Spółgłoski przedniojęzykowe – rodzaj spółgłosek wyróżniony ze względu na narząd artykulacji. Przy tworzeniu tego rodzaju głosek aktywny udział bierze przednia część języka w szczególności jego czubek i brzeg (krawędź).
Artykulacja Artykulacja przedniojęzykowa obejmuje następujące miejsca artykulacji: spółgłoski międzyzębowe, spółgłoski zębowe i zazębowe, spółgłoski dziąsłowe (zwane również alweolarnymi) i zadziąsłowe, spółgłoski przedniopodniebienne wymawiane z retrofleksją.
Ze względu na dużą swobodę ruchów tego odcinka języka wyróżnia się rozmaite typy artykulacji przedniojęzykowej. Można wydzielić:
spółgłoski apikalne artykułowane przy pomocy czubka języka, spółgłoski laminalne artykułowane przy części języka znajdującej się za jego brzegiem, spółgłoski subapikalne artykułowane z wygiętym czubkiem języka ku górze.
Przy artykulacji głosek przedniojęzykową ważną rolę odgrywa ułożenie języka (płaskie, wzniesione, wysokie), a w przypadku sybilantów także szerokość utworzonej szczeliny (szeroka, wąska, bardzo wąska). Poza tym znaczenie może mieć ułożenie czubka języka, który może się znajdować u nasady dolnych zębów lub być uniesiony do góry.
Przykłady w języku polskim W języku polskim mamy następujące głoski przedniojęzykowe: zębowe jak t w słowie tama jak d w słowie dama jak c w słowie wiece jak dz w słowie miedze jak s w słowie sama jak z w słowie zawał jak n w słowie nawał [ɫ] jak ł w słowie miłość dziąsłowe lub jak r w słowie rama jak l w słowie lama zadziąsłowe jak cz w słowie czemu jak dż w słowie dżemu jak sz w słowie szal jak ż w słowie żal
W języku polskim typowa realizacja głosek [] jest związana z zębami (dokładniej jest laminalno-dentalna), a tylko przed spółgłoskami dziąsłowymi szczelinowymi i zwarto-szczelinowymi występują warianty o artykulacji dziąsłowej. W języku angielskim [] mają artykulację dziąsłowa (dokładniej apikalno-alweolarną lub laminalno-alweolarną).
W języku polskim wymowa [] jest silniej związana z dziąsłami (dokładniej można o artykualacji laminalno-(post)alweolarnej), język ułożony jest płasko. Wymowa tych głosek w języku angielskim jest bardziej zadziąsłowa, a język (w części lanialno-predorsalnej) jest lekko wzniesiony w kierunku zadziąsłowej części podniebienia twardego.
Terminologia Spółgłoski przedniojęzykowe to inaczej spółgłoski koronalne (od grec. κορώνα - 'korona', łac. corona 'wieniec, korona', też 'brzeg (krawędź) języka').
Zobacz też Klasyfikacja spółgłosek (lista spółgłosek przedniojęzykowych) Sposób artykulacji Sybilanty
Przypisy
Bibliografia
Kategoria:Spółgłoski