Jeziora niezwykle rzadko występują na powierzchni kontynentu Antarktydy i okolicznych wysp. Ze względu na panujące w Antarktyce temperatury, zbiorniki ciekłej wody zazwyczaj przez cały rok pokryte są lodem (wyjątkiem są niektóre jeziora hiperhalinowe). Życie w jeziorach powierzchniowych ogranicza się do mikroorganizmów, w nielicznych występują też skorupiaki.

Badania metodami geofizycznymi ujawniły istnienie złożonego systemu jezior i sieci rzecznej, ukrytej pod powierzchnią lądolodu Antarktydy. Część jezior położona jest pod kilkukilometrowej grubości warstwą lodu. Mimo to w tych podlodowcowych jeziorach występuje życie; przypuszcza się, że żyjące tam organizmy mogły ewoluować w izolacji od świata zewnętrznego przez setki tysięcy lat.

Jeziora powierzchniowe mały|lewo|250px|Dolina Taylora z powiększonym obrazem okolic jeziora Bonney W oazach antarktycznych, nielicznych obszarach kontynentu, które nie są pokryte lądolodem, istnieją niewielkie jeziora utworzone przez wodę z topniejących lodowców. Część z nich jest słodkowodna, a część to jeziora słone, wśród których maleńki staw Don Juan i jezioro Vanda są jednymi z najsilniej zasolonych jezior na Ziemi.

jezioro powierzchniaw km² maksymalnagłębokość w m położenieJezioro Figurowe 14,8 137 Oaza BungeraUntersee 11,4 169 Ziemia Królowej MaudFryxell 7,8 20 McMurdo Dry Valleys, dolina TayloraVida 6,8 5 McMurdo Dry Valleys, dolina WiktoriiVanda 5,2 75 McMurdo Dry Valleys, dolina WrightaBonney 4,3 40 McMurdo Dry Valleys, dolina Taylora

Jeziora episzelfowe

Nietypowy rodzaj jezior powierzchniowych spotykanych na Antarktydzie stanowią słodkowodne jeziora episzelfowe, położone pomiędzy lodowcem szelfowym a lądem stałym. Zbiorniki te mają połączenie z oceanem, ale ich wody nie mieszają się; wypełniająca je słodka woda unosi się ponad gęstszą, słoną wodą oceaniczną. Największym z takich jezior na Antarktydzie jest Beaver Lake, położone na skraju Lodowca Szelfowego Amery’ego. Jezioro to jest ultra-oligotroficzne, jednak także tu występuje życie.

Jeziora podlodowcowe mały|250px|Jeziora 90°E i Sowietskaja, widoczne z satelity jako nietypowo gładkie obszary lodu

Jeszcze inną grupę jezior na kontynencie stanowi ok. 400 jezior podlodowcowych, położonych pod lądolodem Antarktydy i niemających kontaktu z powierzchnią. W 2004 roku znanych było 145 takich zbiorników, odkrytych dzięki obserwacjom radarowym lub satelitarnym. W ciągu następnych siedmiu lat liczba ta wzrosła do 387, stwierdzono także istnienie pod lodowcem sieci rzecznej łączącej część jezior; obserwacje satelitarne ukazały także niespodziewaną dynamikę tego systemu hydrologicznego, w którym jedne zbiorniki wodne napełniają się kosztem innych.

Część spośród jezior podlodowcowych Antarktydy jest pochodzenia tektonicznego i jako takie, należą one do najgłębszych jezior świata. W oparciu o pomiary anomalii grawitacyjnej, głębokość trzech spośród tych jezior jest szacowana na ponad 900 m.

jezioro powierzchniaw km² maksymalnagłębokość w m grubość pokrywylodowej w m położenieWostok 15 690 870 4000 pod rosyjską stacją polarną WostokJezioro 90°E 2000 ~900 2000 Sowietskaja 1600 ~900 2000 pod byłą radziecką stacją polarną SowietskajaConcordia ~800 200 – 300 4000 – 4100 w pobliżu francusko-włoskiej stacji polarnej ConcordiaJezioro Whillansa 50 800 Ziemia Marii ByrdJezioro Ellswortha 28,9 156 3200 Ziemia Ellswortha

Wiercenia mały|lewo|3,5-kilometrowy odwiert prowadzący do warstwy lodu przesiąkniętej wodą z jeziora Wostok (2011) Odkrycie jezior pod lodowcami Antarktyki skłoniło środowisko naukowe do rozważań nad możliwością istnienia w nich ekosystemów odizolowanych od powierzchni przed tysiącami lat. Próba dowiercenia się do jeziora Wostok, przeprowadzona przez rosyjski zespół w antarktycznym lecie 2010/2011, zakończyła się niepowodzeniem. Wierceniom towarzyszyły obawy dotyczące skażenia środowiska wodnego naftą i freonami, a nawet możliwości wytryśnięcia wody na powierzchnię, ze względu na jej artezyjski charakter. Ostatecznie badaczom udało się przebić powierzchnię jeziora w lecie 2011/2012. Dla uniknięcia skażenia, końcowa część odwiertu została wykonana z wykorzystaniem gorącej wody. Będąca pod ciśnieniem woda z jeziora, zgodnie z przewidywaniami, wpłynęła do odwiertu i zamarzła; naukowcy pobrali z niej próbki do badań.

Pod koniec 2012 roku przeprowadzono próbę wiercenia, którego celem było pobranie próbek wody i osadów ze znacznie mniejszego Jeziora Ellswortha. Brytyjskiemu zespołowi nie udało się jednak połączyć odwiertu głównego i pomocniczego, potrzebnego dla wyrównania ciśnienia i w tym sezonie misja została odwołana. W tym samym sezonie letnim, w styczniu 2013 roku amerykański zespół badaczy pobrał próbki z Jeziora Whillansa i potwierdził występowanie w nich organizmów żywych.

Przypisy The 12 Saltiest Places on Earth.

Linki zewnętrzne Michael Studinger’s Homepage on Subglacial Lakes and Lake Vostok

Kategoria:Listy jezior