Ratownik medyczny – zawód zaufania publicznego i zarazem samodzielny zawód medyczny, wykonywany przez osobę posiadającą wiedzę, umiejętności i uprawnienia do udzielania świadczeń zdrowotnych w zakładach leczniczych podmiotów leczniczych, w szczególności do udzielania świadczeń zdrowotnych w sytuacji nagłego stanu zagrożenia życia lub zdrowia. Ratownik medyczny podczas udzielania świadczeń zdrowotnych korzysta z ochrony prawnej przysługującej funkcjonariuszowi publicznemu, zgodnie z przepisami Ustawy o zawodzie ratownika medycznego oraz samorządzie ratowników medycznych ().
Ratownik medyczny może samodzielnie podejmować działania i czynności medyczne zgodnie z aktualną wiedzą medyczną, podawać silnie działające leki samodzielnie bez zlecenia lekarza, również we wszystkich oddziałach szpitalnych oraz stwierdzać zgon.
Ratownicy medyczni w Polsce Zawód ratownika medycznego w Polsce reguluje Ustawa o zawodzie ratownika medycznego oraz samorządzie ratowników medycznych ().
Ratownik medyczny to samodzielny zawód z grupy specjalistów, który posiada kwalifikacje i uprawnienia do udzielania świadczeń diagnostycznych, leczniczych, zapobiegawczych i profilaktycznych, szczególnie w ostrych stanach zagrożenia życia lub zdrowia u noworodków, niemowląt, dzieci i dorosłych. Kwalifikacje i uprawnienia ratownika medycznego w szczególności obejmują: świadczenia zdrowotne z dziedziny medycyny ratunkowej, medycyny urazowej, anestezjologii intensywnej terapii, a także szeregu innych dziedzin klinicznych (ortopedia i traumatologia, choroby wewnętrzne, neonatologia, pediatria, położnictwo i ginekologia, chirurgia, neurochirurgia, kardiologia, neurologia, neurotraumatologia, psychiatria, choroby zakaźne).
Zawód ratownika medycznego w Polsce jest samodzielny i regulowany. To jest zawód wymagający obszernej i interdyscyplinarnej wiedzy medycznej i umiejętności praktycznych, ze względu na specyfikę i ciężkość stanów klinicznych, z którymi na co dzień spotykają się ratownicy medyczni. Ta profesja wymaga ponadprzeciętnej odporności na stres i cierpienie chorego, a także trzeźwości umysłu w sytuacjach krytycznych.
Ratownik medyczny jest zobowiązany ustawowo do stałego doskonalenia zawodowego i rozwoju. Doskonalenie zawodowe ratownika medycznego jest realizowane w pięcioletnich okresach edukacyjnych. Doskonalenie zawodowe obejmuje kursy doskonalące, seminaria oraz szeroko pojęte samokształcenie.
Kształcenie W Polsce tytuł zawodowy i uprawnienia ratownika medycznego uzyskuje się po ukończeniu 3-letnich studiów licencjackich na uczelni medycznej o profilu medycznym. Po ukończeniu wyższych studiów na Uniwersytecie Medycznym uzyskuje się tytuł zawodowy licencjata na kierunku ratownictwo medyczne. Absolwenci ratownictwa medycznego wykonują w myśl Ustawy z dnia 1 grudnia 2022 r. o zawodzie ratownika medycznego oraz samorządzie ratowników medycznych oraz o Państwowym Ratownictwie Medycznym z dnia 8 września 2006 roku.
Ratownik medyczny posiadający tytuł licencjata ratownictwa medycznego ma możliwość podjęcia studiów II stopnia (magisterskich) oraz studiów III stopnia (doktorskich).
Ratownicy medyczni pracują w zespołach wyjazdowych ratownictwa medycznego (P – podstawowy, S – specjalistyczny, N-neonatologiczny), Lotniczym Pogotowiu Ratunkowym (LPR), szpitalnych oddziałach ratunkowych (SOR) i izbach przyjęć, oddziałach anestezjologii intensywnej terapii (OIT, OIOM), innych oddziałach szpitalnych, jednostkach GOPR, TOPR, WOPR, prowadzą szkolenia z zakresu pierwszej pomocy i kwalifikowanej pierwszej pomocy, a także wykonują zawód w jednostkach samorządowych oraz podległych MON i MSWiA (Policja, Państwowa Straż Pożarna, Straż Graniczna), w służbach specjalnych, Służbie Więziennej i Służbie Celno-Skarbowej.
Zakres wykonywanych czynności mały|Polscy ratownicy medyczni w trakcie kursu TECC thumb|Ratownik medyczny Lotniczego Pogotowia Ratunkowego Ratownik medyczny może podejmować czynności samodzielnie lub na zlecenie lekarza, zakres wykonywanych czynności określa rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 22 czerwca 2023 r. w sprawie medycznych czynności ratunkowych i świadczeń zdrowotnych innych niż medyczne czynności ratunkowe, które mogą być udzielane przez ratownika medycznego.
Do medycznych czynności ratunkowych wykonywanych samodzielnie należy:
Ocena stanu pacjenta. Kliniczne badanie podmiotowe i przedmiotowe. Układanie pacjenta w pozycji właściwej dla stanu pacjenta lub odniesionych obrażeń. Podjęcie i prowadzenie podstawowej i zaawansowanej resuscytacji krążeniowo-oddechowej zgodnie z aktualną wiedzą medyczną. Bezprzyrządowe przywracanie drożności dróg oddechowych. Przyrządowe przywracanie i zabezpieczanie drożności dróg oddechowych z zastosowaniem w szczególności: rurki ustno-gardłowej; rurki nosowo-gardłowej; przyrządów nadgłośniowych (maska krtaniowa, rurka krtaniowa); konikopunkcji. Odsysanie dróg oddechowych metodą otwartą i zamkniętą. Podjęcie tlenoterapii czynnej lub wspomagania oddechu lub sztucznej wentylacji płuc metodami bez przyrządowymi i przyrządowymi, z użyciem tlenu lub powietrza, w tym z użyciem respiratora. Wykonanie intubacji dotchawiczej i prowadzenie wentylacji mechanicznej w nagłym zatrzymaniu krążenia. Wykonanie defibrylacji manualnej na podstawie EKG lub zapisu kardiomonitora. Wykonanie defibrylacji zautomatyzowanej. Wykonanie przezskórnej elektrostymulacji serca w bradyarytmiach, w przypadku pacjentów niestabilnych hemodynamicznie. Wykonanie kardiowersji w tachyarytmiach, w przypadku pacjentów niestabilnych hemodynamicznie. Wykonanie i ocena zapisu EKG. Monitorowanie czynności układu oddechowego. Monitorowanie czynności układu krążenia. Wykonanie kaniulacji naczyń obwodowych oraz żyły szyjnej zewnętrznej. Wykonanie dojścia doszpikowego. Podawanie leków drogą dożylną, domięśniową, podskórną, śródskórną, doustną, podjęzykową, dopoliczkową, wziewną, dotchawiczą, doodbytniczą oraz doszpikową. Odbarczanie odmy prężnej drogą nakłucia jamy opłucnowej. Oznaczanie parametrów krytycznych z użyciem dostępnego sprzętu. Opatrywanie ran. Tamowanie krwawień zewnętrznych. Unieruchamianie i zabezpieczanie złamań, zwichnięć i skręceń. Unieruchamianie kręgosłupa ze szczególnym uwzględnieniem odcinka szyjnego. Przyjęcie porodu i opieka medyczna nad noworodkiem i położnicą. Wykonanie segregacji medycznej (triaż) pierwotnej i wtórnej. Przygotowanie pacjenta do transportu lądowego i transport powietrznego oraz opieka medyczna podczas transportu. Wykonanie pomiaru temperatury głębokiej. Stwierdzać zgon, do którego doszło podczas akcji medycznej. Podawanie koncentratów czynników krzepnięcia oraz desmopresyny w stanach nagłego zagrożenia zdrowotnego, z zasobów własnych chorego. Pobieranie materiału z górnych dróg oddechowych od pacjenta oraz wykonywanie testów antygenowych na obecność wirusów. Wykonywanie badania USG według protokołów ratunkowych pod warunkiem ukończenia kursu certyfikowanego przez Centrum Medyczne Kształcenia Podyplomowego. Do medycznych czynności ratunkowych wykonywanych na zlecenie lekarza należą:
Medyczne czynności ratunkowe wymienione powyżej Wykonanie intubacji dotchawiczej z użyciem środków zwiotczających. Cewnikowanie pęcherza moczowego. Zakładanie sondy żołądkowej i płukanie żołądka, po zabezpieczeniu drożności dróg oddechowych. Asystowanie przy innych medycznych czynnościach ratunkowych niewymienionych w załączniku nr 1 do rozporządzenia. Podawanie produktów leczniczych innych niż wymienione poniżej
+Leki, które ratownik medyczny może podawać samodzielnie:Nazwa międzynarodowa produktu leczniczegoPostać lekuKwas acetylosalicylowyTabletkiAdenozynaRoztwór do wstrzykiwańAmiodaronRoztwór do wstrzykiwańAtropinaRoztwór do wstrzykiwańDiazotan izosorbiduTabletkiBudezonid Zawiesina do nebulizacjiKaptoprylTabletkiKlemastynaRoztwór do wstrzykiwańKlonazepamRoztwór do wstrzykiwańKlopidogrel (po teletransmisji EKG i konsultacji z lekarzem oceniającym zapis EKG)TabletkideksametazonRoztwór do wstrzykiwańDiazepamRoztwór do wstrzykiwań, tabletki, wlewka doodbytniczaDrotawerynaRoztwór do wstrzykiwańAdrenalinaRoztwór do wstrzykiwańFentanylRoztwór do wstrzykiwańFlumazenil Roztwór do wstrzykiwańFurosemid Roztwór do wstrzykiwańNitroglicerynaAerozol do stosowania podjęzykowego, tabletkiGlukagonRoztwór do wstrzykiwańGlukoza 5%Roztwór do wlewu dożylnegoGlukoza 20%Roztwór do wstrzykiwańHeparynaRoztwór do wstrzykiwańKortyzolRoztwór do wstrzykiwańHydroksyzynaRoztwór do wstrzykiwań, tabletkiIbuprofenTabletkiKetoprofenRoztwór do wstrzykiwańLidokainaRoztwór do wstrzykiwań, żelSiarczan magnezuRoztwór do wstrzykiwańMannitol 15%Roztwór do wlewu dożylnegoMetamizolroztwór do wstrzykiwańMetoklopramidroztwór do wstrzykiwańMetoprololroztwór do wstrzykiwańMidazolamRoztwór do wstrzykiwańMorfinaRoztwór do wstrzykiwańNaloksonRoztwór do wstrzykiwańchlorek sodu 0,9%Roztwór do wlewu dożylnegoWodorowęglan sodu 8,4%Roztwór do wstrzykiwańNoradrenalinaRoztwór do wstrzykiwańPapawerynaRoztwór do wstrzykiwańParacetamolTabletki, czopki, roztwór do wlewu dożylnegoPłyn fizjologiczny wieloelektrolitowy izotonicznyRoztwór do wlewu dożylnegoPrasugrel (po teletransmisji EKG i konsultacji z lekarzem oceniającym zapis EKG)TabletkiPłyny koloidowe niewymagające pobierania przed iniekcją krwi na grupę oraz próby krzyżowej (skrobia hydroksyetylowana, żelatyna modyfikowana)Roztwór do wlewu dożylnegoSalbutamolum Roztwór do nebulizacji, roztwór do wstrzykiwańRoztwór Ringera / zbilansowany roztwór elektrolitowyRoztwór do wlewu dożylnegoThiethylperazinumCzopki, roztwór do wstrzykiwańTicagrelor (po teletransmisji EKG i konsultacji z lekarzem oceniającym zapis EKG)TabletkiTlen medycznyGazKwas traneksamowy Roztwór do wstrzykiwańUrapidyl Roztwór do wstrzykiwań
Świadczenia zdrowotne ratowników w służbach mundurowych Rozporządzenia regulują kwalifikacje i kompetencje ratownika medycznego w Policji, Służby Ochrony Państwa, Straży Granicznej, Państwowej Straży Pożarnej oraz formacji i jednostek wojskowych. Po odbyciu odpowiedniego kursu kwalifikacyjnego Ministerstwa Obrony Narodowej lub Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji ratownik medyczny pracujący w wymienionych służbach jest uprawniony do udzielania następujących świadczeń:
w zakresie medycyny pola walki, stosowania antybiotykoterapii i farmakoterapii specjalistycznej, małej chirurgii – rewizja i zszywanie ran, w zakresie chirurgii ratunkowej – fasciotomia, torakotomia, konikotomia oraz drobne zabiegi chirurgiczne, anestezja i analgezja oraz blokady nerwowe, psychologiczna interwencja kryzysowa, badanie ultrasonograficzne (USG) w stanach nagłych i inne.
Świadczenia nie obejmują ratownictwa cywilnego ze względu na ich specyfikę i złożoność.
Polscy ratownicy medyczni podejmują też zadania zawodowe za granicami kraju, podczas działań Polskich Kontyngentów Wojskowych, Polskiego Czerwonego Krzyża i Polskiego Centrum Pomocy Międzynarodowej. Zobacz też Ratownictwo Uraz Lekarz Medycyna Leczenie Przypisy
Bibliografia Ratownik medyczny na stronie Ministerstwa Zdrowia USTAWA z dnia 8 września 2006 r. o Państwowym Ratownictwie Medycznym na stronie Ministerstwa Zdrowia Ustawa z dnia 1 grudnia 2022 r. o zawodzie ratownika medycznego oraz samorządzie ratowników medycznych ()
Kategoria:Ratownicy Kategoria:Medycyna ratunkowa Kategoria:Zawody medyczne Kategoria:Ratownictwo medyczne