Cesarska Rzymskokatolicka Akademia Duchowna w Petersburgu () – wyższa szkoła teologiczna istniejąca w latach 1842–1918 w Petersburgu.

Historia W 1773 roku po kasacie zakonu jezuitów prowadzony przez nich w Wilnie Uniwersytet Wileński Stowarzyszenia Jezusowego Księstwa Litewskiego został przemianowany na Szkołę Główną Wielkiego Księstwa Litewskiego. 4 kwietnia 1803 roku na jego bazie powstał Imperatorski Uniwersytet Wileński. W 1833 roku z wydziału teologicznego tej uczelni po połączeniu z Głównym Seminarium Wileńskim utworzono Wileńską Rzymskokatolicką Akademię Duchowną. W 1842 roku przeniesiono ją do Petersburga. Po wizytacji uczelni 18 grudnia 1844 roku Mikołaj I zatwierdził statut uczelni i wydał rozporządzenie nadające jej nazwę Cesarskiej Rzymskokatolickiej Akademii Duchownej. Gdy w 1847 roku podpisano konkordat pomiędzy Rosją a Stolicą Apostolską Akademia została podporządkowana arcybiskupowi mohylewskiemuGodlewski M. Z dziejów rzymskokatolickiej Akademii Petersburskiej Warszawa 1939 s. 7.. Po likwidacji w 1867 roku Warszawskiej Akademii Duchownej jej studentów przeniesiono do działającej w Petersburgu uczelni.

W kwietniu 1918 roku zawieszono wykłady licząc na to, że sytuacja polityczna pozwoli na ich kontynuowanie.

W lutym 1918 roku z inicjatywy Radziszewskiego w Piotrogrodzie Komitet Organizacyjny mający za zadanie zorganizowanie uniwersytetu katolickiego, a 23 października 1918 roku Edward Ropp metropolita mohylewski przekazał tworzącemu się Uniwersytetowi w Lublinie prawo piotrogrodzkiej Akademii do otwarcia wydziału teologicznego w roku akademickim 1918/19. Gdy w grudniu 1918 roku został otwarty Uniwersytet Lubelski w gronie jego wykładowców znaleźli się również profesorzy Akademii, a zaczątkiem biblioteki uniwersytetu były księgozbiory wykładowców zakupione przez Karola JaroszyńskiegoSidor M. Petersburskie początki Uniwersytetu Lubelskiego 2014 ROCZNIKI HUMANISTYCZNE z. 7 s. 99–108..

Siedziba Akademię początkowo umieszczono w obecnie nieistniejącym budynku należącym do kupca Łokotnikowa znajdującego się pomiędzy ulicami Iwanowską (ul. Socjalisticzieskaja) i Griazną (ul. Marata), gdzie funkcjonowała przez dwa lata. Ponieważ dom nie miał kaplicy kupiono w 1842 roku kompleks budynków na Wyspie Wasiljewskiej będący własnością Rosyjskiej Akademii Nauk. Budynki z początku XIX wieku złożone z „centralnego korpusu, dwóch symetrycznie rozmieszczonych skrzydeł oraz przybudówek w podwórzu” przebudowano zgodnie z projektem Christiana F. Meiera (1789–1848). Polegały one nie tylko na przebudowach i dobudowaniu drugiego piętra nad skrzydłami centralnego korpusu, zmianie wystroju zewnętrznego i wewnętrznego, ale najważniejsze było dobudowanie kaplicy pw. św. Jana Kantego. W 1903 roku na zlecenie biskupa L. Żarnowieckiego malowidła w kaplicy wykonał malarz i konserwator Aleksander Borawski. Kaplicę zamknięto w 1918 roku, ale w 1919 roku otwarto ponownie jako kaplicę parafii św. Jana Kantego.

Siedzibę w 1919 roku władze radzieckie przekazały Estońskiemu Proletariackiemu Uniwersytetowi. W budynku mieści się wydział filologiczny Uniwersytetu im. Aleksandra Hercena (w 2015 roku). Ponieważ dawna kaplica św. Jana Kantego nie jest użytkowana i podczas wizyty rektora KUL w Rosji pojawiła się propozycja odremontowania jej i umieszczenia tam wystawy o historii Akademii Duchownej.

Organizacja Po przeniesieniu do Petersburga powstało siedem katedr: teologii dogmatycznej i fundamentalnej, Pisma Świętego, historii Kościoła i prawa kanonicznego, homiletyki patrologii, historii powszechnej i dziejów Rosji, literatury rosyjskiej oraz literatury łacińskiej i greckiej. Ich liczba była zwiększana tak, że w 1890 roku było ich osiem, a od 1915 roku do zamknięcia uczelni 15, w tym teologii pastoralnej, psychologii i prawa państwowego. Językiem wykładowym była łacina i rosyjski. Nauka trwała cztery lata. Po zawarciu w 1847 roku konkordatu pomiędzy Rosją a Stolicą Apostolską Akademii zostały podporządkowane wszystkie katolickie seminaria duchowne w Imperium Rosyjskim. Uczelnią zarządzała Rada składająca się z: rektora, dwóch sufraganów lub prałatów, inspektora, dwóch świeckich profesorów oraz ekonom mający głos doradczy w sprawach gospodarczych. Wybór większość członków rady musiał być zatwierdzany przez ministra spraw wewnętrznych.

Od 1839 roku uczelnia miałom prawo przyznawania stopni naukowych: kandydata, studenta, magistra i po zatwierdzeniu przez ministra doktora teologii lub prawa kanonicznego.

Rektorzy 1842–1855 Ignacy Hołowiński 1860–1864 Aleksander Bereśniewicz 1877–1884 Szymon Marcin Kozłowski (doktor honoris causa tej uczelni) 1884–1897 Franciszek Symon 1901–1910 Longin Żarnowiecki 1910–1913 Aleksander Kakowski (także absolwent tej uczelni) 1914–1918 Idzi Radziszewski

Wykładowcy

Wykładowcami Akademii Duchownej w Petersburgu byli m.in.: Czesław Falkowski, Bolesław Hieronim Kłopotowski, Jan Cieplak (adiunkt; wykładał archeologię biblijną, liturgię, teologię moralną i uczył śpiewu kościelnego), Michał Godlewski (kierował Zakładem Homiletyki, a następnie Zakładem Historii Kościoła), Jerzy Matulewicz (kierował katedrą socjologii), Stanisław Trzeciak, Leon Wetmański (pełnił funkcję ojca duchownego).

Studenci

Jej słuchaczami i absolwentami byli m.in. polscy księża:

Zygmunt Szczęsny Feliński, kanonizowany w 2009 r., Michał Piaszczyński, beatyfikowany w 1999 r., Ignacy Kłopotowski, beatyfikowany w 2005 r., Ignacy Skorupka, poległy w 1920 r. w wojnie polsko-bolszewickiej, Paweł Chomicz, p.o. administratora apostolskiego Leningradu Stefan Denisewicz, związany ze Smoleńskiem i Mohylewem, Józef Abelewicz, rektor Seminarium Duchownego w Wilnie, Bolesław Hieronim Kłopotowski, biskup łucko-żytomierski i arcybiskup mohylewski, Michał Godlewski, biskup pomocniczy łucki i żytomierski i arcybiskup tytularny Amorianus, Antoni Baranowski, biskup, polski i litewski poeta, Jan Cieplak, arcybiskup nominat wileński i sufragan mohylewski (uzyskał tu doktorat z teologii), Marian Leon Fulman, biskup diecezjalny lubelski, Maria Andrzej Gołębiowski, biskup Kościoła Starokatolickiego Mariawitów, Romuald Jałbrzykowski, arcybiskup metropolita wileński i sekretarz generalny Konferencji Episkopatu Polski, Włodzimierz Jasiński, biskup diecezjalny sandomierski i łódzki, Antoni Karaś, biskup diecezjalny augustowski i wyłkowyski, Maria Michał Kowalski, zwierzchnik (arcybiskup) Kościoła Starokatolickiego Mariawitów, następnie Kościoła Katolickiego Mariawitów, współautor projektu Świątyni Miłosierdzia i Miłości w Płocku, męczennik, Władysław Krynicki, biskup pomocniczy i diecezjalny włocławski, Paweł Kubicki, biskup pomocniczy sandomierski, Augustyn Łosiński, biskup diecezjalny kielecki, Zygmunt Łoziński, biskup miński i biskup piński, Jerzy Matulewicz, biskup wileński, Kazimierz Mikołaj Michalkiewicz, sufragan wileński, Antoni Julian Nowowiejski, biskup diecezjalny płocki i arcybiskup ad personam, Wojciech Owczarek, biskup pomocniczy włocławski, Józef Pastuszka, psycholog, profesor Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego, w latach 1938–1947 dziekan Wydziału Filozofii KUL, Maria Jakub Próchniewski, biskup naczelny Kościoła Starokatolickiego Mariawitów w Polsce, Henryk Przeździecki, biskup podlaski i biskup siedlecki, Maria Jan Przyjemski, pierwszy przełożony Zgromadzenia Kapłanów Mariawitów, Marian Józef Ryx, biskup diecezjalny sandomierski, Czesław Sokołowski, rektor Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego, Franciszek Sonik, biskup pomocniczy kielecki, Władysław Szcześniak, biskup pomocniczy warszawski, Adolf Szelążek, biskup diecezjalny łucki, Antoni Szlagowski, biskup pomocniczy warszawski, Felix Franciszek Szymanowski, kapłan i architekt Katedry Starokatolickiej Mariawitów w Płocku Kazimierz Tomczak, biskup pomocniczy łódzki, Leon Wetmański, biskup pomocniczy płocki, Antonijs Urbšs, biskup Lipawy.

Przypisy

Kategoria:Uczelnie w Petersburgu Kategoria:Uczelnie chrześcijańskie Kategoria:Kościół katolicki w Imperium Rosyjskim