thumb|Koszary saperów w Sandomierzu thumb|Defilada 4 psap na rynku w Sandomierzu. Defiladę przyjmuje gen. Tadeusz Kutrzeba (x), widoczny d-ca Pułku ppłk Henryk Bagiński (xx) thumb|Mecz piłki nożnej w 4 psap w Sandomierzu. W drugim rzędzie od prawej siedzą: NN, NN, gen. Tadeusz Kutrzeba, wojewoda Władysław Rozmarynowski, ppłk Henryk Bagiński thumb|Budowa jazu na Sanie - oficerowie Korpusu Kontrolerów w towarzystwie d-cy ppłk. Stefana Langnera i oficerów 4 bsap z Przemyśla; wrzesień 1932

4 Pułk Saperów (4 psap) – oddział saperów Wojska Polskiego w II Rzeczypospolitej.

Pułk (batalion) był jednostką wojskową istniejącą w okresie pokoju i spełniającą zadania mobilizacyjne wobec oddziałów i pododdziałów saperów. Spełniał również zadania organizacyjne i szkoleniowe. Stacjonował w Sandomierzu. W 1939, po zmobilizowaniu jednostek przewidzianych planem mobilizacyjnym, został rozwiązany.

Historia pułku 4 pułk saperów został sformowany 1 czerwca 1921 roku w Sandomierzu z połączenia dwóch „wojennych” oddziałów: VII batalionu saperów kpt. Henryka Czyża i X batalionu saperów kpt. Emila Strumińskiego oraz nowo powstałego XXVI batalionu saperów kpt. Tadeusza Garczyńskiego oraz z kadry i żołnierzy 4 zapasowego batalionu saperów. Dowództwo pułku utworzono z Szefostwa Inżynierii i Saperów 4 Armii.

Do najważniejszych prace pokojowych 4 psap. należała: budowa mostu na Wiśle w 1920 roku, odbudowa mostu w m. Ulanowie nad Sanem od VII do IX 1924 (długość mostu 229 m, wysokość jezdni 5,5 – 6 m), budowa mostu na rzece Trupień pod wsią Słupce w 1927 roku (długości 42 m, drogi dojazdowe z dwóch stron mostu wynosiły 789 m), budowa drogi łączącej wieś Słupce z m. Daleszyce w 1927 roku, budowa dziesięciotonowego mostu na rzece Łęg pod wsią Jamnica w 1927 roku (długość 40 m, drogi dojazdowe faszynowane długości 380 m), naprawa drogi pomiędzy wsią Jamnicą i Zbydniowem na odcinku 8 km w 1927 rokuKorpus Przemyski 1918 - 1928 s. 51-53.

19 maja 1927 roku Minister Spraw Wojskowych marszałek Polski Józef Piłsudski ustalił i zatwierdził dzień 15 sierpnia, jako datę święta pułkowegoDz. Rozk. MSWojsk. nr 16 z 19 maja 1927 roku, poz. 174.. Pułk obchodził swoje święto w rocznicę wręczenia chorągwi w 1924 roku. Następnie pułk obchodził swoje święto 27 października, w rocznicę sformowania w 1918 roku najstarszej kompanii – samodzielnej kompanii inżynieryjnej 4 Dywizji Strzelców Polskich.

W 1929 roku jednostka została przeformowana w 4 batalion saperów.

W niedzielę 28 grudnia 1930 roku na rynku sandomierskim odbyło się uroczyste pożegnanie batalionu przez władze miasta i powiatu. Dowódca batalionu, podpułkownik Stefan Langner wręczył odznaki pamiątkowe biskupowi Włodzimierzowi Jasińskiemu, staroście sandomierskiemu Stanisławowi Gliszczyńskiemu, burmistrzowi Janowi Wojcieszko i nauczycielowi Szelestowi. Następnego dnia batalion został przewieziony do PrzemyślaWczoraj Sandomierz żegnał 4 baon saperów, „Polska Zbrojna” nr 354 z 29 grudnia 1930 roku, s. 3..

W styczniu 1939 roku 4 batalion saperów został ponownie przeformowany w 4 pułk saperów.

Mobilizacja 1939 4 pułk saperów był jednostką mobilizującą. W 1939 roku zgodnie z planem mobilizacyjnym „W” sformował następujące jednostki saperów liniowych: w mobilizacji alarmowej: batalion saperów typ IIb nr 50 dla Armii „Łódź”, batalion motorowy saperów nr 90 dla 10 BK, 22 batalion saperów dla 22 DP, rezerwowa kompania saperów nr 141 dla Armii „Kraków” rezerwowa kompania saperów nr 142 dla Armii „Kraków” rezerwowa kompania saperów nr 143 dla Armii „Kraków” pluton mostowy 4-tonowy nr 50 dla Armii „Łódź”, komenda parku saperskiego nr 101 pluton parkowy saperów nr 101 w I rzucie mobilizacji powszechnej: 5 batalion saperów dla 5 DP, 24 batalion saperów dla 24 DP, 46 batalion saperów dla 36 DP (rez.), rezerwowa kompania saperów nr 144 dla Armii „Łódź”, rezerwowa kompania saperów nr 145 dla Armii „Łódź”. rezerwowa kompania saperów nr 146 dla Armii „Łódź”, pluton parkowy saperów nr 102 pluton parkowy saperów nr 103 lekka kolumna pontonowa typ I nr 141 lekka kolumna pontonowa typ II nr 141 dowództwo Grupy Fortyfikacyjnej nr 2 dla Armii „Karpaty” w II rzucie mobilizacji powszechnej: kompania marszowa saperów nr 41 Ośrodek Zapasowy Saperów nr 4

Żołnierze 4 pułku saperów

Dowódcy pułku / batalionu ppłk Wacław de Lippe Lipski (18 IV 1921 – 21 XII 1922) ppłk sap. Kazimierz Możdżeń (p.o. 21 XII 1922 – 26 V 1926) ppłk sap. Adam Bobrowski (p.o. 26 V 1926 – 14 XII 1927) ppłk dypl. sap. inż. Henryk Bagiński (14 XII 1927 – 23 VIII 1929) mjr / ppłk sap. Stefan Langner (23 XII 1929 – 28 XI 1934) ppłk sap. Tadeusz Bisztyga (28 XI 1934 – IX 1939)

Zastępcy dowódcy pułku / batalionu (od 1938 roku – I zastępca dowódcy batalionu) mjr sap. Ignacy Landau (1 IX 1923 – 11 I 1924) mjr SG Konrad Pokorny-Ruszczyc (1 XI 1924 – 12 IV 1926) mjr Bronisław Karol Zrogowski (od 25 X 1926) mjr sap. Marian Kaufer (1928 – 20 IX 1930) mjr sap. Stanisław Perko (1 IV 1931 – 28 VI 1933) mjr sap. Tadeusz Bisztyga (28 VI 1933) mjr sap. Jan Nepomucen Gustowski (II z-ca d-cy/kwatermistrz – 1939)

Kawalerowie Virtuti Militari Żołnierze pułku odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Wojennego Virtuti Militari: 35px|left|Order Virtuti Militari

Obsada personalna w 1939 roku Organizacja pokojowa i obsada personalna pułku w marcu 1939 roku:

dowódca pułku – ppłk Tadeusz Bisztyga I zastępca dowódcy pułku – ppłk dypl. Tadeusz Teodor Henryk Kozłowski adiutant – kpt. Janusz Stypułkowski oficer sztabowy do spraw wyszkolenia – por. Józef Alfred Irzykowski lekarz medycyny – kpt. lek. dr Karol Zawisza II zastępca dowódcy (kwatermistrz) – mjr Jan Nepomucen Gustowski oficer mobilizacyjny – kpt. Łapkowski Leon zastępca oficera mobilizacyjnego – por. Krupiński Gracjan oficer administracyjno-materiałowy – por. Gajewski Seweryn oficer gospodarczy – kpt. int. Zaleski dowódca kompanii gospodarczej – kpt. Kazimierz Wierzchowski oficer żywnościowy – vacat komendant parku – kpt. Edward Paweł Michałowski zastępca komendanta – kpt. Tadeusz Rzepecki oficer techniczny – por. Tytus Sasim dowódca kompanii kursu pionierów – kpt. kontr. Walerian Cheładze dowódca plutonu – ppor. rez. pdsc. Chojnacki Czesław dowódca plutonu – ppor. rez. pdsc. Rubel Włodzimierz Roman dowódca I batalionu – mjr Jan Dorantt dowódca 1 kompanii – por. Kazimierz Bilski dowódca plutonu – ppor. Machciński Wiesław Antonii dowódca plutonu – ppor. Zięba Edward dowódca 2 kompanii – por. Moroniewicz Kazimierz dowódca plutonu – ppor. Kozłowski Jerzy Andrzej dowódca 3 kompanii – por. Koryl Jan dowódca plutonu mechanicznego – por. Łukasik Mieczysław Stefan dowódca II batalionu – mjr Tadeusz Leon Chlebowski dowódca 4 kompanii – kpt. dypl. Ryszard Małaszkiewicz (do 26 VIII 1939) dowódca plutonu - por. Kaczmarek Teodor dowódca plutonu – por. Wawrzyński Janusz Antoni dowódca plutonu – ppor. Bolimowski Bolesław dowódca plutonu – ppor. Ćwikliński Jerzy Adam Karol dowódca plutonu – ppor. Kropiwnicki Bogusław Tadeusz dowódca 5 kompanii – kpt. Piasecki Jan dowódca plutonu – ppor. Mucha JanUr. 25 VI 1914; W dn. 5 X 1939 w doraźnym obozie jenieckim w Zgierzu; w dn. 1 XII 1939 w Oflagu VII-B (nr obozowy 234; Eichstätt, Bawaria); od ok. 5 XI 1940 w Oflagu VII-A (Murnau, Bawaria) i tu do końca wojny; wg: zestaw 30 listów z Oflagu w zbiorach Muzeum Tradycji Niepodległościowych w Łodzi, sygn. A-[w oprac.] (tel. 42/657 93 34, 655 36 66). dowódca plutonu – ppor. rez. pdsc. Benon Edmund Łastowski dowódca 6 kompanii – kpt. Szartowski Stefan dowódca plutonu – ppor. Materna Edmund dowódca plutonu – ppor. rez. pdsc. Lejtner Henryk Teofil Oddelegowani na kurs por. Krauss Franciszek Cezar por. Ochalik Franciszek Zdzisław ppor. Mayer Kazimierz Józef Wincent

Żołnierze batalionu – ofiary zbrodni katyńskiej

Biogramy zamordowanych znajdują się na stronie internetowej Muzeum KatyńskiegoKsięgi Cmentarne – biogramy oficerów. Nazwisko i imięstopieńzawódmiejsce pracy przed mobilizacjązamordowany Rzewuski TadeuszKsięgi Cmentarne – wpis 3237.podporucznik rezerwyinżynier chemikKatyńHałko Julianpodporucznik rezerwytechnikCharkówNawojski StefanKsięgi Cmentarne – wpis 6574.porucznik rezerwyinżynier leśnikCharkówPachel Ludwikpodporucznik rezerwytechnik mechanikpracował w JaśleCharkówRadek Zygmuntporucznik rezerwynauczycielszkoła powszechna w ?CharkówWójcik Tadeusz porucznik rezerwytechnikCharkówZaleski SobiesławKsięgi Cmentarne – wpis 14388.major w st. sp.inżynier dróg i mostówpracował w Warszawie (e)Charków

Symbole pułku Sztandar pułku

15 sierpnia 1924 roku po mszy świętej Prezydent Rzeczypospolitej wręczył dowódcy pułku chorągiew ufundowaną przez społeczeństwo ziemi sandomierskiej.

Jego wojenne losy opisane są w dwóch notatkach. W relacji z Banknock widnieje zapis „4 Pułk Saperów – Adiutant pułku kpt. Janusz Stypułkowski przewiózł sztandar we wrześniu 1939 na Węgry, skąd drogą dyplomatyczną wysłano go do Francji”. Meldunek kpt. J. Stypułkowskiego z maja 1940 roku adresowany do dowódcy saperów w sztabie Naczelnego Wodza, w Paryżu „Melduję, że powierzony mi sztandar 4 psap z Przemyśla, jako adiutantowi, przewiozłem przez granicę na Węgry, przechowując w obozie internowanych w walizce do dnia 19 XII 1939. Następnie, na skutek nadarzającej się sposobności, przewiozłam go do Budapesztu przekazując do Poselstwa Rzeczypospolitej Polskiej, attaché wojskowemu, wraz z okuciami i pokrowcem oraz pieczątkami metalowymi 4 baonu saperów, z prośbą o przekazanie do Francji. Na dowód dostarczenia posiadam imienne potwierdzenie podpisane przez ppłk. dypl. Jana Emisarskiego. Janusz Stypułkowski, kapitan saperów, Carpiegne, dn. 6 V 1940”. Z Francji sztandar ewakuowano do Wielkiej Brytanii. Sztandar 4 psap znajduje się obecnie w Instytucie Polskim i Muzeum im. gen. Sikorskiego w Londynie. Odznaka pamiątkowa

9 października 1928 roku Minister Spraw Wojskowych zatwierdził wzór i regulamin odznaki pamiątkowej 4 psapDziennik Rozkazów M.S.Wojsk. nr 27 z 9.10.1928 r., poz. 307.. Stanowi ją laurowo-dębowy wieniec, na który nałożono równoramienny krzyż biało emaliowany o ramionach zakończonych kulkami. W centrum krzyża medalion z cyfrą 4. Trzyczęściowa – oficerska, wykonana w srebrze, na rewersie numer odznaki. Wymiary: 37x37 mm. Wykonawcą odznaki był Wincenty Wabia-Wabiński z Warszawy.

Uwagi

Przypisy

Bibliografia

[ppor. Jan Mucha], zestaw 30 listów z Oflagu VII-A Murnau (1940–1945), [w:] Muzeum Tradycji Niepodległościowych w Łodzi, sygn. [w oprac.]

Kategoria:Pułki saperów II Rzeczypospolitej Kategoria:Wojsko Polskie II Rzeczypospolitej w Przemyślu Kategoria:Wojsko Polskie II Rzeczypospolitej w Sandomierzu Kategoria:Polskie jednostki saperów utworzone w 1921 Kategoria:Polskie jednostki saperów rozwiązane w 1939