Kultura egejska, Egea – termin określający trzy kultury rozwijające się na terenach Grecji (zarówno kontynentalnej jak i wyspach Morza Egejskiego) w III i II tysiącleciu p.n.e. (neolit i epoka brązu), czyli: kulturę minojską - rozwijającą się na Krecie od połowy III tysiąclecia p.n.e. do XV wieku p.n.e. kulturę helladzką - rozwijającą się w Grecji kontynentalnej od III tysiąclecia p.n.e. do XII wieku p.n.e. Szczyt jej rozwoju to tzw. kultura mykeńska trwająca od ok. 1600 p.n.e. do ok. 1100 p.n.e. (w XV wieku p.n.e. pojawiła się także na Krecie) kulturę cykladzką - rozwijającą się od III tysiąclecia p.n.e. do XII wieku p.n.e. na Cykladach

Periodyzacja i chronologia Podział na okresy i ich ramy czasowe dziejów Egei w epoce brązu opiera się na badaniach archeologicznych przeprowadzonych na początku XX wieku dla Krety. Później system ten poszerzono o wnioski z odkryć w Grecji kontynentalnej, stworzono także podobny podział dla Cyklad. Podstawą periodyzacji jest wyodrębnienie okresów wczesnego, średniego i późnego dla każdej z trzech kultur, np. dla Krety mamy: Early (wczesny), Middle (średni) i Late (późny) Minoan (minojski), w skrócie (EM, MM, LM). Analogicznie dla Grecji wyodrębnia się EH, MH, LH (H - Helladic, czyli helladzki) a dla Cyklad EC, MC, LC (C - Cycladic, czyli cykladzki). Każdy z okresów podzielono na podokresy I, II, III, późniejsze badania wymusiły dalszy podział niektórych z nich na mniejsze jednostki oznaczane literami A-C, a w części z nich wyodrębnia się jeszcze fazy oznaczane cyframi np. LM IIIA1.

Datowanie dziejów Egei jest nieprecyzyjne do połowy XIV w. p.n.e., kiedy to można już korelować znaleziska ceramiczne z tymi z Lewantu i Egiptu i wprowadzić dokładność około jednego pokolenia. Związane jest to z brakiem miejscowych źródeł pisanych przydatnych do datowania oraz nielicznych wzmiankach o świecie egejskim w pismach rozwiniętych cywilizacji Bliskiego Wschodu; słabą precyzję dają też takie techniki jak badanie węgla C-14, fluorescencja czy dendrochronologia oparta na materiale z Anatolii. Dodatkową komplikację stanowi problem z ustaleniem daty wybuchu wulkanu na wyspie Santoryn (schyłek okresu LM IA), które to wydarzenie pozostawiło wiele śladów w postaci popiołów w różnych miejscach regionu, co pozwoliło ustalić dokładne korelację między poszczególnymi okresami dla trzech cywilizacji Egei. Przyjmuje się, że erupcja miała miejsce pod koniec XVI w. p.n.e. (chronologia niska) albo z grubsza w 1645/1628 r. p.n.e. (chronologia wysoka).

Tabela przedstawiająca periodyzację kultur egejskich, według chronologii niskiej (wysoka w nawiasie), z dodatkową kolumną dla warstw Troi (wszystkie daty p.n.e., margines błędu do ok. 1350 r. p.n.e. to ok. 100 lat, później ok. 30 lat): Kreta Grecja Cyklady Troja Nazwa okresu Datowanie Wczesny brąz 3100(3500)-2000 EM I 3100-2650 EH I 3100-2650 EC I 3100-2650 I 3100-2600 EM IIA 2650-2400 EH IIA 2650-2400/2150 EC IIA 2650-2400 II 2600-2250 EM IIB 2400-2150 EH IIB 2400-2150Na wielu stanowiskach kontynentalnych faza ta nie występuje EC IIB 2425-2150 III 2250-2100 EM III 2150-2000 EH III 2150-2000 EC III 2150-2000 IV 2100-2000 Średni brąz 2000-1600(1700) MM IA 2000-1925 MH I 2000-1900 MC I V 2000-1900 MM IB 1925-1850/1675 MM II 1850-1675ślady ceramiczne fazy MM II występują przede wszystkim w pałacach i sanktuariach, na innych stanowiskach jest jej brak MH II 1900-1700 MC II VIa-c 1900-1600 MM IIIA 1675-1630 MH III 1700-1600 MC III MM IIIB 1630-1600 Późny brąz 1600(1700)-1075/1050 LM IA 1600-1500 LH I 1600-1500 LC I 1600-1450 VId 1600-1500 LM IB 1500-1450 LH IIA 1500-1450 VIe 1500-1400 LM II 1450-1400 LH IIB 1450-1400 LC II 1450-1400 LM IIIA1 1400-1365 LH IIIA1 1400-1365 LC III od 1400 VIf-g 1400-1300 LM IIIA2 1365-1330 LH IIIA2 1365-1330 VIh 1300-1250 LM IIIB1 1330-1225 LH IIIB1 1330-1225 VIIa 1250-1180 LM IIIB2 1225-1220 LH IIIB2 1225-1220 LM IIIC 1200-1100 LH IIIC 1200-1100 VIIb-c 1180-1050

Ważniejsze daty i wydarzenia ok. 2600 p.n.e. – okres wczesnominojski na Krecie, ok. 2100 p.n.e. – okres średniominojski (pierwsze pałace w Knossos, Fajstos, Malii i Kato Zakros), ok. 2000 p.n.e. – przybycie pierwszych Greków na Bałkany, ok. 1800 p.n.e. – zburzenie pierwszych pałaców na Krecie (silne trzęsienia ziemi albo konflikty między pałacami), ok. 1700 p.n.e. – okres późnominojski (nowe pałace w Knossos, Fajstos i Malii), ok. 1628 p.n.e. – wybuch wulkanu na Therze, ok. 1580 p.n.e. – okres mykeński (późnohelladzki) w Grecji kontynentalnej, ok. 1550 p.n.e. – zburzenie drugich pałaców (najazd Greków na Kretę?), 1184 p.n.e. – tradycyjna data zburzenia Troi (Troja VII A).

Przypisy

Kategoria:Sztuka starożytna Kategoria:Starożytna Grecja Kategoria:Kultury epoki brązu