thumb|Kościół na obrazie Canaletta (ok. 1780) thumb|Świątynia i jej otoczenie przed 1939 rokiem Kościół Wizytek, właśc. kościół Sióstr Wizytek pod wezwaniem Opieki św. Józefa Oblubieńca Niepokalanej Bogurodzicy Maryi – zabytkowy późnobarokowy kościół w Warszawie, wznoszony etapami w 1728–1733 oraz 1754–1762 według projektu Benedykta de Renard, który realizował Karol Bay, a po 1754 Jakub Fontana.

Świątynia znajduje się w zespole klasztornym wizytek przy ulicy Krakowskie Przedmieście 34. Należy do parafii Świętego Krzyża.

Historia Siostry wizytki sprowadziła z Francji do Polski Ludwika Maria Gonzaga. W 1654 wprowadziła zakonnice do przygotowanego dla nich niewielkiego, klasztoru z drewnianym kościołem. Julian Bartoszewicz tak opisuje wprowadzenie zakonnic do kościoła (pisownia oryginalna z pominięciem kreskowanego é):

Kamień węgielny pod murowany kościół pod wezwaniem św. Józefa położył prymas Polski Wacław Leszczyński w 1664. Równolegle postępowała budowa klasztoru, w którym Ludwika Maria była częstym gościem. Po śmierci królowej w 1667 w świątyni ustawiono trumnę z jej zwłokami.Niedokończony kościół spłonął w 1695. W 1728 rozpoczęto budowę nowej świątyni w obecnym kształcie. Kościół ten projektował Karol Bay, na co wskazuje podpisany z nim kontrakt z 1727 roku, fundatorką była Elżbieta Helena Sieniawska. W 1733 budowę przerwano z braku funduszy i w kilka lat później kontynuowano dzięki pomocy córki fundatorki, Marii Zofii Czartoryskiej i innych ofiarodawców, choć pod innym kierownictwem, gdyż Karol Bay zmarł w 1740. W 1754 zawalił się dach, co zainicjowało II etap budowy kościoła prowadzony w latach 1754–63. W kronikach wizytek varsavianista i historyk sztuki Juliusz A. Chrościcki znalazł następujący wpis opisujący wspomnienia siostry przełożonej dzień po katastrofie: Autorem zwieńczenia fasady i wielkiego ołtarza był Efraim Schroeger.15 sierpnia 1761 odprawiono w nim pierwszą mszę, a konsekracji kościoła dokonał 20 września biskup kijowski Józef Andrzej Załuski.

Zarysowanie sklepień kościoła w 1765 spowodowało konieczność wymurowania skarp bocznych. Od tamtych czasów świątynia przetrwała w niezmienionym stanie, przybywały jedynie pewne elementy we wnętrzu.

W 1815 kościół zaczął pełnić funkcję kościoła akademickiego, którą później przejął kościół św. Anny.

Świątynia i klasztor są jednymi z nielicznych warszawskich zabytków, które nie zostały zniszczone w czasie II wojny światowej. W 1965 roku świątynia wraz z całym zespołem klasztornym wizytek została wpisana do rejestru zabytków.

W latach 2009–2010, w związku z Rokiem Chopinowskim, elewacje kościoła zostały poddane konserwacji. Jednocześnie wycięto drzewa zasłaniające fasadę kościoła od strony Krakowskiego Przedmieścia.

Od 1960 roku aż do emerytury rektorem tego kościoła był ksiądz-poeta Jan Twardowski.

Architektura i wnętrze Fasada kościoła jest jednym z najciekawszych elementów budowli. Jej dolna część jest prawdopodobnie dziełem Karola Baya, który stworzył dzieło charakterystyczne dla okresu dojrzałego baroku (pojawiła się też hipoteza, że jej projektantem był Gaetano Chiaveri). Falujący, jakby w ruchu będący mur podzielony parami kolumn, rozbudowany, łamany gzyms daje doskonałe efekty światłocieniowe i wzbogaca bryłę budowli. Zwieńczenie fasady jest nieco bardziej płaskie i jego autorstwo przypisuje się Efraimowi Szregerowi lub Jakubowi Fontanie. Nad portalem znajduje się herb Zakonu Wizytek – serce przebite strzałami, zwieńczone krzyżem. W tympanonie natomiast widać motyw Oka Opatrzności Bożej, wpisanego w trójkąt. Poniżej, nad centralnym oknem kartusz z herbami: Snopek króla Polski Władysława IV Wazy i jego żony Ludwiki Marii Gonzagi.

Na cokołach stoją rzeźby: św. Anny, św. Joachima i św. Jana Chrzciciela i św. Józefa. Całość zwieńczona jest krzyżem adorowanym przez dwa anioły. Nisze pierwszej kondygnacji są puste. Nad nimi znajdują się płaskorzeźby, od lewej: 1. kartusz z herbem Snopek Wazów, krzyż, mitra książęca i lilie; 2. gorejące serce z IHS w wieńcu laurowo-palmowym, 3. środkowo-centralnej serce z krzyżem przebite strzałami z godłem zakonu, w koronie cierniowej; 4.serce z literami MARYA w wieńcu laurowo-palmowym, 5. kartusz z orłem w mitrze z krzyżem oraz krzyż i mitra książęca.

Jest to kościół jednonawowy z rzędami kaplic. Na końcu nawy znajduje się zamknięte prosto prezbiterium, przykryte sklepieniem kolebkowym z lunetami, opartym na pasach sklepieniowych. Nad kolumnami bardzo szerokie belkowanie, bogato urozmaicony gzyms. Delikatna dekoracja stiukowa o charakterze rokokowym głównie na łukach arkad otwartych do nawy.

Rzeźby na fasadzie oraz, będąca jednym z najbardziej charakterystycznych elementów wnętrza świątyni, ambona w kształcie dzioba łodzi, wyposażona w maszt z żaglem, sieci i kotwicę (tzw. ambona łodziowa), są dziełem Jana Jerzego Plerscha. Obraz Nawiedzenie w wielkim ołtarzu namalował Tadeusz Konicz. Srebrne plakiety na hebanowej nastawie ołtarza wykonali Mateusz Wallbaum i Herman Potthof.

W latach 1825–1826 na kościelnych organach grał Fryderyk Chopin, będąc uczniem Liceum Warszawskiego. Tu odbywały się niedzielne msze dla uczniów liceum, a kompozytorowi powierzono rolę organisty licejskiego. W 1909 stary instrument zastąpiono nowym, natomiast zachowano drewniany chór muzyczny.

W świątyni znajdują się pomniki Tadeusza Czackiego i Kazimierza Brodzińskiego, a także liczne epitafia (m.in. Bolesława Podczaszyńskiego, Henryka Marconiego, Juliana Bartoszewicza, Jana Ziei i Bronisława Bozowskiego). Przy wejściu znajduje się pomnik-epitafium ks. Jana Twardowskiego w formie klęcznika z wyrytym jego ostatnim wierszem, napisanym tuż przed śmiercią w szpitalu przy ul. Banacha oraz małą biedronką.

Galeria

Przypisy

Bibliografia Baranowski A.J., Królewska fundacja klasztoru wizytek na tle rywalizacji francusko-habsburskiej w Warszawie, „Rocznik Warszawski”, 33 (2005), s. 139-150 Guttmejer K., Bay czy Chiaveri? Kto zaprojektował kościół wizytek w Warszawie, „Rocznik Warszawski”, 33 (2005), s. 201-209 Karpowicz M., Piękne nieznajome, PIW, Warszawa 1986 Malinowska I., Nieznana umowa o budowę kościoła pp. wizytek w Warszawie, BHS, 21 (1959), nr 3-4

Linki zewnętrzne Zakon Nawiedzenia Najświętszej Maryi Panny Kościół Wizytek na portalu sztuka.net Archiwalne widoki kościoła w bibliotece Polona

Warszawa Kategoria:Architektura rokokowa w Warszawie Kategoria:Budynki projektu Karola Baya Wizytek Wizytek Kategoria:Wizytki Warszawa Kategoria:Ulica Krakowskie Przedmieście w Warszawie