Ulica Tadeusza Kościuszki w Żywcu

Ulica Tadeusza Kościuszki w Żywcu – reprezentacyjna ulica miasta Żywiec, częściowo mająca status drogi wojewódzkiej. Biegnie od Rynku do przejścia w ul. Dworcową na Moście Jukacy na Sole.

Na odcinku od ul. Dworcowej do ronda przy Placu Grunwaldzkim jest częścią drogi wojewódzkiej 945 łączącej Żywiec z Korbielowem, na pozostałej długości jest drogą gminną.

Historia thumb|Ulica Kościuszki z kamienicą „Trojanówka” w okresie międzywojennym thumb|Sąd Rejonowy, ul. Kościuszki 39 Ulica została wytyczona na podstawie adaptacji późnośredniowiecznego planu szachownicowego, w wyniku przekształcenia wcześniejszej drogi. Był to odcinek biegnący od Rynku na zachód, noszący nazwę ulicy Świętokrzyskiej. Kolejną część traktu utworzono w latach 1779–1782 od obecnego budynku kamienicy pod numerem 20 w kierunku mostu na Sole, a nowemu odcinkowi nadano miano ulicy Bielskiej.

W XVIII wieku dzięki połączeniu trzech istniejących tu wcześniej budynków powstała kamienica przy ul. Kościuszki 5, która w okresie międzywojennym od ówcześnie użytkującej jej Spółdzielni Rolniczo-Handlowej „Siejba” uzyskała nazwę Siejba.

Przy ulicy skoncentrowało się życie handlowe i rozrywkowe dawnego Żywca. Wzdłuż całej swej długości zabudowana była zajazdami i gospodami. Przy niej znajdował się również budynek poczty konnej.

W 1831 r. powstał posąg św. Rozalii, umieszczony obok wylotu obecnej Alei Wolności. Było to wotum dziękczynne za wyzdrowienie córki Ignacego i Antoniny Krise z cholery. Wówczas była to część ogrodu pomiędzy dwiema lipami, gdzie pod blaszanym daszkiem postawiono pomnik. W okresie dwudziestolecia międzywojennego na jego miejscu miał powstać warsztat oraz sklep kuśnierski, w związku z czym planowano przeniesienie rzeźby. Wierzono jednak, że jej naruszenie przyniesie na miasto zarazę. Wskutek tego figurę wkomponowano w bryłę budynku, otaczając ją niszą. Piwnice kamienicy również omijają miejsce pod posągiemŻYWIEC.info - Historia tajemniczej figury przy ulicy Kościuszki.

W 1869 r. przy ul. Kościuszki 15 przez Teodora Lintschera została założona drukarnia, prowadzona przez niego do 1917 roku. Po śmierci Teodora przejął ją jego syn Rudolf. W czasie okupacji jej pracownicy drukowali konspiracyjną gazetkę "Front Polski". W 1945 roku drukarnia została upaństwowiona. W latach 70. przeniesiona została do nieistniejącego budynku przy ulicy Witosa, a stamtąd na ulicę Świętokrzyską. Do roku 1991 pozostawała filią Zakładów Poligraficznych w Cieszynie, później sprywatyzowana.

W 1892 r. w kamienicy nr 46 powstała Komunalna Kasa Oszczędności, która w 1930 roku odnotowała szczyt oszczędności w kwocie 4 911 379 zł. 1 lipca 1950 roku na bazie Kasy, funkcjonującej do marca 1949 roku, powstał Oddział Narodowego Banku Polskiego. Podstawowej kadry pracowniczej dostarczało miejscowe Liceum EkonomiczneObecnie Zespół Szkół Ekonomiczno-Gastronomicznych. W roku 1989 w miejsce Oddziału NBP powstała tu siedziba oddziału Banku Przemysłowo–Handlowego S.A., po 2007 roku przejęta przez Bank Pekao.

W końcu XIX wieku powstał neorenesansowy gmach Zarządu Dóbr Arcyksiążęcych (ul. Kościuszki 39), pełniący następnie funkcję siedziby Komitetu Powiatowego Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej. Budynek po 1990 przeszedł pod zarząd Nadleśnictwa Jeleśnia, a od 2002 roku zajmowany jest przez Sąd Rejonowy, funkcjonujący wcześniej od zakończenia II wojny światowej w gmachu Ratusza.

W 1901 r. ulica otrzymała nazwę ulica Kościuszki na całej dzisiejszej długości, od Rynku do mostu na Sole.

Na obecnym skrzyżowaniu z Aleją Wolności 15 lipca 1910 roku odsłonięto Pomnik Grunwaldzki wybudowany z okazji 500-lecia zwycięstwa Polski i Litwy nad Krzyżakami. Pomnik został zburzony w 1939 roku przez Niemców, odbudowany w 2005 rokuPortal Turystyczny Województwa Śląskiego - Pomnik Grunwaldzki w Żywcu.

W 1912 otwarty został budynek remizy Ochotniczej Straży Pożarnej przy ul. Kościuszki 29.

W 1962 roku przy wejściu do parku oddano do użytku nową centralę telefoniczną i pomieszczenia biurowe, później siedzibę Telekomunikacji Polskiej S.A., obecnie przeniesioną na ul. Dworcową.

Żywiecki Miejski Handel Detaliczny oddał do użytku w roku 1972 Dom Towarowy „Centrum” przy ul. Kościuszki 57.

Na początku kwietnia 2005 roku likwidacji uległ parking zlokalizowany w pobliżu budynku Sądu Rejonowego, a na jego miejscu wzniesiona została kamienica nr 33A. Również w 2005 roku, w związku z przebudową Placu Grunwaldzkiego, na skrzyżowaniu z ul. Podwale i al. Legionów wybudowane zostało rondo.

Plac zlokalizowany przy ul. Kościuszki przed budynkiem Sądu Rejonowego na mocy uchwały Rady Miasta z dnia 20 stycznia 2023 otrzymał nazwę Skweru Kawalerów Orderu Uśmiechu. Uroczystość jej odsłonięcia miała miejsce 17 czerwca 2023.

Zmiany nazw przed 1782 r. – ul. Świętokrzyska od 1782 do 1901 r. – ul. Bielska (od mostu do skrzyżowania z obecną ul. Batorego), ul. Świętokrzyska (dalszy odcinek do Rynku) od 1901 do 1945 r. – ul. Kościuszki od 1939 do 1945 r. – Hauptstrasse po 1945 r. – ul. Kościuszki

Przebieg thumb|Widok ulicy Kościuszki w kierunku Rynku ze skrzyżowania z ul. Sobieskiego, Młyńską i Rzeczną Ulica rozpoczyna się w południowo-zachodnim narożniku Rynku, odchodząc w kierunku zachodnim jako droga jednokierunkowa (ruch w kierunku Zabłocia. W odległości 65 metrów od Rynku odchodzi od niej ul. Sempołowskiej. Około 45 metrów dalej ul. Kościuszki krzyżuje się z ul. Zamkową, gdzie przechodzi w drogę dwukierunkową. Następnie (190 m) krzyżuje się z ulicami Młyńską, Sobieskiego i Rzeczną. Od połączenia z ul. Świętokrzyską i Batorego w rejonie Kościoła św. Krzyża (240 m) ruch odbywa się tylko w kierunku Rynku. Obok kamienicy „Polonia” (445 m) krzyżuje się z ulicami 3 Maja i Kraszewskiego. Następnie od ul. Kościuszki odchodzą ulice Witosa (500 m) i Węglowa (580 m). Od połączenia schodowego z Aleją Wolności (620 m) ulica biegnie wzdłuż północno-zachodniego krańca Placu Grunwaldzkiego, dochodząc do ronda (690 m), gdzie ul. Kościuszki krzyżuje się z al. Legionów i ul. Podwale. Ulica kończy się na wiadukcie nad al. Jana Pawła II przy Moście Jukacy (775 m), odkąd przechodzi w ul. Dworcową.

Obiekty Siejba thumb|Kamienica „Siejba”

Jednym z najstarszych budynków w mieście jest klasycystyczna kamienica Siejba, położona przy ul. Kościuszki 5, na skrzyżowaniu z ul. Zamkową. Pierwotnie budynek ten stanowił trzy osobne kamienice, które zostały przebudowane i połączone w XVIII wieku. W II połowie XIX wieku przejął go Maciej Nawratil, który jej część przeznaczył na cele mieszkalne, natomiast w pomieszczeniach od strony ul. Zamkowej otworzył hotel pod nazwą „Europa”, w budynku tym mieściła się również restauracja. W tym okresie kamienicę nazywano „Nawratilówką”. Około 1921 roku budynek został sprzedany Towarzystwu Rolniczemu „Siejba”, mieścił również siedzibę organizacji „Strzelec”, część zajmowały mieszkania. W 1950 r. rozpoczęło tu działalność Muzeum Miejskie, w 2005 roku przeniesione do Starego Zamku. Dwa lata później w kamienicy ulokowano Żywiecką Bibliotekę Samorządową.

Trojanówka thumb|Kamienica „Trojanówka” przy ul. Kościuszki 20 Kamienica „Trojanówka” przy ul. Kościuszki 20, zlokalizowana na skrzyżowaniu z ul. Świętokrzyską, została wybudowana w latach 90. XIX wieku, a jej nazwa pochodzi od nazwiska jej właścicieli, Trojanów.

1 września 1904 w Żywcu działalność rozpoczęła szkoła realna. Z uwagi na pozostawanie wówczas jej docelowej siedziby w budowie, zajęcia rozpoczęte zostały w prywatnym domu zlokalizowanym na Rudzy, na rogu współczesnych ulic 3-go Maja i Małej. Od 1 września 1905 placówka dokonała wynajęcia całego piętra kamienicy „Trojanówka”, dokąd przeniesiono prowadzenie lekcji. Szkoła realna funkcjonowała na piętrze kamienicy przy ul. Kościuszki 20 do końca roku szkolnego w 1909, a 1 września 1909 jej uczniowie rozpoczęli naukę w nowo powstałym gmachu przy ul. Zielonej 1.

3 maja 1927 w kamienicy „Trojanówka” przez Koło Towarzystwa Szkoły Ludowej im. Adama Asnyka w Żywcu została uruchomiona Czytelnia Towarzystwa Szkoły Ludowej. Zajęła ona w budynku cztery pomieszczenia, gdzie utworzona została biblioteka, czytelnia, pokój posiedzeń i zebrań Koła Towarzystwa Szkoły Ludowej, jak również pokój dla gospodarza placówki.

Po rozpoczęciu okupacji niemieckiej podczas II wojny światowej w 1939 biblioteka Koła Towarzystwa Szkoły Ludowej została zamknięta, jej zbiory przeznaczono na makulaturę, a część osób zaangażowanych w działalność Towarzystwa, w tym kierownika biblioteki Józefa Ziębę, wywieziono do obozów zagłady. 18 stycznia 1941 jej miejsce zajęła biblioteka ludowa przeznaczona dla ludności narodowości niemieckiej, która stanowiła jedną z najpiękniejszych tego typu placówek na terenach przyłączonych do Rzeszy. Do aktywności prowadzonych przez tę instytucję należało m.in. prowadzenie regularnych wieczorków odczytowych („Leseabende”).

Prace w celu reaktywacji działalności polskiej biblioteki z siedzibą w kamienicy rozpoczęto w kwietniu 1945. Jej ponownego otwarcia jako Biblioteki Miejskiej dokonano w maju 1945, co było możliwe dzięki zbiórce zachowanych książek, w tym pochodzących z biblioteki Towarzystwa Szkoły Ludowej, przeprowadzonej wśród mieszkańców Żywca przez Halinę Grządziel i Helenę Bidziuk, dawne członkinie Towarzystwa Szkoły Ludowej. Następnie biblioteka została przeniesiona do pomieszczeń w budynku Ratusza. W 1946 prowadzenie placówki zostało przejęte przez władze miejskie.

Od 1991 w kamienicy prowadzi działalność salon jubilerski.

Remiza Straży Pożarnej thumb|Dawna remiza straży pożarnej W 1900 podjęta została decyzja o budowie nowej remizy dla założonej 14 kwietnia 1882 żywieckiej jednostki Ochotniczej Straży Pożarnej, której dotychczasowa siedziba mieściła się w drewnianej szopie zlokalizowanej przy ul. Pod Górą. Powstanie nowego budynku dla straży przy ul. Kościuszki 29 było możliwe dzięki środkom finansowym przekazanym na ten cel przez mieszkańców miasta, jak również nakładem ich pracy. Neogotycki budynek remizy przy ul. Kościuszki został udostępniony do użytku w 1912. Obiekt posiadał miejsce na garażowanie zaprzęgów konnych.

Siedziba straży pożarnej została uszkodzona w trakcie II wojny światowej, a do jej dobudowy doszło w 1947. W 1952 budynek stał się również siedzibą powołanego wówczas Pogotowia Straży Pożarnej.

1 stycznia 1968 powstała tu Zawodowa Straż Pożarna, w związku z czym funkcjonowanie Pogotowia Straży Pożarnej zostało zakończone. Z chwilą tą prawa do budynku została pozbawiona Ochotnicza Straż Pożarna, a jej sprzęt został przejęty przez zawodową jednostkę. Zarząd OSP przeprowadził jednak zabiegi w celu pozyskania w remizie pomieszczeń dla straży ochotniczej. W efekcie Zawodowa Straż Pożarna zajęła w obiekcie 4 pomieszczenia o łącznej powierzchni około 100 m², gdzie została urządzona dla niej świetlica, punkt alarmowy, kuchnia, łazienka i sypialnia. Przeznaczono dla niej także dwa pomieszczenia garażowe. Pozostała część budynku użytkowana była przez Ochotniczą Straż Pożarną.

Działalność OSP Żywiec-Śródmieście została zawieszona w sierpniu 1969 w wyniku konfliktów jednostki z kierownictwem Zawodowej Straży Pożarnej, a następnie reaktywowana w 1971. Po 1975 ZSP przejęła od OSP kolejne powierzchnie w remizie. Warunki lokalowe znacząco odbiegały od obowiązujących norm, w związku z czym postanowiono o powstaniu nowego obiektu dla Zawodowej Straży Pożarnej, co nastąpiło dzięki rozbudowie siedziby Ochotniczej Straży Pożarnej Żywiec-Zabłocie przy ul. Objazdowej w latach 1984–1990, dokąd w 1990 z ul. Kościuszki została przeniesiona jednostka Zawodowej Straży Pożarnej.