Żabi Róg (niem. Horn) – wieś w Polsce położona w województwie warmińsko-mazurskim, w powiecie ostródzkim, w gminie Morąg.
Wieś położona jest nad Jeziorem Żabim na Pojezierzu Iławskim. Do wsi należą również osada Żabi Róg (stacja kolejowa) oraz kolonia Mały Horn położona nad jeziorem Narie.
W roku 2021 we wsi mieszkały 1103 osoby, z czego 50,6% mieszkańców stanowiły kobiety, a 49,4% mężczyźni.
Żabi Róg znajduje się na terenie krainy historycznej Prusy GórneRadosław Biskup, Krzysztof Kwiatkowski, Słownik historyczno-geograficzny Prus w średniowieczu, Roczniki Historyczne, Toruń, Rocznik LXXXVII — 2021, s. 190-191. Wieś jest siedzibą sołectwa.
Opis thumb|Stacja kolejowa Żabi Róg (2009 rok) thumb|Żabi Róg, wjazd do wsi Wieś ma charakter turystyczno-przemysłowy.
Turystyka Żabi Róg leży nad rynnowym Jeziorem Żabim (24,8 ha), w otoczeniu pagórkowatego krajobrazu pokrytego lasami i polami. Jednocześnie znajduje się w bliskim sąsiedztwie większych ośrodków turystycznych leżących nad dużym jeziorem Narie (3 km, Kretowiny, Bogaczewo) oraz nad jeziorem Marąg (3 km, Gubity) i niedaleko miast: Morąga (7 km), Ostródy (23 km), Olsztyna (40 km) i Elbląga (60 km). Region historycznie znany jako Prusy Górne, ze względów turystycznych określa się nazwą Mazury Zachodnie.
We wsi i okolicach znajdują się pensjonaty i gospodarstwa agroturystyczne. Działa tu jeden sklep spożywczy oraz funkcjonuje położona 2 km od centrum wsi stacja kolejowa Żabi Róg – na linii kolejowej nr 220 Olsztyn – Pasłęk.
Przez wieś prowadzi zielony szlak rowerowy: Łukta – Dragolice – Florczaki – Nowaczyzna – Swojki – Żabi Róg – Gubity – Kozia Góra – Gucin – Kolonia Mostkowo – Łukta, o łącznej długości 27,9 km.
Zabytki W centrum wsi znajduje się zabytkowa poniemiecka szkoła, która funkcjonowała do lat 80. XX wieku. Obecnie znajduje się w niej pensjonat.
Naprzeciwko starej szkoły, obecnie na prywatnej posesji, znajdują się pozostałości niemieckiego pomnika poświęconego ofiarom I wojny światowej (niem. Kriegerdenkmal). Marmurowa tablica z tego pomnika z 42 nazwiskami poległych w latach 1914-1918 żołnierzy pochodzących z Żabiego Rogu i Kretowin przechowywana jest w Muzeum Warmii i Mazur w Olsztynie.
Na obrzeżach wsi, w kierunku na Swojki i Gubity, znajdują się również pozostałości dawnego cmentarza ewangelickiego.
W pobliżu stacji kolejowej natrafiono na ślady po dwóch kurhanach z młodszej epoki brązuMorąg. Z dziejów miasta i powiatu, Pojezierze, Olsztyn 1973.
Na terenie żwirowni, w osadach polodowcowych z plejstocenu, odkrywane są skamieniałości.
Przemysł W Żabim Rogu swoją siedzibę mają siedzibę zakłady przemysłowe: producent kostki brukowej (Leh-Bam, dawniej Wojewódzka Spółdzielnia Budownictwa Wiejskiego, WSBW) oraz „fabryka domów” (Tech-Bet, d. Zakład Prefabrykacji – Fabryka Domów) produkująca płyty do budowy bloków mieszkalnych. Poza tym na życie i krajobraz wsi oraz okolic wpływ ma duża żwirownia (Zakład Górniczy "Żabi Róg", d. Zakład Produkcji Kruszywa), która do płukania żwiru wykorzystuje naturalny spadek wody pomiędzy jeziorem Marąg a położonym niżej jeziorem Żabim.
Istnieje również szereg mniejszych przedsiębiorstw.
Edukacja W 1997 roku w nowym budynku szkoły odbyła się wojewódzka inauguracja roku szkolnego. Mieści się w tam szkoła podstawowa, a w latach 1999–2017 także gimnazjumHistoria szkoły Szkoła Podstawowa im. Ireny Kwinto w Żabim Rogu. oficjalna strona [dostęp 2021-03-07].
Przy szkole działa Biblioteka Publiczno–Szkolna, będąca filią Miejskiej Biblioteki Publicznej w Morągu. W bibliotece znajduje również się "muzeum żab", składające się z kolekcji żabich figurek i maskotek.
Sport W szkole działa czołowa polska sekcja unihokeja LUKS „Nolet” Żabi Róg. W Żabim Rogu działa również klub sportowy piłki nożnej LKS „Żabianka” Żabi Róg (liga okręgowa) oraz LKS "Fabryka".
Religia Wieś należy do parafii rzymskokatolickiej we Florczakach. Uroczystości religijne odbywają się w kościele (kaplicy) pod wezwaniem św. Wojciecha w Żabim Rogu.
Życie społeczne We wsi działają również min. rada sołecka, Ochotnicza Straż Pożarna, Klub Ludzi Aktywnych „Kum Kum”, Stowarzyszenie Kobiet Wiejskich „Horn” oraz fundacja „Adsum”.
Nad jeziorem zagospodarowana jest plaża wiejska, a w pobliżu siłownia na świeżym powietrzu. Funkcjonują również dwie świetlice (w centrum wsi oraz na osiedlu Fabryka). Nieoficjalnym symbolem wsi jest żaba trzymająca róg, której wizerunki umieszczone są przy wjazdach do wsi.
Jeziora
Jezioro Żabie (niem. Horner See) – polodowcowe jezioro, nad którym położona jest wieś; powierzchnia: 24,8 ha, długość 1329 m, szerokość maks. 250 m, głębokość maks. 6,5 m; Ciemniak (niem. Zimmeck See, Zimek See) – jezioro o powierzchni 3,11 ha, położone na północny wschód od wsi; Montek (niem. Montek Bruch) – zarastające jezioro (bagno) położone około jednego kilometra na północ od wsi Narie – duże jezioro (1225,0 ha) położone na północ od centrum wsi; nad południowo-wschodnią zatoką jeziora Narie położona jest kolonia Mały Horn
Nazwa W dokumencie lokacyjnym z 1353 roku wieś nosiła nazwę Guldinhorn, czyli Złoty Róg w języku staroniemieckim. Nazwa w tej formie pojawia się jednak już wcześniej, około 1341 roku, w przywileju prowadzenia karczmy nadanym niejakiemu Jakubowi. W późniejszych dokumentach i na mapach aż do końca XVIII wieku wieś występowała pod nazwami Goldenhorn, Guldenhorn lub Güldenhorn, czyli Złoty RógJoachim Stephan, Osadnictwo w komturstwie elbląskim do połowy XV wieku (Die Besiedlung der Komturei Elbing bis zur Mitte des 15. Jahrhunderts), Pruthenia, TOM III, Olsztyn 2008, s.92. Od około 1785 roku w dokumentach pojawia się skrócona nazwa Horn (niem. „róg”), początkowo używana wymiennie z pełną nazwą, a od XIX wieku do 1945 roku występująca wyłącznie.
Po 1945 roku pierwsi polscy osadnicy początkowo nazywali wieś Horn, Górniki i wreszcie Złoty Róg. Przez krótki czas funkcjonowały obok siebie nazwa wsi Złoty Róg i nazwa stacji kolejowej Żabi Róg. Ostatecznie również wieś oficjalnie nazwano Żabi RógMarek Książek O tym jak żaby połknęły Złoty Róg, Okolice Ostródy 2010. Administracyjnie obecna nazwa została zatwierdzona przez Komisję Ustalania Nazw Miejscowych 12 listopada 1946 rokuRozporządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 12 listopada 1946 r. o przywróceniu i ustaleniu urzędowych nazw miejscowości ()..
Współczesna nazwa Żabi Róg jest połączeniem przedwojennej nazwy Horn ("róg") z nazwą części wsi określanej Poggewinkel (dosłownie "żabi kąt, żabi zakątek"), która według podań miejscowych szczególnie obfitowała w żaby. Według lokalnych przekazów, komunistyczne władze powiatu morąskiego zmieniły nazwę wsi na Żabi Róg po tym, gdy w jednej z olsztyńskich gazet opublikowano list mieszkańca Morąga, który protestował przeciw nazwie Złoty Róg, jakoby nawiązującej do Wesela Stanisława Wyspiańskiego (z cytatu „Miałeś chamie złoty róg...”). Trzeba jednak pamiętać, że w tamtym czasie zmieniono wiele tymczasowych nazw miejscowości w okolicy.
Do przedwojennej nazwy nawiązują obecnie miejscowe nazwy topograficzne: Horno (jeziorko, obecnie zarosłe) i Mały Horn (kolonia Żabiego Rogu nad jeziorem Narie, osada sąsiadująca z Bogaczewem, administracyjnie należąca do sołectwa Żabi Róg), a także nazwa żabiroskiego Stowarzyszenia Kobiet Wiejskich „Horn”.
Historia Pierwsza wzmianka o miejscowości datowana jest między 1340 a 1343 rokiemTaki przedział dat według Preussisches Urkundenbuch... s. 419. Joachim Stephan podaje rok 1341 (Pruthenia tom III, 2008, s. 92)., gdy wielki szpitalnik i komtur elbląski Zygfryd von Sitten nadał niejakiemu Jakubowi przywilej prowadzenia „karczmy znajdującej się we wsi Guldinhorn” (thabernam sitam in villa Guldinhorn) . W przywileju tym Jakubowi wyznaczono dwa lata wolnizny, po upływie której miał opłacać co roku w święto 11 listopada daninę w wysokości półtorej grzywny zwykłej monety i czterech gęsi rocznie.
Wzmianka ta wskazuje, że już przed 1343 rokiem istniała osada lub wieś (łac. villa) o nazwie Guldinhorn, Złoty Róg. Rozwój osadnictwa w okolicy związany był z założeniem Morąga w 1327 roku. W tym samym czasie, co karczma została też lokowana w sąsiedztwie parafialna wieś Florczaki.
W 1353 roku w tym miejscu komtur elbląski Ortolf z Trewiru lokował na prawie chełmińskim wieś czynszową pod nazwą Guldinhorn, czyli Złoty Róg. Założeniem wsi na 60 włokach (ok. 538,65 ha) z polecenia komtura zajął się wójt z Morąga. Nieznany z imienia zasadźca wsi otrzymał 6 włók wolnych od daniny i urząd sołtysa. Na 54 włokach wyznaczono daninę w wysokości pół grzywny i dwóch kur od każdej włóki rocznie, które należało płacić co roku w święto 2 lutego. Ponieważ nie wspomniano o wolniźnie, można wnioskować, że wieś lokowana była na terenie już zagospodarowanym. W przywileju lokacyjnym mieszkańcy otrzymali także prawo połowu ryb na własne potrzeby w sąsiadującym z wsią jeziorze (obecnie jezioro Żabie).
Przywilej lokacyjny został odnowiony w 1420 r., z dodatkowym obciążeniem: sołtys Jakub Micke zobowiązany został do służby zbrojnej w pancerzu (czyli w lekkiej zbroi), a z włók czynszowych obowiązywało płużne i należność wartownicza oraz dziesięcina dla księdza we Florczakach.
Lokalna tradycja oraz używany przez wieki w okolicach dialekt wskazują, że pierwsi niemieccy osadnicy przybyli tutaj z Turyngii, Saksonii lub ŚlaskaArthur Weyde, Mohrungen in Ostpreussen, Morąg 1927. W okolicach, nad jeziorem Narie (lauks Pelisten w Kretowinach) i jeziorem Marąg, mieszkały jeszcze resztki ludności pruskiejOsadnictwo w komturstwie elbląskim do połowy XV wieku (Die Besiedlung der Komturei Elbing bis zur Mitte des 15. Jahrhunderts), Pruthenia, TOM III, Olsztyn 2008, s. 74, 126.
Wieś wymieniona jest też w księdze czynszowej obszaru morąskiego z roku 1437 wśród 14 istniejących tam wsi na prawie chełmińskim". Księga czynszowa z 1446 roku wymienia karczmę w Złotym Rogu, ale jako już nieczynnąJoachim Stephan Osadnictwo w komturstwie elbląskim do połowy XV wieku (Die Besiedlung der Komturei Elbing bis zur Mitte des 15. Jahrhunderts), Pruthenia, TOM III, Olsztyn 2008, s. 85.
Od 1525 roku miejscowość znajdowała się w obrębie starostwa morąskiego w okręgu górnopruskim w Prusach Książęcych (które były lennem polskim). Należała do parafii Florczaki. Od XVI wieku dominowało tam wyznanie ewangelickie (luteranizm).
Wieś była bardzo zniszczona w czasie wojny w latach 1519–1521. Jeszcze w 1543 r. aż 33 włóki ziemi leżało odłogiem, a jedynie 21 było uprawianych. Kolejne znaczne zniszczenia nastąpiły w czasie wojen szwedzkich – wieś nie była w stanie płacić żadnych danin przez dłuższy czas.
Na początku XVII w. we wsi było 16 chłopów, posiadających po 3 włóki. W 1782 r. w Złotym Rogu były 34 „dymy” (gospodarstwa domowe). W 1817 we wsi było 43 domów z 230 mieszkańcami, w 1858 – 70 domów i 495 mieszkańców. Miejscowość określano jako wieś królewską (należącą do królów Prus). thumb|Żabi Róg (Horn) na mapie powiatu morąskiego (1818–1975).
Od 1752 roku Żabi Róg administracyjnie znajdował się w powiecie morąskim (Kreis Mohrungen) w parafii Florczaki (Kirchspiel Eckersdorf). W latach 1874–1945 należał do gminy zbiorowej Florczaki (Amtsbezirk Eckersdorf) i do gminy wiejskiej Gubity (Landgemeinde Gubitten).
Religijnie należał do parafii ewangelickiej we Florczakach i parafii katolickiej w Morągu. Przed 1945 rokiem większość mieszkańców stanowili ewangelicy. Przed dotarciem do Żabiego Rogu kolei wieś obsługiwała stacja pocztowa w Boguchwałach.
Rozwój wsi związany był z powstaniem Pruskiej Kolei Wschodniej. W 1852–1853 zbudowano połączenie kolejowe z Berlina do Królewca ze stacją w Bogaczewie koło Elbląga. W 1882 roku otwarto linię z Bogaczewa do Morąga, a w 1883 jej ciąg dalszy z Morąga do Olsztyna. Powstała wówczas stacja kolejowa Żabi Róg oraz stacja pocztowa.
Jednoklasowa szkoła powstała w XVIII w. W 1939 r. była to już trzyklasowa szkoła z trzema nauczycielami, a uczęszczały do niej dzieci także z pobliskich Kretowin.