Sytuacja prawna i społeczna osób LGBT w Polsce

thumb|Tęczowa flaga w kształcie Polski

Sytuacja prawna i społeczna osób LGBT w Polsce obejmuje kwestie związane z równouprawnieniem (lub jego brakiem) osób homoseksualnych (lesbijek i gejów), biseksualnych (kobiet i mężczyzn) oraz trans (nie-cispłciowych) w różnych aspektach polskiego prawa i w oczach społeczeństwa.

Sytuacja prawna wiąże się z takimi zagadnieniami, jak możliwość odbywania służby wojskowej, istnienie procedury umożliwiającej korektę płci, możliwość formalnego uznania związku przez osoby homoseksualne (małżeństw lub związków partnerskich) lub adopcji dziecka znajdującego się pod opieką ośrodka państwowego (sierocińca) lub pasierba (dziecka partnera) przez osobę lub związek osób LGBT.

Sytuacja społeczna wiąże się z takimi zagadnieniami, jak poziom akceptacji dla osób LGBT, skala przemocy wobec osób LGBT w społeczeństwie, ale też kultura i media związane ze społecznością osób LGBT.

Po objęciu władzy w 2015 r. przez Prawo i Sprawiedliwość Polska zaczęła spadać w corocznym rankingu ILGA EuropeBrane są w nim pod uwagę takie kwestie, jak: równość praw, kwestie rodzinne, legalność zmiany płci, mowa nienawiści, prawa do azylu i wolność słowa.. W latach 2017–2019 trzykrotnie Polska zajęła przedostatnie miejsce w Unii Europejskiej, a w latach 2020–2024 zajęła ostatnie miejsce w UE. W 2025 Polska ponownie awansowała na przedostatnią lokatę w UE, a w 2026 roku w rankingu zajęła trzecie miejsce od końca.

Rys historyczny Przed XIX wiekiem

W 1561 r. odbył się proces żyjącego przez 10 lat w kobiecym ubraniu Wojciecha z Poznania, który poślubił Sebastiana Słodownika, żyjąc z nim przez 2 lata w Poznaniu. W tym mieście każdy z nich miał partnerkę. Po powrocie do Krakowa poślubił Wawrzyńca Włoszka. Ostatecznie Wojciech, w opinii społecznej uchodzący za kobietę, został spalony za „wykroczenia przeciw naturze”.

XIX i XX wiek We wprowadzonym w 1808 roku Kodeksie Napoleona nie wprowadzono karalności relacji homoseksualnych, co wyprzedzało legalizację w USA o 160 lat. W Polsce karalność aktów homoseksualnych miała miejsce w latach 1835–1932, czyli w okresie, kiedy na ziemiach polskich obowiązywały ustawy karne zaborców. Kontakty homoseksualne zostały pominięte w kodeksie karnym z 1932 roku. Niemniej karalna pozostała prostytucja homoseksualna, którą szczególnie uwzględniono w art. 207 kodeksu karnego z 1932: Kto z chęci zysku ofiarowuje się osobie tej samej płci do czynu nierządnego, podlega karze więzienia do lat 3. W późniejszym okresie, osoby homoseksualne bywały prześladowane przez milicję, według której dochodziło do łamania prawa o „moralności publicznej”GLBTQ: Poland.. mały|Herb Warszawskiego Ruchu Homoseksualnego. W 1948 roku władze Polski Ludowej ustanowiły wiek osób legalnie dopuszczających się kontaktów homo- i heteroseksualnych. Od tamtej pory to 15 lat. Temat homoseksualizmu w czasach PRL przeważnie pozostawał tematem tabu. W 1959 roku Michel Foucault, ówczesny dyrektor Centrum Francuskiego przy Uniwersytecie Warszawskim, zmuszony był opuścić Polskę, co według szacunków autora Remigiusza Ryzińskiego nastąpiło w wyniku prowokacji SB dotyczącej jego homoseksualności. Z drugiej strony orientacja seksualna była uważana za naturalną i wielu homoseksualistów w latach 60. i 70. nie miała z tego powodu rozterek czy obaw. Sytuacja zaczęła się dopiero zmieniać pod koniec lat 70. i 80., z powodu zabójstw przypisywanych temu środowisku oraz sprawie Jerzego Nasierowskiego.

W 1974 roku w polskiej prasie powojennej ukazał się pierwszy artykuł o homoseksualizmie. Życie Literackie opublikowało dwuczęściowy tekst Homoseksualizm a opinia (Życie literackie, 1974, nr 17), zakończony wnioskiem: Społeczeństwo powinno zaprzestać dyskryminowania tych ludziReplika (czasopismo), nr 12, Krzysztof Tomasik, Homoseksualizm w PRL (1), s. 18–20..

Temat ten był też szeroko omawiany w literaturze („Wysypy niezbyt samotne” Ryszarda Zielińskiego, „Tajemnica Elizabeth Arden” Urszuli Milc Ziembińskiej; „Figurka z drzewa tekowego” Heleny Sekuły, „Rudolf” Mariana Pankowskiego, „Nasierowski, ty pedale, ty Żydzie” Jerzego Nasierowskiego) i filmie („Motylem jestem, czyli romans 40-latka”, Jerzego Gruzy, „Inne spojrzenie” Károlya Makka). Zazwyczaj karykaturalne stereotypy osób LGBT+ miały na celu ośmieszenie ich orientacji.

W latach 1985–1987 miała miejsce Akcja „Hiacynt”, która polegała na inwigilowaniu i zbieraniu materiałów o polskich gejach i ich środowisku, w wyniku której założono ok. 11 tys. akt osobowych SB. W 1984 w polskiej telewizji odbyła się pierwsza dyskusja na temat homoseksualizmu. W 1985 roku Dariusz Prorok, pod pseudonimem Krzysztof Darski opublikował w Polityce (nr 47) tekst Jesteśmy inni. Był to pierwszy publiczny głos geja opisującego życie w negatywnie nastawionym społeczeństwie. W styczniu 1987 roku powstał Warszawski Ruch Homoseksualny – pierwsza organizacja osób LGBT w Polsce, której władze PRL odmówiły legalizacji.

Homoseksualizm został skreślony z listy chorób przez WHO w 1991 roku.

XXI wiek mały|Posłanki i posłowie Lewicy ubrani w kolory tęczy podczas uroczystości zaprzysiężenia Andrzeja Dudy na Prezydenta RP, w proteście przeciwko jego homofobicznym wypowiedziom podczas kampanii prezydenckiej (6 sierpnia 2020) W 2001 roku odbyła się pierwsza Parada Równości w Warszawie, w tym samym roku założono również Kampanię Przeciw Homofobii.

Pod koniec 2003 roku złożono do sejmu pierwszy projekt ustawy o rejestrowanych związkach partnerskich opracowany przez Marię Szyszkowską.

1 stycznia 2004 do kodeksu pracy dodano prawo zabraniające dyskryminacji w miejscu pracy ze względu na orientację seksualną.

W 2008 roku założona została fundacja Trans-Fuzja, pierwsza organizacja skupiona na prawach osób transpłciowych w Polsce.

W roku 2013 powstało stowarzyszenie Miłość Nie Wyklucza, funkcjonujące wcześniej jako grupa nieformalna od 2009 roku.

Przed wyborami parlamentarnymi w 2019 rządząca partia Prawo i Sprawiedliwość skupiła się na przeciwstawianiu się „zachodniej ideologii LGBT”. Niektóre polskie gminy, powiaty i województwa ustanowiły deklaracje tzw. „stref wolnych od LGBT”Polish towns advocate ‘LGBT-free’ zones while the ruling party cheers them on, Washington Post, 21 lipca 2019, reprint at Independent.Polish ruling party whips up LGBTQ hatred ahead of elections amid ‘gay-free’ zones and Pride march attacks, Telegraph, 9 sierpnia 2019.. W 2019 wzrosła ilość agresji skierowanej przeciwko marszom i paradom równości, w tym ataki na marsz w Białymstoku i zatrzymana przez policję próba ataku bombowego na lubliński marsz.

W listopadzie 2024 Rada Ministrów przyjęła projekt nowelizacji Kodeksu karnego, który rozszerza katalog przesłanek ściganych z urzędu przestępstw motywowanych uprzedzeniami (art. 119 §1, art. 256 §1, art. 257 kk) o niepełnosprawność, wiek, płeć i orientację seksualną.

25 listopada 2025 Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej wydał orzeczenie, w sprawie pary, która zawarła związek małżeński w Niemczech i domagała się uznania związku małżeńskiego w Polsce oraz transkrypcji aktu małżeństwa. Wniosek o transkrypcje został odrzucony przez warszawski Urząd stanu cywilnego. Para złożyła pozew do Naczelnego Sądu Administracyjnego, który skierował pytanie prejudycjalne do TSUE, następnie powołując się na orzeczenie wydał wyrok 20 marca 2026, który nakazuje uznanie tego związku w ciągu 30 dni od wyroku oraz zwrot części kosztów postępowania od Wojewody Mazowieckiego.

14 maja 2026 Prezydent miasta stołecznego Warszawy Rafał Trzaskowski ogłosił, że została dokonana pierwsza transkrypcja związku małżeńskiego pary jednopłciowej (dwóch mężczyzn).

Osoby LGBT w Polsce Według badania Dalia Research przeprowadzonego w kilku krajach Europy, w Polsce około 5% osób identyfikuje się jako LGBT, przy czym dla osób w wieku 14–29 lat jest to ok. 10%, dla osób w wieku 30-49 – 1%, a dla osób w wieku 50-65 – 4%, przy czym Dalia zastrzega, że w tak osobistej kwestii, jak seksualność, pomimo dużego stopnia anonimowości, nadal istnieje duże źródło niepewności co do liczby, gdyż 8% respondentów wolało nie odpowiedzieć, czy identyfikują się jako osoby LGBT, a 12% nie było w stanie określić swojej seksualnościCOUNTING THE LGBT POPULATION: 6% OF EUROPEANS IDENTIFY AS LGBT..

Osoby homoseksualne W 2016 Polska została skrytykowana przez Komitet Praw Człowieka ONZ za brak ochrony społeczności LGBT przed przestępstwami i mową nienawiści, brakiem prawnych regulacji w kwestii par jednopłciowych i rodziców tej samej płci, czy edukacji seksualnejSytuacja par jednopłciowych i homofobia: ONZ upomina Polskę: Raport dotyczący Polski bardzo krytyczny.Komitet Praw Człowieka przy ONZ krytykuje Polskę.. To zwrócenie Polsce uwagi spotkało się w polskiej telewizji publicznej z wrogościąApel o niedyskryminowanie rodziców LGBT „szokujący dla Polaków”: według Wiadomości TVP..

Skrót praw osób homoseksualnych