Kalendarium historii Nysy
Okres od końca X wieku do roku 1342 Nysa w granicach monarchii polskiej (dynastia Piastów): 991 Nazwa własna Niża odnosząca się do rzeki lub do osady pojawia się w czeskiej kronice KosmasaPiękna Studnia w Nysie.. Zachodniosłowiańskie słowo niża oznaczało niskie położenie strumienia albo rzeki lub po prostu płynącą rzekęNysa w średniowieczu.. Według późniejszych kronikarzy – Schedela i Długosza nazwa miasta Nysa pochodzi od nazwy rzekiDzieje miast polskich -Nysa.. 1000 Nazwa rzeki Niża () umieszczona została w dokumencie Ottona III. początek XI wieku Nazwa prowincja nyska (łac. provinciam Nice) znalazła się w kronice Thietmara. koniec XI wieku Najstarsze znane archeologiczne ślady istnienia zwartego osadnictwa na obszarze dzisiejszej Nysy. początek XII wieku Nysa staje się znaną osadą handlową z racji swego położenia na skrzyżowaniu szlaków handlowych. 1134 Bolesław Krzywousty odbudował Nysę zniszczoną wskutek walk między nim a jego bratem Zbigniewem – wzniósł tu murowaną twierdzę mającą strzec tej osady handlowej. Powstał w ten sposób warowny gród prawdopodobnie otoczony tzw. tynem, czyli rodzajem wysokiego drewnianego ogrodzenia. I połowa XII wieku W okolicach dzisiejszego Placu Staromiejskiego powstaje starsza od Nysy osada przedlokacyjna, nazywana później Starym Miastem, zamieszkiwana przez ludność polską. Niewielki napływ obcych osadników (Flamandów, Niemców i Żydów) nastąpił dopiero po reformie ustrojowej miasta (1223) i najeździe mongolskim (1241). W późniejszych czasach kolonizacja niemiecka zaczęła stopniowo przybierać coraz większe rozmiary i w związku z tym w drugiej połowie XIV wieku język polski w mieście zaczął być wypierany przez niemiecki. Na początku XV wieku rdzenna, polska ludność pod wpływem przeważających liczebnie osadników niemieckich uległa niemal całkowitej germanizacji. 1198 Książę opolski Jarosław zostając biskupem wrocławskim konsekrował kościół św. Jakuba oraz dołączył ziemię nyską do kasztelanii otmuchowskiej, zwiększając dobra biskupie. I połowa XIII wieku Biskupi wrocławscy sprowadzają do Nysy osadników z Flandrii, którzy wyspecjalizowali się w osuszaniu i uprawie podmokłych terenów, a także rzemieślników z Niemiec. Następuje stopniowa melioracja okolicznych mokradeł i karczunek lasów, powiększa się miejski areał uprawny. 1223 Nysa otrzymała lokację na prawie flamandzkim – w dokumencie wzmiankowane jest zarówno Stare Miasto, jak i Nowe Miasto. Obie części Nysy są niemal równe obszarowo, obie posiadają prymitywne drewniano-ziemne umocnienia. Powstające miasto zostało pomyślane przede wszystkim jako centrum rzemieślniczo-handlowe, jego ludność zajmowała się jednak również rolnictwem i rybołówstwem. Nazwa miasta w dokumencie lokacyjnym została zapisana po łacinie jako Nissa, co stanowiło transkrypcję polskiej nazwy Nysa (do tej nazwy miasta pochodzącej z okresu jego lokacji powrócono po 1945 roku). W okresie zdominowania Nysy przez ludność niemiecką, czyli w latach 1367–1945 używano różnych zgermanizowych form nazwy miasta, dostosowanych do schematów fonetycznych i zmieniającej się na przestrzeni wieków pisowni języka niemieckiego, np. Nise, Neys, Neise, Neisse itp. 1226 Do Nysy przybywają bożogrobcy, sprowadzeni przez biskupa Wawrzyńca. Obok kościoła Matki Boskiej Różańcowej powstaje szpital. Stare Miasto spada do pozycji satelity w stosunku do Nowego Miasta. 1240 Wzmianka o kościele św. Jana. 1241 Zniszczenie miasta przez Mongołów. 1245 Nysa uzyskuje prawo drugiego targu rocznego, czyli jarmarku w dniu św. Jakuba (obok posiadanego już jarmarku w dniu św. Agnieszki) oraz prawo składu, tj. przymusu wystawiania na sprzedaż towarów przewożonych przez obcych kupców, co stwarzało ogromne możliwości pośrednictwa handlowego. 1249 Pożar miasta podczas walk Bolesława Rogatki z Henrykiem III. 1250 Prawo flamandzkie dla Nysy potwierdza Bolesław Rogatka. 1254 Odnowienie prawa zachodniego dla miasta przez Henryka III Białego. 1259 Po przekopaniu kanału przez środek miasta, staje nad nim młyn zbożowy o siedmiu kołach oraz świadczące o znacznym wyrobie przędzy roślinnej koło wodne służące do czesania lnu i konopi. 1260 Pierwsza wzmianka o dworze biskupów wrocławskich w Nysie. Istnienie siedziby hierarchów stanowi dowód na dużą rangę miasta w tamtym okresie. 1261 Za zgodą Henryka III wrocławskiego powstają silniejsze od dotychczasowych obwarowania drewniano-ziemne. Miasto zostaje otoczone wałem i palisadą. 1267 Nysę nawiedza epidemia. 1268 Pierwsza wzmianka o biciu przez biskupów własnej monety w mennicy nyskiej. 1270 Początek konfliktu między Henrykiem IV Probusem a biskupem Tomaszem II, w wyniku którego Nysa jest w późniejszych latach wielokrotnie niszczona. 1274 Utrata prawa składu przez Nysę za przyczyną Wrocławian, których pozycja handlowa była przez to poważnie zachwiana. 1282 Dwór biskupi uzyskał cechy obronne, nazywany jest od tej pory zamkiem. 1284 Obwarowania miejskie zostają zniesione podczas konfliktu między księciem Henrykiem IV a biskupem Tomaszem II. 1285 Zniszczenie miasta przez wojska Henryka Probusa. 1290 Henryk IV Probus wydał specjalny dyplom, na mocy którego przyznał biskupom wrocławskim pełnię władzy książęcej w kasztelani. Powstaje w ten sposób księstwo nyskie. Drewniano-ziemne umocnienia miejskie zostają na nowo zbudowane. 1298 Wzmianka o istnieniu w Nysie łaźni miejskiej. 1300 Pierwsza wzmianka o szkole parafialnej przy kościele św. Jakuba. początek XIV wieku Na rynku Nowego Miasta zbudowano drewniane sukiennice, utworzone zostały także trzy nowe, pomocnicze place targowe – Rynek Garncarski, Solny i Koński (ten ostatni przy zbiegu obecnych ulic Tkackiej i Miarki). 1301 Wybuch epidemii. 1302 Nysa staje się centrum handlu krajowym i zagranicznym suknem. W mieście funkcjonują 24 sklepy sukiennicze. 1308 Przejście Nysy na prawo magdeburskie. 1310 Powrót miasta do prawa flamandzkiego. 1311 Nysa uzyskuje niezwykle cenne prawo mili zapowiedniej, oznaczające zakaz uprawiania rzemiosła w promieniu mili od miasta. 1315 Wzmianka o istnieniu rzeźni miejskiej nad kanałem (dzisiejsza ul. Wyzwolenia). 1327 Wzmianka o zamieszkiwaniu Nysy przez ludność żydowską. 1333 Wybuch epidemii. 1341 Pierwsza wzmianka o kościele św. Barbary oraz o pustelni z kaplicą przy drodze z Nysy do Otmuchowa (obecnie stoi tam Kościół Jerozolimski). Wzmiankowane po raz pierwszy szpitale św. Barbary oraz św. Józefa (tzw. Paniotta), obydwa założone w przez biskupa Przecława z Pogorzeli. 1342 Uznanie zwierzchnictwa Czech przez biskupa Przecława z Pogorzeli. Wcześniej zwierzchnictwo czeskie przyjęli już wszyscy piastowscy książęta dzielnicowi Śląska.
Lata 1348–1526 thumb|250px|Wieża Ziębicka thumb|250px|Kościół św. Jakuba i św. Agnieszki thumb|250px|Tablica pamiątkowa – Mikołaj II Nysa w granicach monarchii czeskiej (dynastia Luksemburgów, Habsburgowie, Jerzy z Podiebradów i Maciej Korwin oraz Jagiellonowie): 1346 Bożogrobcy budują w Starym Mieście przy kościele Matki Bożej Różańcowej zespół klasztorny. 1347 Wzmianka o ratuszu. 1350 Miasto wraz z dworem biskupim zostaje otoczone murami obronnymi. 1371 Nysa uzyskała od biskupa Przecława z Pogorzeli zezwolenie na parcelację pastwisk przed bramami. Następuje rozwój przedmieść. 1372 Przy Bramie Celnej powstaje niewielka kaplica z fundacji Anny Isenecher. 1378 Wzmianka o istnieniu w mieście apteki. 1381 Wzmiankowany po raz pierwszy kościół św. Mikołaja na Starym Mieście. koniec XIV wieku Większość domów najbogatszej warstwy mieszkańców jest już murowana. początek XV wieku Stare Miasto zostaje otoczone nowymi obwałowaniami drewniano-ziemnymi z trzema bramami – Bialską, Mikołajską i Zbójecką. 1413 Wybuch epidemii. 1414 Wzmianka o kościele św. Krzyża na Przedmieściu Wrocławskim. 1417 Szkoła parafialna przy kościele św. Jakuba zaczyna pełnić funkcję gimnazjum. Przy kościele św.Jakuba ufundowany został sierociniec, tzw. dom mendykantów. Mieszkające tu sieroty musiały same troszczyć się o utrzymanie przez pobieranie różnych darowizn (łac. mendicare – żebrać). 1424 Ludność miasta wynosi około 5000 osób (a łącznie z przedmieściami 10 000), mieszka tu 390 mistrzów rzemieślniczych, skupionych w 35 cechach. W Nysie i jej najbliższej okolicy zlokalizowane są kuźnice miedziane, wytwórnie drutu, wielkie młyny wodne i papiernie. W mieście jest 158 ogrodów. 1428 Bitwa pod Nysą, stoczona przez wojska biskupa Konrada z wojskami husyckimi. 1430 Ukończono budowę gotyckiego kościoła św. Jakuba na miejscu dawnej romańskiej świątyni. 1434 Pierwsze wzmianki o trzech nowych kościołach – św. Katarzyny na Przedmieściu Ziębickim, świętych Piotra i Pawła przed bramą Bracką oraz Zwiastowania NMP (rozbudowana kaplica Bożego Ciała przy Bramie Celnej). 1454 Wzniesiono nowy zamek biskupi na miejscu poprzedniej zniszczonej budowli. 1458 Wygnanie Żydów z miasta. 1459 Rozbudowa zamku biskupiego przez Jodoka z Rożemberka. 1460 Wybuch epidemii. 1473 Do Nysy przybywa Jan Długosz jako członek delegacji polskiej na toczące się rokowania między Polską, Czechami i Węgrami. 1474 Początek budowy wielkiej dzwonnicy przy kościele św. Jakuba, której wysokość według wstępnych planów miała sięgać od 110 do 120 metrów. 1475 Odbudowa zniszczonego kościoła Św. Krzyża (dawniej minorytów) przy Bramie Wrocławskiej. 1477 Biskupi wrocławscy osiadają na stałe w Nysie. Do odbudowanego kościoła Św. Jana Chrzciciela w Nysie przenosi się otmuchowska kapituła kolegiacka. 1489 Wyprawa wojenna mieszczan nyskich do Ziębic, zakończona złupieniem miasta. Zdobyto wówczas figurę Lwa Ziębickiego zdobiącą dzisiaj portal Wieży Ziębickiej. 1493 Nysa zostaje umieszczona w norymberskiej Kronice świata obok najważniejszych miast ówczesnej Europy. Obecnie jednak wśród historyków przeważa pogląd, że w rzeczywistości ówczesna pozycja Nysy, chociaż znacząca, to jednak nie była aż tak wielka jak Krakowa czy Wrocławia. 1495 Powstaje w Nysie pierwszy młyn papierowy. 1497 Na rynku w Nysie ścięto przedostatniego księcia opolskiego Mikołaja II. 1499 Zbudowano wieżę ratusza o wysokości 90 metrów. 1513 Wzniesiono kościół św. Anny przy Placu Kościelnym. 1516 Zakończenie prac przy budowie dzwonnicy po osiągnięciu wysokości 43 metrów. 1521 Wybuch epidemii, która zabrała około czterech tysięcy ofiar, co stanowiło zapewne niemal połowę mieszkańców. 1524 Pożar zamku biskupiego. 1526 Zamek biskupów wrocławskich zostaje odbudowany. Nysa przechodzi pod panowanie Habsburgów.
Lata 1526–1741 thumb|250px|Dzwonnica przy kościele św. Jakuba thumb|250px|Dom Wagi Miejskiej thumb|250px|Studnia thumb|250px|Kościół Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny thumb|250px|Fontanna Trytona Nysa nadal w Koronie Czeskiej pod rządami Habsburgów (dynastia Habsburgów): 1532 Wszystkie ulice Śródmieścia otrzymują bruki. 1542 Wielki pożar Nysy, w wyniku którego zniszczeniu ulega niemal całe Nowe Miasto, w tym kościoły św. Jakuba, św. Anny i św. Barbary. 1544 Odbudowa kościoła św. Barbary. 1550 Kościół św. Barbary zostaje rozbudowany przez biskupa Baltazara. 1551 W wyniku intensywnej imigracji ludność Nysy wraca po poziomu sprzed epidemii z 1521 roku. 1555 Biskup Baltazar Promnitz ufundował pierwszą drukarnię. Miasto znane jest już wówczas z produkcji papieru. 1560 Odbudowa kościoła św. Jakuba. 1572 Wybuch epidemii, która pociągnęła za sobą około dwóch tysięcy ofiar. 1575 Likwidacja gimnazjum przy kościele św. Jakuba. Utworzenie szkoły Seminarium Germanicum przez biskupa Marcina Gerstmanna. 1590 Nysę nawiedza silne trzęsienie ziemi. 1592 Następuje odbudowa uszkodzonego w wyniku trzęsienia ziemi ratusza. 1594 Powstają pierwsze nowożytne fortyfikacje, zaprojektowane przez Jana Schneidera. 1596 Z materiału na piątą kondygnację dzwonnicy przy kościele św. Jakuba wybudowano most przez Nysę Kłodzką. Na Przedmieściu Wrocławskim wzniesiono bramę św. Jakuba. 1604 Zakończono budowę Domu Wagi Miejskiej.