Junosza (Agnus, Baran, Barany, Junoszyc) – polski herb szlachecki.

Opis herbu Opis zgodnie z klasycznymi regułami blazonowania:

W polu czerwonym na kępie zielonej baran srebrny. Klejnot: pięć piór strusich. W formie pierwotnej brak kępy, baran ma oręż złoty, zaś w klejnocie samo godło.

Franciszek Piekosiński opierając się na Długoszu i herbarzyku Ambrożego przedstawia baranka z głową odwróconą w tył, bez murawy. Niektóre wizerunki herbu przedstawiają barana stojącego nie na swobodnie unoszącej się kępie trawy ale na zielonej podstawie tarczy, wzgórzu lub trójwzgórzu.

Najwcześniejsze wzmianki Herb z XIII wieku. Najwcześniejsze źródło heraldyczne wymieniające herb to datowane na lata 1464–1480 Insignia seu clenodia Regis et Regni Poloniae polskiego historyka Jana Długosza. Zapisuje on informacje o herbie wśród 71 najstarszych polskich herbów szlacheckich we fragmencie: "Junoscha album agnum siue arietem in campo rubeo defert".(pol.: "JUNOSCHA białego baranka albo barana w polu czerwonym nosi").

Pochodzenie herbu i legendy Kasper Niesiecki w Koronie polskiej pisał o herbie Junosza, że jego pochodzenie jest sporne, niektórzy uważali go za pochodzącego z Niemiec, inni twierdzili, że jest polski. Etymologia ludowa wywodzi nazwę herbu z języka niemieckiego, według niej byłoby to zniekształcone słowo "Jungschaff" lub "Jungxoph" (pol.: "młoda owca").

Legenda herbowa podaje, że rycerz Junosza wyjeżdżał z przyjaciółmi na wesele, a podczas wyjazdu radośnie figlował nieopodal orszaku biały baran, co uchodziło za dobrą wróżbę. Orszak wkrótce natknął się na grasujących w okolicy Krzyżaków, których Junosza zdołał pokonać. Dowiedziawszy się o większych siłach krzyżackich w pobliżu, podstępnie uprowadził im konie, po czym pokonał także i tę grupę. Na wesele przybył na czas, lecz ubrudzony krwią pobitych Krzyżaków. Na pamiątkę tych zdarzeń, herb Junosza ma czerwoną tarczę (od krwi krzyżackiej), a na niej białego baranka, który przyniósł zwycięstwo rycerzowi.

Jest to przekształcony znacznie starszy mit, osią opowieści jest pokonanie wroga mogącego przeszkodzić w dotarciu na ślub. Nawiązuje też do mitu wiosennego Święta Stada, gdy obchodzono zaślubiny Bogini Ziemi z Bogiem Nieba.

Herbowni Najpełniejszą jak dotąd listę herbownych stworzył Tadeusz Gajl w Herbarzu polskim od średniowiecza do XX wieku z 2007 roku. Lista zawiera 523 nazwiska:

Badyński, Bancarewicz, Baniaszewicz, Bańkowski, Baran, Barancewicz, Baranowicz, Baranowski, Barkowski, Bądzyński, Beklerski, Beleński, Beliński, Beniaszewicz, Beniuszewicz, Biantowski, Bibelski, Bieleński, Bieliński, Bilański, Błędostowski, Bobiński, Bojan, Bojanowicz, Bojanowski, Bonikowski, Boniński, Borawski, Borcikowski, Borkowski, Borowski, Borukowski, Borwicz, Bronisz, Broński, Brucki, Bujanowski, Bukar, Burczyński, Chabowski, Chądrzewski, Chądzeński, Chądzyński, Chochorowski, Chociszewski, Chodecki, Chodykiewicz, Chomentowski, Chomętowski, Chrapuński, Chrościński, Chruściński, Chudzewski, Cieksiński, Cieszyński, Cieśliński, Czarnochowski, Czechanowski, Czekanowski, Czerniewski, Czuprynkowski, Czuprynowski, Daczewski, Dadzibog, Dadzibóg, Dalawski, Dalecki, Dalejowski, Daszewski, Dąbkowski, Dąbrowski, Dąmbrowski, Derpowski, Dobrowolski, Doganowski, Dolecki, Dołecki, Dombrowski, Domin, Dominikowski, Dorożyński, Dorpowski, Drewnowski, Drowanowski, Drużbic, Drużdowicz, Dubkowski, Dudziński, Dulowski, Dziaskowski, Dzięgieliński, Galecki, Gałecki, Galonska, Gałąska, Gałąskowski, Gałązka, Gałązkowski, Gałdecki, Garczyński, Germanowicz, Germanowski, Gęś, Gigański, Girkont, Glinicki, Gładczyński, Głębocki, Godlewski, Gogoliński, Golankowski, Gołczyński, Gołęski, Gorny, Gostkowski, Gościmirski, Goślinowski, Gośliński, Górny, Grochowski, Grodecki, Groffi, Gulczewski, Gumencki, Gumowski, Gzowski, Gżowski, Halecki, Halicki, Haliński, Hannowiecki, Herman, Hermanowicz, Hermanowski, Hoffman, Horyszewski, Horyszowski, Hryszkiewicz, Humiecki, Humięcki, Igański, Ignański, Jabłoński, Janicz, Janiszewski, Jankowicz, Jankowski, Janowski, Jarosławski, Jaworski, Jonasz, Jonosza, Juniewicz, Junisic, Junosza, Junoszczyc, Junoszyc, Junowicz, Jurkiewicz, Kamieniewski, Kamieński, Kamkowski, Karkowski, Karmański, Karnkowski, Karpołuski, Karpowicz, Kawaniewski, Kawecki, Kawęcki, Kęskowski, Kętrzyński, Kienowski, Kiernoski, Kiernowski, Kiernożycki, Kieszkowski, Kijowski, Kisieleński, Kisielewski, Kisieliński, Klewski, Klimowicz, Knieczun, Knieczunowicz, Knyszyński, Kola, Koluszkowski, Koła, Kołączkowski, Koło, Kołon, Kołowski, Koły, Komarnicki, Komiński, Konasiewicz, Konieński, Koniński, Koniuski, Konopacki, Konopnicki, Kordynowicz, Kormanicki, Koronowski, Korwin-Piotrowski, Kosko, Koskowski, Kosmaczewski, Kosmarzewski, Koszka, Kotoni, Kotony, Kotulski, Kowalewski, Kowieski, Koza, Kozak, Kozikowski, Krogulecki, Krogulski, Krosnowski, Krowicki, Kruszyński, Kryski, Krzepczowski, Krzykoski, Krzykowski, Kucharski, Kurdwanowski, Kurnicki, Kuronowski, Kurzewski, Kuskowski, Kuszelewicz, Kuszewski, Kuszkowski, Kuszycki, Kuszyński, Kuturmański, Lelewski, Lelowski, Lichocki, Lipicki, Lipiecki, Lipnicki, Lissowski, Lochocki, Łabecki, Łabicki, Łappo, Łatosek, Łazowski, Łempicki, Łochocki, Łojewski, Ługowski, Łypicki, Łypnicki, Mackiewicz, Malecki, Malicki, Małynicz, Martynowski, Materni, Matynicz, Michniewicz, Mierzyński, Mieszkowski, Międzobrocki, Międzobrodzki, Mięszkowski, Mokrski, Mokrzeski, Mokrzski, Mokrzycki, Moze, Naborowski, Niegorzewski, Niewski, Nijowski, Niowski, Niwski, Nowacki, Nowołoński, Odnodzki, Ojrzanowski, Olsejko, Olsiejko, Omieciński, Onichimowski, Oparski, Opraski, Oranowski, Orański, Ordowski, Orłowski, Orpiszewski, Orwitowski, Osiński, Ostasiński, Ostrakowski, Ostrzakowski, Ostrzeniewski, Ostrzykowski, Ostrzyniewski, Ostrzyński, Oświeciński, Owada, Oyrzanowski, Paschalski, Paszkiewicz, Pasikowski, Pawłowski, Pełka, Peredko, Petraszewicz, Pętkowski, Piankowski, Pianowski, Piaskowski, Piątkowski, Pieskowski, Pieszkowski, Pietrowski, Piewcewicz, Pijanowski, Piotrowin, Piotrowski, Pipan, Plebański, Pławiński, Podolski, Podoski, Polchowski, Polikowski, Polkowski, Połchowski, Poniatowski, Popiel, Popkowski, Potocki, Potoczki, Potoczyński, Pruski, Przedojewski, Przedojowski, Przedzewski, Przedzowski, Przerownicki, Przerowski, Przewocki, Przewrocki, Przezwocki, Przędzewski, Przędzowski, Przyrownicki, Pucdrowski, Puciłowski, Pulikowski, Puzdrowski, Rachański, Rachocki, Rackiewicz, Raczkiewicz, Radosz, Radowicki, Radowiecki, Radziejewski, Radziejowski, Radziewanowski, Ratajski, Ratomski, Ratowski, Retowski, Rodcewicz, Ropejko, Rosperski, Rospierski, Rostowski, Roszczewski, Roszkowski, Rościszewski, Rotowicz, Rożański, Rubel, Runowski, Rupejko, Rupeykowicz, Ruszalski, Rzeński, Rzeszotarski, Rzeszotko, Saniawski, Saparowski, Sapigórski, Saporowski, Segrowski, Serejko, Sergowski, Sęp, Sianowski, Siemak, Skiedrowski, Skoroszewski, Skoruszewski, Słuszkowski, Służkowski, Smłodowski, Smogorzewski, Sobański, Soroka,Starzyński, Stefanowski, Stempkowski, Stempowski, Stępkowski, Stępowski, Stkrwiński, Stoiński, Stopiński, Strawiński, Strębowski, Strkwiński, Strozberg, Struściński, Suchodolski, Suleński, Sulerzyski, Sułocki, Sypieński, Sypiński, Szaniawski, Szarajewski, Szarlej, Szarleński, Szarzeński, Szarzyński, Szatyński, Szeniawski, Szetyński, Szymanowicz, Szymanowski, Ścibor, Ślepowroński, Śliwicki, Śliwiński, Śliwnicki, Świeszewski, Świeszowski, Świniarski, Świszulski, Świtkowski, Tabasz, Taczalski, Tomkowid, Trojan, Trzebiński, Turski, Ubniewski, Ugniewski, Umiecki, Umieniecki, Umieński, Umięcki, Umiński, Uszacki Herbu własnego (odm. h. Junosza), Uszaniecki, Walkowski, Wańtuch, Wciślicki, Wdowiński, Węgrzynowski, Widleński, Widliński, Wielecki, Wielicki, Wierzbiński, Wileńczyc, Winiecki, Wiński, Witowski, Wodnicki, Wojnowski, Wojsław, Wojsławski, Wojszwiłło, Wojtycki, Wolęcki, Wolski, Wostołcho, Woźnicki, Wsciślicki, Wścieklicki, Wściślicki, Wulf, Wyczołkowski, Wyrębowski, Wysociński, Wysokiński, Zaboj, Zagrzewski, Zakowski, Zaleski, Zaliwski, Załuski, Zamoścki, Zamoytel, Zawacki, Zawadzki, Zawłocki, Zbożny, Zdrodowski, Zdrojewski, Zdrojowski, Zdunowski, Zemojtel, Ziarno, Zieleniecki, Zielonka, Zielonko, Ziembiński, Żakowski, Żarnowski, Żemoytel, Żomaytel, Żomoytel, Żukowski, Życki, Żydecki, Żydziecki.

Przypisy Busza A. Herb Junosza, dostępny online:

Potocki herbu Junosza występuje u Gajla w Herbarz polski od średniowiecza do XX wieku Potoczki herbu Potoczki, czyli Junosza od. ()

Bibliografia

Linki zewnętrzne Herb Junosza i herbowni.