt. „Die Krise des Kapitalismus”, zwieńczony stwierdzeniem, że: Z powodu tego artykułu na „Die Schaubühne” nałożono zakaz publikacji. Jednak Jacobsohn doprowadził do kolejnego wydania, po uprzednim ocenzurowaniu tekstów. Breuer zmienił pseudonim na Germanicus w styczniu 1916 i rozpoczął walkę przeciwko żądaniom aneksyjnym wysuwanym przez Ligę Pangermańską (niem. Alldeutscher Verband). W 1916 Jacobsohn – pomimo tego, że sam po śmierci młodszego brata stał się zagorzałym pacyfistą – regularnie publikował ogłoszenia obligacji wojennych. Nie jest do tej pory wyjaśnione, czy były to ogłoszenia płatne, a przez co kluczowe dla egzystencji pisma. Postępowanie Jacobsohna zostało poddane ostrej krytyce przez Klausa Krausa.
Przeobrażenie pisma w tygodnik polityczno-kulturalny zostało przypieczętowane zmianą jego nazwy – 4 kwietnia 1918 „Die Schaubühne” przemianowano na „Die Weltbühne”.
Lata 1918–1926: rewolucja listopadowa i okres republiki Po początkowych sukcesach niemieckiej ofensywy wiosennej w 1918 Robert Breuer zmienił swoje dotychczasowe negatywne nastawienie wobec aneksji i również w innych kwestiach reprezentował linię tygodnika. Jednak różnice pomiędzy Breuerem, sympatykiem większościowych socjaldemokratów (niem. Mehrheitssozialdemokratische Partei Deutschlands, MSPD), a Jacobsohnem, który coraz bardziej zbliżał się do Niezależnej Socjaldemokratycznej Partii Niemiec (niem. Unabhängige Sozialdemokratische Partei Deutschlands, USPD), doprowadziły w końcu do zakończenia ich współpracy. Podczas rewolucji listopadowej pismo nie poddało się wpływom partyjnym. W okresie od marca 1919 do października 1920 wiodące artykuły polityczne pisał socjaldemokrata Heinrich Ströbel.
21 listopada 1918 Jacobsohn opublikował program Rady Pracowników Umysłowych (niem. Rat geistiger Arbeiter), do której on sam krótko należał, a z której odszedł, by nie tracić czasu niezbędnego do pracy redakcyjnej. Już wkrótce „Die Weltbühne” zajęła się tematem współpracy socjaldemokracji i armii, a także kwestią niewystarczającego oczyszczenia struktur sądowych i administracyjnych ze zwolenników monarchii i urzędników o poglądach antyrepublikańskich.
W marcu 1919 Tucholsky bronił się w tekście programowym pt. „Wir Negativen” przed zarzutem niezbyt pozytywnego nastawienia do republiki: W 1924 Tucholsky wyjechał jako korespondent tygodnika i gazety Vossische Zeitung do Paryża.
W kolejnych latach „Die Weltbühne” obrała kurs antymilitarny i pacyfistyczny, domagała się twardej reakcji republiki na liczne morderstwa polityczne i naciskała także w okresie okupacji zagłębia Ruhry w 1923 na wypełnienie postanowień traktatu wersalskiego. Na łamach tygodnika pisano o mordach kapturowych inicjowanych przez Czarną Reichswehrę. Jocobsohn, jako wydawca pisma, zdawał sobie sprawę z grożącego mu niebezpieczeństwa związanego z podjęciem tematyki tego typu. Mimo to, zdecydował o opublikowaniu wspomnień dawnego członka Czarnej Reichswehry Carla Mertensa, które ukazywały się pod pseudonimem w odcinkach od 16 sierpnia 1925. Teksty Mertensa przyczyniły się do wszczęcia śledztwa w sprawie opisywanych przez niego mordów.
W 1926 do redakcji „Die Weltbühne” przeszedł z tygodnika „Das Tage-Buch” publicysta Carl von Ossietzky.
Lata 1927–1933: opozycja wobec nazistów thumb|upright|Carl von Ossietzky, ok. 1915 thumb|upright|Kurt Grossmann, Rudolf Olden, Carl von Ossietzky, Alfred Apfel, Kurt Rosenfeld przed więzieniem w berlińskiej dzielnicy Tegel Po nagłej śmierci Jacobsohna w grudniu 1926, Tucholsky zrezygnował z pozycji korespondenta w Paryżu i wrócił do Berlina, gdzie objął stanowisko wydawcy „Die Weltbühne”. Jednak szybko okazało się, że praca ta mu nie w pełni odpowiadała. W maju 1927 redaktorem naczelnym pisma i wkrótce także jego wydawcą został Carl von Ossietzky, który kontynuował kierunek nadany tygodnikowi przez Jacobsohna.
Z listów Tucholsky’ego do jego drugiej żony Mary Gerold wynika, że Tucholsky nie był zadowolony z pracy swojego następcy. Tucholsky pisał: Dopiero w kolejnych latach obydwaj zbliżyli się do siebie zarówno pod względem wyznawanych podglądów, jak i prywatnie. W maju 1932 Tucholsky przyznał, że Ossietzky był „potężnym motorem” (niem. gewaltiger Auftrieb) pisma. Ossietzky, jako wydawca „Die Weltbühne”, stał się jednym z najbardziej wpływowych publicystów Republiki Weimarskiej, publikując artykuły, w których krytykował politykę partii u władzy. Na początku lat 30. nakład tygodnika wyniósł 15 tysięcy egzemplarzy.
Z powodu antymilitarnego i pacyfistycznego charakteru tekstów redakcja „Die Weltbühne” często popadała w konflikty z ministerstwem Reichswehry (niem. Reichswehrministerium). Najbardziej znaczący zakończył się w 1931 tzw. procesem w sprawie pisma „Weltbühne” (niem. Weltbühne-Prozess). 12 marca 1929 Walter Kreiser opublikował na łamach pisma artykuł pt. „Windiges aus der deutschen Luftfahrt”, odsłaniający powiązania Reichswehry z przemysłem lotniczym. Kreiser, piszący pod pseudonimem jako Heinz Jäger, zarzucił przywódcom Reichswehry łamanie postanowień traktatu wersalskiego. Reichswehra miała w tajemnicy rozwijać siły powietrzne (niem. Luftwaffe). Pomimo tego, że Kreiser opierał się na informacjach z ogólnodostępnego protokołu z 312. posiedzenia komisji budżetowej, prokurator generalny Rzeszy wszczął postępowanie w sprawie zdrady stanu i złamania tajemnicy wojskowej. W marcu 1931 przed sądem stanęli wydawca pisma „Die Weltbühne” Carl von Ossietzky oraz Walter Kreiser. Ich obrony podjęli się Kurt Rosenfeld, Max Alsberg, Alfred Apfel oraz Rudolf Olden. Proces zakończył się skazaniem von Ossietzky’ego i Kreisa na 18 miesięcy więzienia za zdradę tajemnicy wojskowej. 10 maja 1932 von Ossietzky stawił się do więzienia w berlińskiej dzielnicy Tegel, polityczne kierownictwo pisma objął Hellmut von Gerlach, a redaktorem naczelnym został Walther Karsch. 1 lipca 1932 von Ossietzky został uniewinniony w procesie w sprawie stwierdzenia Tucholsky’ego „żołnierze są mordercami” (niem. Soldaten sind Mörder). 4 sierpnia 1931 na łamach „Die Weltbühne” ukazał się artykuł Tucholsky’ego (opublikowany pod pseudonimem Ignaz Wrobel) pt. „Der bewachte Kriegsschauplatz”, w którym Tucholsky pisał: Minister Reichswehry Wilhelm Groener oskarżył von Ossietzky’ego o obrazę Reichswehry, jednak sąd go uniewinnił, argumentując, że słowa te nie były skierowane do konkretnych osób, a nieokreślonej zbiorowości obrazić nie można. Von Ossietzky został przedterminowo zwolniony z więzienia dzięki amnestii z okazji świąt Bożego Narodzenia.