thumb|Związek morganatyczny (Franciszek Ferdynand Habsburg i Zofia Chotek) Związek morganatyczny, małżeństwo morganatyczne (łac. matrimonium morganaticum od średnw. łac. matrimonium ad morganaticam) – małżeństwo zawarte przez członka rodu arystokratycznego lub dynastii z osobą uznawaną za będącą niższego stanu. Poprzez taki związek nie zmienia ona swego stanu, czyli nie uzyskuje awansu społecznego, a potomstwo z tego związku nie ma praw do tytułów, funkcji i dóbr dziedziczonych w rodzinie małżonka wyższego stanemSłownik wyrazów obcych PWN. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1991, s. 576.Bogdan Snoch: Terminy i pojęcia historyczne. Słownik szkolny. Warszawa: Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne 1990, s. 94..
Określenie oznaczające dosłownie „małżeństwo na dar poranny”, wywodzi się ze starogermańskiego zwyczaju daru (niem. Morgengabe), składanego żonie przez męża nazajutrz po nocy poślubnej, jako swego rodzaju rekompensata za utracone dziewictwo. Małżeństwo morganatyczne było więc takim rodzajem małżeństwa, w którym żonie i jej dzieciom przysługiwał wyłącznie ten dar, bez prawa do uzyskania czegokolwiek poza nim.
Znane małżeństwa morganatyczne + Znane małżeństwa morganatyczne Data ślubu Małżonek Małżonka Potomstwo Uwagi1365 100pxKazimierz III Wielki król Polski Krystyna Rokiczana córka wójta Pragi drugie małżeństwo Kazimierza (bigamia) w trakcie trwania małżeństwa z Adelajdą Heską.Drugie małżeństwo Krystyny po 10 lat wdowieństwa po mieszczaninie praskim Mikulaszu (Mikołaju) z Rokiczan 1471/1472 100pxFryderyk Wittelsbach elektor Palatynatu Reńskiego Klara Dett śpiewaczka na dworze Fryderyka Fryderyk von Wittelsbach, Ludwik I, Hrabia Löwenstein Klara była wieloletnią kochanką Fryderyka zanim się pobrali 13 września 1626 100pxJan Chrystian brzeski książę brzeski Anna Jadwiga von Sitsch córka marszałkadworu biskupiegoFryderyka von Sitscha August Dorota Sybilla i Ernest zmarli w niemowlęctwie Zygmunt Joanna Elżbieta Anna Krystyna zmarła w niecałe cztery lata po urodzeniu Anna Jadwiga Drugie małżeństwo po śmierci Doroty HohenzollernAnna Jadwiga miała 15 lat w dniu ślubu i była 20 lat młodsza od męża7 grudnia 1627 cesarz Ferdynand II wydał dyplom, w którym podniósł Annę Jadwigę do godności baronowej zima 1685/1686 100pxLudwik XIV król Francji i Nawarry 100pxFranciszka d’Aubigné, Markiza de Maintenon szlachcianka brak potomstwa drugie małżeństwo Franciszki po śmierci męża Paula Scarronadrugie małżeństwo Ludwika po śmierci żony królowej Marii Teresy 25 marca 1760 100pxKarol Krystian Wettyn królewicz polski, książę Kurlandii i Semigalii 100pxFranciszka Krasińska córka generałaStanisława Krasińskiego Maria Krystyna Wettyn Małżeństwo to miało charakter morganatyczny, jednak w Polsce, gdzie nie było pojęcia małżeństwa morganatycznego, była oficjalnie królewiczową.Małżeństwo Franciszki i królewicza Karola zostało oficjalnie uznane przez Sejm w 1776 r., a Sejm Czteroletni przyznał jej dożywotnią pensję. 1789 100pxStanisław August Poniatowski król Polski 100pxElżbieta Grabowska córka wojewody płockiegoTeodora Szydłowskiego Aleksandra Grabowska, Michał Grabowski, Kazimierz Grabowski, Izabela Grabowska, Stanisław Grabowski. Po śmierci pierwszego męża Jana Jerzego Grabowskiego w 1789 przypuszczalnie potajemnie poślubiona przez Stanisława Augusta Poniatowskiego. Do końca życia król oficjalnie pozostawał w stanie wolnym 27 maja 1820 100pxwielki książę Konstanty cesarzewicz Rosji 100pxJoanna Grudzińska córka ostatniego właściciela Chodzieży brak potomstwa drugie małżeństwo Konstantego 20 latach separacji ze swoją pierwszą żoną, księżną Julią Sachsen-Coburg-Saalfeld.Ze względu na małżeństwo morganatyczne Konstanty w 1823 roku zrzekł się praw do tronu rosyjskiego. Po potrójnym ślubie (prawosławny, katolicki i cywilny) Joanna otrzymała tytuł księżnej łowickiej. 1821 100pxAdam Albert Neipperg hrabia Neipperg 100pxMaria Ludwika Austriaczka Cesarzowa Francuzów Albertyna, Wilhelm Albert, Matylda (zmarła tuż po urodzeniu) Trzecie małżeństwo Adama i drugie małżeństwo Marii Ludwiki po śmierci Napoleona Bonaparte. Gdy Napoleon stracił władzę a Maria Ludwika za wszelką cenę chciała do niego dołączyć na wyspie Elba, Neipperg otrzymał zadanie, aby uwieść byłą cesarzową, żeby ta mogła zapomnieć o mężu. Swoje zadanie wykonał już 24 września, kiedy to po raz pierwszy spędził noc z Marią Ludwiką w Szwajcarii. 9 listopada 1824 100pxFryderyk Wilhelm III Pruski król Prus 100pxAugusta von Harrach pochodziła ze zmediatyzowanej gałęzi rodziny Harrachów brak potomstwa drugie małżeństwoAugusta otrzymała tytuły księżnej Liegnitz (Legnica) i księżnej Hohenzollern 28 grudnia 1833 100pxAugustyn Ferdynand Muñoz książę Riansares 100pxMaria Krystyna Burbon królowa Hiszpanii Maria Amparo MuñozŻona Władysława Czartoryskiego., Maria Milagros Muñoz, Agustyn Maria Muñoz, Ferdynand Maria Muñoz, Maria Krystyna Muñoz, Antoni Muñoz, Jan Maria Muñoz, Józef Maria Muñoz Małżeństwo zostało ujawnione w 1840 roku 2 maja 1835 100pxAleksander Paweł Wirtemberski książę wirtemberski, generał austriacki 100pxKlaudyna Rhédey von Kis-Rhéde hrabina węgierska Klaudia, Franciszek TeckPradziadek królowej Elżbiety II., „Gazeta Prowincjonalna Ziemi Kłodzkiej”, nr 8/2008., AmeliaHrabina otrzymała dziedziczny tytuł hrabiny Hohenstein 28 października 1851 100pxAleksander z Hesji-Darmstadt książę Hesji i Renu 100pxJulia Teresa Hauke córka polskiego generała, hr. Maurycego Hauke,dama dworu carowej Marii Maria Karolina Ludwik Mountbatten Aleksander I Battenberg Henryk Battenberg Franciszek JózefSzwagier wielki książę Ludwik III nadał Julii i potomstwu tytuł książąt Battenberg 1853 100pxAlbrecht Hohenzollern książę generał 100pxRozalia von Rauch córka ministra wojnyGustava von Raucha Georg Albrecht Wilhelm Bernhard Wilhelm Albrecht Friedrich drugie małżeństwo po rozwodzie z Marianną Orańską, z którą Albrecht miał czworo dzieci 24 lutego 1859 100pxLudwik Wilhelm, książę Bawarii książę Bawarii 100pxHenriette Mendel aktorka Marię von Wallersee, Karl Emanuel von Wallersee Małżeństwo zostało zaaranżowane podczas drugiej ciąży Henrietty 10 czerwca 1869 100pxFerdynand II Koburg król Portugalii 100pxEliza Hendle śpiewaczka operowa brak potomstwaEliza miała córkę Alicję, ale nie jest wiadome, kto był jej ojcem. Drugie małżeństwo po śmierci Marii II 6 lipca 1880 100pxAleksander II Romanow cesarz i samodzierżca Wszechrusi 100pxKatarzyna Dołgoruka księżna Georgij Aleksandrowicz Juriewski, Olga Aleksandrowna Juriewska, Borys Aleksandrowicz Juriewski, Katarzyna Aleksandrowna Juriewska, Drugie małżeństwo po śmierci pierwszej żony, Marii.Katarzyna była wieloletnią kochanką cara Aleksandra II (starszego od niej o 29 lat), a później jego morganatyczną żoną, z tytułem księżnej Juriewskiej.Troje ich dzieci urodziło się przed zawarciem małżeństwa. 1 lipca 1900 100pxFranciszek Ferdynand Habsburg następca tronu Austro-Węgier 100pxZofia von Chotek hrabiankadama dworu Zofia von Hohenberg, Maksymilian Hohenberg, Ernest von Hohenberg, nienazwanego syna, który urodził się martwy. 15 października 1911 100pxMichał Romanow cesarz Rosji 100pxNatalia Szeremietjewska córka adwokata Jerzy Trzecie małżeństwo Natalii po dwóch rozwodachPara zakochała się w sobie od pierwszego wejrzenia. Wkrótce stali się kochankami i byli nierozłączni. Wielki książę napisał list do swojego brata-cara (jak było to wtedy w zwyczaju), w którym prosił o zgodę na poślubienie Natalii. Zgody tej jednak nie otrzymał, ponieważ Natalia była dwukrotną rozwódką, a w jej żyłach nie płynęła królewska krew. Michał i Natalia przez jakiś czas żyli więc ze sobą bez ślubu. 24 lipca 1910 urodził się ich syn. Ostatecznie Michał zignorował zakaz cara i poślubił w sekrecie Natalię. W efekcie oboje popadli w niełaskę i zostali wygnani do Wielkiej Brytanii. 11 września 1941 100pxLeopold III Koburg król Belgów 100pxMary Lilian Baels księżna de Réthy Aleksander belgijski, Maria Krystyna belgijska, Maria Esmeralda belgijska. drugie małżeństwo Leopolda po śmierci królowej Astrid Szwedzkiej
Potomkowie z małżeństw morganatycznych baronowie i hrabia legnicki Książęta von Hohenberg hrabiowie von Meran książęta von Altenburg (potomkowie Karola Olbrachta Austriackiego) hrabiowie i książęta Löwenstein-Wertheim królowa Anglii, Maria (1867-1953), babka królowej Elżbiety II
Zobacz też
mezalians
Uwagi
Przypisy
Linki zewnętrzne Małżeństwa z lewej ręki. Związki morganatyczne w historii
Kategoria:Rodzaje małżeństw Kategoria:Genealogia Kategoria:Szlachta