Świerszczak melodyjny (Helopsaltes certhiola) – gatunek niewielkiego ptaka wędrownego z rodziny świerszczaków (Locustellidae), wcześniej włączanej do pokrzewkowatych (Sylviidae). Zamieszkuje Azję; dwa razy stwierdzony w Polsce. Nie jest zagrożony wyginięciem.
Systematyka Gatunek ten po raz pierwszy zgodnie z zasadami nazewnictwa binominalnego opisał w 1811 roku Peter Simon Pallas. Autor nadał mu nazwę Motacilla Certhiola. Jako miejsce typowe wskazał Zabajkale; później zawężono to do rejonu górskiego pomiędzy rzeką Onon a miastem Borzja. Gatunek ten był umieszczany w rodzaju Locustella, ale w 2018 roku na podstawie badań filogenetyki molekularnej przeniesiono go do nowo utworzonego rodzaju Helopsaltes.
IOC wyróżnia pięć podgatunków H. certhiola: H. c. certhiola (Pallas, 1811) – południowo-wschodnia Syberia, wschodnia Mongolia i północno-środkowe Chiny. H. c. sparsimstriatus (Meise, 1934) – południowo-zachodnia do południowo-środkowej Syberii. H. c. centralasiae (Sushkin, 1925) – wschodni Kazachstan i północno-wschodni Kirgistan do zachodnich Chin. H. c. rubescens (Blyth, 1845) – północna Syberia. H. c. minor (A. David & Oustalet, 1877) – południowo-wschodnia Syberia (Przyamurze) i północno-wschodnie Chiny.
Występowanie Zamieszkuje Syberię, wschodni Kazachstan, Mongolię i północne Chiny. Gatunek wędrowny. Zimowiska świerszczaka melodyjnego ulokowane są w północno-wschodnich Indiach, Sri Lance i Azji Południowo-Wschodniej, w tym na Wyspach Sundajskich.
Zalatuje do Europy. Do Polski zalatuje wyjątkowo – stwierdzony dwa razy: we wrześniu 1989 w Darłówku oraz we wrześniu 2025 w Siekierkach na Mierzei Wiślanej.
Morfologia Wygląd Brak różnic w upierzeniu pomiędzy płciami. Wierzch ciała tego świerszczaka jest brunatny, kreskowany z żółtym odcieniem. Ma wyraźnie rudawe kuper i pokrywy nadogonowe, a nad okiem jasną brew. Spód jest upierzony na szarawo-biało, choć u osobników młodocianych jest żółtawy i ich pierś ma kreskowanie. Dziób jest czarniawy, a nogi cieliste.
Wymiary długość ciała 13–14 cm długość skrzydła 6,1–7 cm Masa ciała 13–18 g (do 22 g przed migracją)
Ekologia i zachowanie Biotop Zasiedla błota, mokre łąki porośnięte wysoką trawą oraz pojedynczymi krzakami. Także wilgotne rejony tajgi i krzewiaste stepy. Zimą widuje się go na bagnach, zalanych łąkach, polach ryżowych i w trzcinach.
Rozród thumb|Jaja z kolekcji muzealnej Składanie jaj ma miejsce od końca czerwca do początku lipca na Syberii i w pierwszej połowie czerwca w dolinie Amuru. Jest to ptak terytorialny. Gniazdo w kształcie głębokiej, solidnie zbudowanej miseczki, umieszczone jest na wilgotnej ziemi wśród gęstych traw. W zniesieniu 4–6 jaj. Inkubacją zajmuje się wyłącznie samica przez około 12 dni.
Pożywienie To ptak o bardzo skrytym trybie życia, toteż jego dieta nie jest dokładnie poznana. Zjada owady, sporadycznie materiał roślinny.
Status zagrożenia i ochrona IUCN uznaje świerszczaka melodyjnego za gatunek najmniejszej troski (LC, Least Concern) nieprzerwanie od 1988 (stan w 2025). Liczebność światowej populacji nie została oszacowana, ale ptak ten opisywany jest jako pospolity, lokalnie bardzo liczny. Globalny trend liczebności populacji uznawany jest za spadkowy ze względu na niszczenie siedlisk.
W Polsce świerszczak melodyjny podlega ścisłej ochronie gatunkowejRozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 16 grudnia 2016 r. w sprawie ochrony gatunkowej zwierząt ()..
Zobacz też ptaki Polski
Przypisy Systematyka i nazewnictwo polskie za:
Bibliografia
Linki zewnętrzne
Kategoria:Świerszczaki Kategoria:Ptaki Azji Kategoria:Gatunki i podgatunki zwierząt nazwane w 1811 roku Kategoria:Taksony opisane przez Petera Simona Pallasa