mały|Ikonostas, ambona Sobór Zaśnięcia Matki Bożej (ukr. Свято-Успенський собор у Почаєві) – prawosławny sobór w Poczajowie, największa cerkiew wschodnich kresów dawnej Rzeczypospolitej, zbudowana w latach 1771–1783 na polecenie Mikołaja Bazylego Potockiego przez śląskiego architekta Jana Gotfryda Hoffmana, ukończona w 1785 według wskazówek Piotra Polejowskiego ze Lwowa. Okazała świątynia o potężnej, spiętrzonej bryle zewnętrznym wyglądem przypomina założenia klasztorne Austrii lub Niemiec, ponieważ poczajowscy bazylianie, dla których była wznoszona, dążyli do zbliżenia z kulturą Zachodu.

Historia Z woli fundatora, magnata Mikołaja Bazylego Potockiego lwowianin Maciej Polejowski objął pracę przy „fabryce poczajowskiej”. Przebywając przejazdem w Buczaczu w październiku 1780 otrzymał on list od wojewodzica bełskiego polecający dla OO. Bazylianów z nakazem objęcia zwierzchnictwa nad budową cerkwi. Zakonnicy nie byli przychylni Polejowskiemu, następnego dnia odsunęli go od pracy przy „fabryce” za krytykę, zdaniem Polejowskiego, źle wzniesionego filaru w nowej cerkwiDworzak, s. 102.. Maciej Polejowski powrócił do Poczajowa jako prefekt „fabryki” cerkwi w 1790Dworzak, s. 108..

8 września 1791 cudowny obraz Matki Boskiej został uroczyście umieszczony w nowym ikonostasieDworzak, s. 108 (przyp.)..

Opis Cerkiew Uspieńska stoi nad pieczarą, w której według tradycji miała ukazać się Matka Boska (w cerkwi znajduje się kamień z odbitym śladem jej stopy). W innej z pieczar znajduje się cerkiew Pieczarna, ze szczątkami św. Hioba, wielkiego autorytetu prawosławia. Obok jest pieczara, w której święty medytował. Jeszcze niżej jest cerkiew św. Antoniego.

Cerkiew jest trójnawową bazyliką, z fasadą flankowaną dwiema wieżami i kopułą na ogromnym tamburze. Wystrój wnętrza jest utrzymany w stylu rokokowym. Uwagę zwraca XIX-wieczny, bogato zdobiony eklektyczny ikonostas (wcześniejszy rokokowy wykonany przez warsztat Macieja PolejowskiegoDworzak, s. 101-114. usunięto w XIX wieku), w którym znajduje się cudowna ikona Matki Boskiej Poczajowskiej.

W pewnej odległości od cerkwi wznosi się 65-metrowa dzwonnica z połowy XIX w.

Sobór Zaśnięcia Matki Bożej stanowi część kompleksu klasztornego pod nazwą ławra Poczajowska.

Przypisy

Bibliografia

Agata Dworzak. „Nie może mi Wielebny Monaster zadać, aby robota niebyła doskonała”. Kilka uwag na temat sporu Macieja Polejowskiego z bazylianami poczajowskimi. „Biuletyn Historii Sztuki”, t. 75, 2013, ss. 101–114. ISSN 0006-3967.

Linki zewnętrzne

Sobór Zaśnięcia Matki Bożej w Poczajowie na filmie z drona, 2018.

Poczajów, Sobór Poczajów, Zaśnięcia Kategoria:Świątynie pod wezwaniem Zaśnięcia Najświętszej Maryi Panny Kategoria:Ławra Poczajowska Poczajów