Centralne Muzeum Włókiennictwa w Łodzi, CMWŁ (do 1975 Muzeum Historii Włókiennictwa) – muzeum włókiennictwa mieszczące się w Białej Fabryce Geyera w Łodzi przy ul. Piotrkowskiej 282, wpisane do Państwowego Rejestru Muzeów pod numerem 116/134Państwowy Rejestr Muzeów. bip.mkidn.gov.pl.
Jest to największe w Europie muzeum poświęcone włókiennictwu i historii tkactwa. W chwili powstania było pierwszą taką placówką na świecie. Siedziba muzeum jest jedną z pierwszych na świecie adaptacji architektury postindustrialnej do celów muzealnych.
Historia muzeum Pierwsze próby organizacyjne sięgają roku 1952, kiedy Krystyna KondratiukGronczewska Anna, Opowieść o niezwykłej kobiecie, która stworzyła niezwykłe muzeum; [w:] „Dziennik Łódzki”, dodatek „Kocham Łódź”, 14 II 2014, s. 8–9. doprowadziła do utworzenia Działu Tkactwa w łódzkim Muzeum Sztuki.
W 1954 r. Rada Narodowa Miasta Łodzi podjęła uchwałę o utworzeniu muzeum włókiennictwa zlokalizowanego w Białej Fabryce Ludwika Geyera. Biała Fabryka to rozległy, 4-skrzydłowy kompleks budynków architektury przemysłowej.
6 listopada 1954 wpisano ten obiekt do rejestru zabytków, dzięki czemu władze miasta mogły wystąpić do Ministra Przemysłu Lekkiego o przekazanie nieruchomości pod cele muzealne. Pięć lat później podjęto uchwałę o przekształceniu Działu Tkactwa w nową instytucją funkcjonującą jako oddział Muzeum Sztuki. 6 października 1959 roku powołano samodzielną jednostkę - Muzeum Historii Włókiennictwa. Pierwszą dyrektorką została Krystyna Kondratiuk twórczyni organizacyjnej koncepcji nowego muzeum. Początkowo pod działalność muzealną przeznaczono skrzydło północne i część zachodniego, a cały proces przekazywania poszczególnych skrzydeł rozłożony był na lata.
Od 2008 integralną część muzeum stanowi Łódzki Park Kultury Miejskiej, w którym znajdują się obiekty typowe dla zabudowy Łodzi i okolicy z przełomu XIX/XX wieku: kościół z Nowosolnej, willa letniskowa z Rudy Pabianickiej, tzw. „drewniana kamienica”, czyli 1-piętrowy dom ul. Mazowieckiej 61, drewniana poczekalnia Łódzkich Wąskotorowych Elektrycznych Kolei Dojazdowych (tramwaje podmiejskie) z ich zgierskiej krańcówki na pl. J. Kilińskiego z ok. 1901 r. oraz ulic Wólczańskiej, Żeromskiego, Kopernika i MazowieckiejD.Antoszczyk, Miasto w pigułce. Skansen Łódzkiej Architektury Drewnianej, "Kronika miasta Łodzi" 3/2008, s.141-142..
W 2013 przestrzeń wystawiennicza muzeum powiększyła się o zrewitalizowany budynek kotłowni, w którym otwarta została wystawa interaktywna, wykorzystująca nowoczesne techniki multimedialne. Wewnątrz znajduje się maszyna parowa przeniesiona z cegielni na ul. Franciszka.
W 2018 rozpoczęła się finansowana ze środków Programu Operacyjnego Infrastruktura i Środowisko na lata 2014–2020 modernizacja siedziby muzeum. W jej ramach zaplanowano odnowienie elewacji zachodniej, oraz wnętrz najstarszego skrzydła zabytkowej fabryki – budynku A, a także renowację południowej elewacji sąsiadującego z Parkiem Reymonta budynku C. I. Inwestycja objęła również powstanie magazynu studyjnego, a także, a także prace w Skansenie Łódzkiej Architektury Drewnianej: instalację centralnego ogrzewania, docieplenie oraz zagospodarowanie terenu. Prace zostały zakończone w 2020 roku, kiedy to otworzona została nowa wystawa stała.
Dyrektorzy Krystyna Kondratiuk (1960–1976) Adam Nahlik (1976–1980) Janusz Bujacz (1980–1981)50 Lat Centralnego Muzeum Włókiennictwa w Łodzi, Łódź 2010, s.218 Norbert Zawisza (1981–2013) Marcin Oko (2013–2016) Aneta Dalbiak (od 2016)
Działalność Zainteresowania naukowe, kolekcjonerskie i popularyzatorskie muzeum obejmują wszystko, co pozostaje w związku z włókienniczym procesem produkcyjnym – od surowca, przez techniki i technologie włókiennicze do produktów włókienniczych o różnym stopniu i technice przetworzenia. Zbiory są gromadzone, opracowywane naukowo, konserwowane i w różnej formie udostępniane przez specjalistyczne działy muzeum.
Od 1972 muzeum było współorganizatorem, a od 1982 jest jedynym organizatorem Międzynarodowego Triennale Tkaniny w Łodzi, będącego przeglądem najnowszych zjawisk w sztuce tkaniny. Łódzkie triennale jest najstarszą i największą na świecie międzynarodową wystawą promującą współczesną tkaninę artystyczną. thumb|Dziedziniec muzeum
Wystawy stałe Miasto – Moda – Maszyna Sala maszyn w ruchu Łódzkie mikrohistorie. Ludzkie mikrohistorie Google arts & culture
Oferta edukacyjna thumb|Jeden z eksponatów: zgrzeblarka wałkowa Platt Brothers z ok. 1850 roku, pierwotnie działająca w fabryce Karola Scheiblera thumb|Maszyna parowa Lokomobile-Dompfkessel. Magdeburg-Buckau (Niemcy), z ok. 1910 roku. Zbiory Centralnego Muzeum Włókiennictwa w Łodzi thumb|Kotłownia byłej fabryki Ludwika Geyera, obecnie przestrzeń wystawiennicza muzeum (marzec 2026) thumb|Stała wystawa zabytkowych maszyn w ruchu w Centralnym Muzeum Włókiennictwa w Łodzi (marzec 2026). Dział Edukacji Centralnego Muzeum Włókiennictwa organizuje warsztaty plastyczne, lekcje muzealne. Działania Działu Edukacji CMWŁ realizowane są zgodnie z ideą muzeum partycypacyjnego, a tematyka zajęć powiązana jest z profilem muzeum, dotyczy więc historii i sztuki współczesnej, zbiorów CMWŁ i aktualnych wystaw.
Wydarzenia specjalne Urodziny Geyera – coroczne wydarzenie odbywające się w styczniu, upamiętniające urodziny założyciela Białej Fabryki – Ludwika Geyera Geyer Music Factory – cykl koncertów odbywających się w sezonie wakacyjnym na dziedzińcu Białej Fabryki (tamże od 2009) Noc Muzeów
Wyróżnienia W październiku 2013 Centralne Muzeum Włókiennictwa zajęło drugie miejsce w plebiscycie na „7 nowych cudów Polski”, zorganizowanym przez miesięcznik National Geographic Traveler.
Wystawa Miasto-Moda-Maszyna uhonorowana została nagrodami: I miejsce w kategorii Wystawa w 15 edycji konkursu Wydarzenie Historyczne Roku, Wystawa roku w głosowaniu internautów konkursu Plaster Kultury 2021, Sybilla 2021 w 42. Konkursie na Wydarzenie Muzealne Roku, w kategorii Nowe i zmodernizowane wystawy stałe.
Wystawa "Łódzkie mikrohistorie. Ludzkie mikrohistorie" zdobyła I miejsce w kategorii Wystawa w 14. edycji konkursu Wydarzenie Historyczne Roku.
Wyróżnienie w konkursie „Zabytek Zadbany” w kategorii „Zabytki techniki” w 2022 r.
Punkt kotwiczny Europejskiego Szlaku Dziedzictwa Przemysłowego w 2023 r.
W 2024 Muzeum zostało odznaczone Srebrnym Medalem „Zasłużony Kulturze Gloria Artis”.
Zobacz też Skansen Łódzkiej Architektury Drewnianej Harnam
Przypisy
Bibliografia Gronczewska Anna, Opowieść o niezwykłej kobiecie, która stworzyła niezwykłe muzeum; „Dziennik Łódzki”, dodatek „Kocham Łódź”, 14 II 2014, s. 8–9 (Krystyna Kondratiuk, pierwsza dyrektor muzeum)
Linki zewnętrzne Centralne Muzeum Włókiennictwa
Kategoria:Muzea techniczne w Łodzi Muzeum Kategoria:Górniak Kategoria:Muzea odznaczone Srebrnym Medalem „Zasłużony Kulturze Gloria Artis”