thumb|Śródmieście Los Angeles thumb|Plaża między Santa Monica a Venice, dzielnicą Los Angeles Los Angeles, oficjalnie , często skracane do () – najludniejsze miasto amerykańskiego stanu Kalifornia, a zarazem drugie pod względem liczby mieszkańców miasto w Stanach Zjednoczonych (za Nowym Jorkiem), za sprawą populacji liczącej ok. 4 mln mieszkańców. Los Angeles zajmuje powierzchnię 1302 km² i położone jest w regionie Kalifornii Południowej. Miasto stanowi centrum aglomeracji Los Angeles-Long Beach-Santa Ana, którą w 2010 roku zamieszkiwało 12 828 837 osób, czyniąc z tego regionu 2. pod względem populacji obszar metropolitalny Stanów Zjednoczonych i jednocześnie jedną z najludniejszych metropolii świataCity Populations – World City Population, Biggest Largest Cities in the World.. Wielkie Los Angeles to połączony obszar statystyczny () z liczbą mieszkańców wynoszącą 18,8 mln. Los Angeles jest siedzibą hrabstwa Los Angeles, czyli najbardziej zaludnionego i jednego z najbardziej zróżnicowanych etnicznie hrabstw w Stanach ZjednoczonychThe most ethnically diverse counties in the United States.. Z kolei obszar samego Los Angeles uznany został za najbardziej zróżnicowane etnicznie amerykańskie miasto. Mieszkańcy Los Angeles często określani są mianem „”Angeleno, The Free Dictionary..
Los Angeles zostało założone 4 września 1781 roku przez hiszpańskiego gubernatora Historical Society of Southern California Quarterly.. Po zakończeniu wojny o niepodległość Meksyku, w 1821 roku miasto stało się częścią tegoż państwaThe Los Angeles Plaza: sacred and contested space.. W 1848 roku, pod koniec wojny amerykańsko-meksykańskiej, Los Angeles oraz pozostałe obszary Kalifornii zostały na mocy traktatu pokojowego z Guadalupe Hidalgo wykupione przez rząd amerykański, wchodząc w skład Stanów ZjednoczonychHistory of the United States: From the earliest period to the administration of James Buchanan.. Los Angeles uzyskało 4 kwietnia 1850 roku status korporacji municypalnej – na pięć miesięcy przed tym, jak Kalifornia stała się oficjalnie stanem państwa amerykańskiego.
Zwane często lub po prostu , Los Angeles stanowi światowe centrum biznesu, handlu międzynarodowego, rozrywki, kultury, mediów, mody, nauki, sportu, technologii i edukacji. Los Angeles uznane zostało za 3. najbogatsze oraz 5. najbardziej wpływowe miasto świataRevealed: Cities that rule the world.The Global Cities Index 2010.. Obszar statystyczny Los Angeles wygenerował w 2008 roku 831 miliardów dolarów produktu miejskiego brutto (PMB), czyniąc z tegoż miasta 3. największe centrum gospodarcze świata, ustępując jedynie metropoliom Tokio i Nowego Jorkupublisher=citymayors.com The 150 richest cities in the world by GDP in 2005.. Jako że Los Angeles jest siedzibą Hollywood, zyskało przydomek „Światowej Stolicy Rozrywki”, przodując w produkcji filmów, programów telewizyjnych, sztuk scenicznych, gier wideo oraz muzyki. Ze względu na to, miasto zamieszkuje szerokie grono słynnych osób powiązanych z tymi branżami. Los Angeles zorganizowało Letnie Igrzyska Olimpijskie w roku 1932 oraz 1984, zorganizuje je także w 2028.
Oryginalna nazwa Oryginalna nazwa miasta to , co można przetłumaczyć jako „Miasto Matki Bożej Królowej Aniołów rzeki ”.
Historia Przybrzeżne tereny współczesnego basenu oraz doliny San Fernando były pierwotnie zamieszkiwane przez indiańskie plemiona () oraz . Juan Rodríguez Cabrillo, portugalski podróżnik, uznał w 1542 roku obszar południowej Kalifornii za część hiszpańskiego imperium kolonialnegoThe Herald’s History of Los Angeles.. 2 sierpnia 1769 roku na ziemie dzisiejszego Los Angeles dotarli Gaspar de Portolà i Juan Crespí. thumb|left|Rynek miejski Los Angeles w 1869 roku W 1771 roku misjonarz franciszkański Junípero Serra zaprojektował budynek , czyli pierwszą siedzibę misjonarską na tych terenachCalifornia missions and presidios.. 4 września 1781 roku grupa czterdziestu czterech osadników, znanych jako „”, założyła pueblo „”, nazwane tak na cześć z (Matki Bożej Królowej Aniołów z Porcjunkuli)It Happened in Southern California: Remarkable Events That Shaped History.. Ponad połowa z przybyszów była metysami lub mulatami o afrykańskim, indiańskim lub europejskim pochodzeniuSeeking El Dorado: African Americans in California.. Ich osada pozostawała małym miasteczkiem przez dekady – do 1820 roku populacja wzrosła do około 650 mieszkańcówHistorical and biographical record of southern California: containing a history of southern California from its earliest settlement to the opening year of the twentieth century.. Obecnie pueblo leży na obszarze dystryktu historycznego Los Angeles Pueblo Plaza oraz przy Olvera Street, czyli w najstarszej części miastaLos Angeles’s Olvera Street..
Nowa Hiszpania uzyskała w 1821 roku niepodległość, odłączając się od hiszpańskiego imperium kolonialnego, natomiast pueblo weszło w skład Meksyku. Gubernator uczynił wówczas Los Angeles stolicą regionu . Meksykańskie rządy nad miastem zakończyły się w wyniku wojny amerykańsko-meksykańskiej; Amerykanie przejęli kontrolę nad Los Angeles po serii potyczek zbrojnych, zakończonych 13 stycznia 1847 roku podpisaniem traktatu pokojowego w Cahuenga.
W 1876 roku, wraz ze skompletowaniem linii , do Los Angeles dotarła kolejWilliam Mulholland and the Rise of Los Angeles.. W 1892 roku na obszarze miasta odkryte zostały złoża ropy naftowej, co sprawiło, że w roku 1923 Kalifornia stała się największym producentem ropy w Stanach Zjednoczonych, odpowiadając ponadto za 1/4 światowego wydobycia tego surowcaLos Angeles in the 1930s: The WPA Guide to the City of Angels..
Do roku 1900 populacja Los Angeles wzrosła do ponad 102 tysięcy mieszkańców, co wywarło presję na kwestię zasobów wodnych miastatitle=The Los roches Aqueduct and the Owens and Mono Lakes (MONO Case).. Rozwiązanie tego problemu nadeszło w 1913 roku, wraz z oddaniem do użytku akweduktu Los Angeles, który dostarczał cztery razy więcej wody, niż było w stanie zużyć miastoCadillac desert: the American West and its disappearing water.. Dzięki temu, miasto kontynuowało swój rozwój. thumb|Los Angeles City Hall, na zdjęciu widziany w 1931 roku, powstał w 1928 roku i stanowił najwyższą strukturę w mieście aż do 1964 roku, kiedy to zniesiono ograniczenia wysokościowe W 1910 roku Los Angeles objęło zasięgiem Hollywood, zaś na terenie samego miasta działało co najmniej dziesięć wytwórni filmowych. Do 1921 roku ponad 80% światowego przemysłu filmowego skupiało się w Los AngelesL.A. Noir: The Struggle for the Soul of America’s Most Seductive City.. Dochody generowane przez tę branżę pozwoliły miastu uniknąć większości gospodarczych problemów, w jakich pogrążyła się reszta państwa w wyniku wybuchu wielkiego kryzysuThe Great Depression in America: a cultural encyclopedia.. W latach 30. XX wieku populacja Los Angeles przekroczyła milion osób. W 1932 roku miasto zorganizowało Letnie Igrzyska Olimpijskie.
thumb|W Los Angeles Memorial Coliseum (na zdjęciu) odbywały się Letnie Igrzyska Olimpijskie w 1932 i 1984 roku
Po zakończeniu II wojny światowej Los Angeles rozwijało się szybciej niż kiedykolwiek w swojej historii, i w wyniku procesów eksurbanizacji dotarło zasięgiem do doliny San FernandoSprawl: A Compact History.. W 1969 roku miasto stało się miejscem narodzin Internetu, kiedy to zrealizowana została pierwsza próba transmisji danych przez sieć ARPANET pomiędzy University of California, Los Angeles (UCLA) i Stanford Research Institute (SRI)Where Wizards Stay Up Late: The Origins Of The Internet.. Latem 1969 roku w Los Angeles i okolicach doszło do serii morderstw popełnionych przez sektę Charlesa Mansona.
W 1984 roku Los Angeles po raz drugi zorganizowało Letnie Igrzyska Olimpijskie. Pomimo bojkotu ze strony 14 państw komunistycznych, Igrzyska z 1984 roku osiągnęły największy sukces finansowy spośród wszystkich dotychczasowych edycji tych zawodówRodney W. Rood, 88; Played Key Role in 1984 Olympics, Built Support for Metro Rail.. Ponadto były to zaledwie drugie w historii Igrzyska, które przyniosły profity (wszystkie pozostałe okazywały się stratne finansowo dla miast-organizatorów); te pierwsze, według analiz, to Letnie Igrzyska Olimpijskie z 1932 roku, które również rozegrano w Los AngelesA Look at Olympic Costs..
W 1992 roku, w Los Angeles doszło do wybuchu wielkich zamieszek na tle dyskryminacji rasowej. Ich powodem była głośna sprawa Afroamerykanina Rodneya Kinga, który 29 kwietnia 1992 roku został pobity przez czterech funkcjonariuszy policji, uniewinnionych z tego czynu przed sądem. Wyrok ten wywołał tzw. sześciodniowe powstanie Rodneya Kinga, w którym uczestniczyły tysiące osób i które uważane jest za największe zamieszki, jakie miały miejsce na terenie Stanów Zjednoczonych w dwudziestym wiekuEncyclopedia of American race riots.. W 1994 roku Los Angeles zostało niespodziewanie nawiedzone przez trzęsienia ziemi o sile 6,7 stopnia w skali Richtera, które spowodowały straty wyceniane na ponad 12 miliardów dolarów, a także śmierć 72 osóbStudy Raises Northridge Quake Death Toll to 72.. XX wiek zakończył się skandalem związanym z oddziałem LAPD, Rampart. Okazało się bowiem, że ponad 70 członków C.R.A.S.H., czyli policyjnej grupy zwalczającej działalność gangów, zamieszanych było w korupcyjne procedery oraz ścisłą współpracę z gangamiRampart Scandal Timeline..
W 2002 roku przeprowadzone zostało referendum, na mocy którego ludność odrzuciła propozycję odłączenia od Los Angeles obszarów doliny San Fernando i Hollywood.
Geografia Topografia thumb|left|Los Angeles Basin thumb|Porośnięty arekowatymi Echo Park Los Angeles zajmuje łączną powierzchnię 1302 km², z czego 1214 km² to ląd, a 88 km² to wody. Miasto obejmuje zarówno płaskie, jak i pagórkowate tereny; najwyższym punktem Los Angeles jest góra (1547 m n.p.m.) będąca częścią pasma górskiego San Gabriel, położona na północno-wschodnim krańcu doliny San FernandoMount Lukens – Sierra Club – Hundred Peak Section.. Część pasma górskiego Santa Monica rozciąga się od centrum miasta do Pacyfiku, oddzielając Los Angeles od doliny San Fernando. Pozostałe obszary górskie obejmują między innymi dzielnicę Mt. Washington na północ od śródmieścia, Boyle Heights i Crenshaw we wschodniej części Los Angeles, a także dystrykt San Pedro.
Głównym ciekiem wodnym w Los Angeles jest rzeka Los Angeles, w większości odcinków sezonowa. Bieg rzeki został niemalże w całości skorygowany przez Korpus Inżynieryjny Armii Stanów Zjednoczonych, który uczynił z niej kanał ochrony przeciwpożarowej. W wyniku tych działań rzeka Los Angeles płynie betonowymi kanałamiThe Los Angeles River: Its Life, Death, and Possible Rebirth.. Bieg rzeki rozpoczyna się w dzielnicy Canoga Park, następnie przebiega na wschód od doliny San Fernando, wzdłuż północnego krańca gór Santa Monica, by w końcu kierować się na południe przez centrum miasta, dopływając do ujścia do Pacyfiku w porcie Long Beach. Zdecydowanie mniejsza rzeka, , wpada natomiast do zatoki Santa Monica w Playa del Rey.
Obszar Los Angeles bogaty jest w rodzime gatunki roślin, częściowo ze względu na różnorodność siedlisk, a w tym plaże, bagna i góry. Najbardziej rozpowszechnione botaniczne środowiska, to przybrzeżne zarośla szałwii, które pokrywają chaparralowe wzgórzaLandscaping with Native Plants of Southern California.. Do rodzimych gatunków należą m.in.: pozłotka kalifornijska, , , , oraz . Obecnie wiele z tychże gatunków, tak jak na przykład słoneczniki z Los Angeles (), są tak rzadkie, że uzyskały status rodzajów zagrożonych. Mimo iż nie jest gatunkiem rodzimym, oficjalnym drzewem Los Angeles jest drzewo koralowe ()Tropical legumes: resources for the future: report of an ad hoc panel of the Advisory Committee on Technology Innovation, Board on Science and Technology for International Development, Commission on International Relations, National Research Council., zaś oficjalnym kwiatem miasta pozostaje strelicja królewska ()..
Geologia