Jan Nepomucen Bonifacy Łoś (ur. 14 maja 1860 w Kielcach, zm. 10 listopada 1928 w Krakowie) – polski językoznawca, slawista, profesor i rektor Uniwersytetu Jagiellońskiego, twórca gramatyki historycznej języka polskiego, autor fundamentalnej Gramatyki polskiej (1922–1927) i monografii Wiersze polskie w ich dziejowym rozwoju (1920)Wiktor J. Darasz, Jan Łoś jako wersolog – spojrzenie po latach, Język Polski, 1/2008..

Życiorys Urodził się 14 maja 1860 w Kielcach, w rodzinie Ludwika (1823–1861), rachmistrza powiatu kieleckiego, i Marii Magdaleny z Grzegorzewskich. Początkowo nauki pobierał w domu rodzinnym. W 1881 ukończył gimnazjum klasyczne w Piotrkowie i otrzymał świadectwo dojrzałości z wyróżnieniem. Następnie na Wydziale Historyczno-Filologicznym Uniwersytetu w Petersburgu studiował gramatykę porównawczą języków indoeuropejskich, językoznawstwo ogólne i słowiańskie. Studia ukończył w 1885, uzyskując stopień kandydata nauk. Później przez dwa lata studiował w Paryżu, we Freiburgu oraz w Lipsku i Berlinie. W Petersburgu został zatrudniony w wydawanym przez Erazma Piltza tygodniku „Kraj”. W 1901 na uniwersytecie w Petersburgu uzyskał stopień magistra filologii słowiańskiej. W grudniu 1902 objął na Uniwersytecie Jagiellońskim stanowisko profesora nadzwyczajnego w katedrze filologii słowiańskiej. Od 2 maja 1920 był profesorem zwyczajnym języka polskiego i kierował utworzoną w tym roku katedrą języka polskiego. W latach 1923–1924 piastował funkcję rektora Uniwersytetu Jagiellońskiego. Działał także w Akademii Umiejętności, która powierzyła mu pieczę nad opracowywanym w Krakowie od końca XIX w. Słownikiem staropolskim. W maju 1907 wybrano go na członka korespondenta Akademii Umiejętności, a od maja 1917 – na członka czynnego, był też sekretarzem Wydziału Filologicznego tej instytucji i redaktorem „Sprawozdań z Czynności i Posiedzeń PAU”. Należał do grona założycieli Towarzystwa Miłośników Języka Polskiego, które powstało w maju 1920 i był opiekunem jego organu, czasopisma „Język Polski”. W 1921 został członkiem czynnym Towarzystwa Naukowego we Lwowie. Był członkiem towarzystw naukowych wszystkich krajów słowiańskich, m.in. od 1925 członkiem honorowym Towarzystwa Filologicznego w Londynie, od 1927 członkiem korespondentem Akademii Nauk ZSRR.

Od 1890 był mężem Emilii z Plocerów (1870–1935), z którą miał synów Ludwika (ur. 1891), Władysława (1892–1948) i Stanisława (1900–1919) oraz córkę Janinę (zm. 1973)

Zmarł w Krakowie. Spoczywa w rodzinnym grobowcu na cmentarzu Rakowickim w Krakowie (kwatera Pas 27). mały|Grób prof. Jana Łosia na cmentarzu Rakowickim w Krakowie

Główne publikacje Zarys historii języka polskiego (1913–1914) Pisownia polska w przeszłości i obecnie (1917) Pisownia polska ustalona. Uchwały ostateczne. Przepisy. Słowniczek (1918) Zasady ortografii polskiej i słownik ortograficzny według zasad Polskiej Akademii Umiejętności (1920) Wiersze polskie w ich dziejowym rozwoju (1920) Początki piśmiennictwa polskiego (1922) Gramatyka starosłowiańska (1922) Gramatyka polska (t. I, II, III, 1922–1927) Krótka gramatyka historyczna języka polskiego (1927)

Ordery, odznaczenia i wyróżnienia

Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski (7 listopada 1925)M.P. z 1925 r. nr 262, poz. 1082 „za wybitną działalność naukową”.

Doktoraty honoris causa 28 czerwca 1910 – Uniwersytet Jagielloński 29 czerwca 1928 – Uniwersytet Warszawski

Przypisy

Bibliografia Encyklopedia Krakowa, Kraków 2000.

Wiktor J. Darasz, Jan Łoś jako wersolog – spojrzenie po latach, Język Polski, 1/2008.

Linki zewnętrzne Kolekcja Jana Łosia w bibliotece Polona

Kategoria:Członkowie Towarzystwa Miłośników Języka Polskiego Kategoria:Członkowie Towarzystwa Naukowego we Lwowie Kategoria:Doktorzy honoris causa Uniwersytetu Jagiellońskiego Kategoria:Doktorzy honoris causa Uniwersytetu Warszawskiego Kategoria:Ludzie urodzeni w Kielcach Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski (II Rzeczpospolita) Kategoria:Pochowani na cmentarzu Rakowickim Kategoria:Polscy slawiści Kategoria:Rektorzy Uniwersytetu Jagiellońskiego Kategoria:Urodzeni w 1860 Kategoria:Zmarli w 1928 Kategoria:Polscy językoznawcy Kategoria:Polscy leksykografowie