Anklam, Hansestadt Anklam – miasto w północno-wschodnich Niemczech w kraju związkowym Meklemburgia-Pomorze Przednie, w powiecie Vorpommern-Greifswald, na Równinie Północno-wschodniomeklemburskiej, nad rzeką Pianą.
W 2018 miasto liczyło 12 385 mieszkańców, a jego powierzchnia wynosiła 56,68 km². Miasto dzieli się na 9 dzielnic (Stadtteil): Altstadt, Innenstadt (Anklam) Ost (Anklam) West, Südstadt, Stadtwald, Peendamm, Gellendin, Pelsin.
Anklam jest ośrodkiem przemysłowym (m.in. przetwórstwo spożywcze) i usługowym. Ze względu na swoje położenie stanowi ważny węzeł transportowy regionu. Na jego terenie zlokalizowane są: stacja kolejowa, lotnisko i port rzeczny. Jest jednym z najważniejszych portów śródlądowych w Meklemburgii-Pomorzu Przednim.
Geografia Podział administracyjny Od 1 stycznia 2010 miasto dzieli się na 9 dzielnic: Altstadt, Innenstadt, Ost, West, Südstadt, Stadtwald, Peendamm, Gellendin, PelsinIntegriertes Stadtentwicklungskonzept (ISEK) – 2. Fortschreibung, s. 20, 53., kiedy to do Anklam przyłączono wieś Pelsin (wraz ze Stretense), która ukonstytuowała dziewiątą dzielnicęIntegriertes Stadtentwicklungskonzept (ISEK) – 2. Fortschreibung, s. 20..
Prócz tego wydzielane są części miejscowości (Ortsteil): Gellendin, Pelsin, StretenseHansestadt Anklam – aktuell, natürlich, kontaktfreudig, lebendig, abwechslungsreich, modern, anklam.de.. W historii miasta wydzielano też jako osobne części miejscowości: Schanzenberg (część dzielnicy Ost).
Historia Toponimia Pierwsza wzmianka o miejscowości pochodzi z 1243 roku, kiedy to zapisano jej nazwę w formie Tanchlim. Nazwa była później notowana także w formach Tanchlym (1247), Thanglim (1256), Tanchlim (1264), Tanclam (1272), Tanglim (1280), Anclem (1283), Anclim (1284), Anchclam (1298), Anclem (1301), Anclam (1321).
Nazwa miasta pochodzi od staropołabskiej nazwy osobowej *Tąglim. Toponim utworzony został przez dodanie przyrostka dzierżawczego -j do nazwy osobowej i określał pierwotnie ‘gród Tąglima’. Po przejęciu nazwy do języka niemieckiego przyrostek dzierżawczy zanikł. Sama nazwa osobowa powiązana jest z połabskimi imionami złożonymi typu *Tągomir, zawierających rdzeń *tąg- (prasłowiańskie *tǫgъ) w znaczeniu ‘twardy, sztywny, mocny’. Pierwotne nagłosowe T- kojarzone przez ludność niemieckojęzyczną z dolnoniemieckimi przyimkami to, te, czyli ‘do, w, na’, od końca XIII wieku było coraz częściej opuszczane jako niebędące integralną częścią nazwy i z czasem zupełnie zanikło. Do początków XX wieku powszechnie stosowanym zapisem nazwy miasta była forma Anclam.
W języku polskim spotykane są formy Tąglim lub Tanglim, nawiązujące do pierwotnej nazwy połabskiej. W niektórych publikacjach spotyka się także formy Nakło oraz NakielecKoleje Pomorza Przyodrzańskiego 1:1000 000 Dyr. Okręg. Kolei Państw. w Szczecinie, 1946..
W księstwie zachodniopomorskim. Średniowiecze Początki. Nadanie praw miejskich Anklam powstało w ramach działań kolonizacyjnych południowo-zachodniego wybrzeża Morza Bałtyckiego w XIII wieku w pobliżu osady handlowej Menzlin, siedziby kasztelańskiej w (którego upadek może być prawdopodobnie wiązany z początkami miasta) i klasztoru w Słupie. Miejscowość ta być może pierwotnie pełniła funkcję obsługującego pobliski klasztor i jego posiadłości ośrodka handlowego, którego obszar oddziaływania w późniejszym czasie objął całą ziemię groźwińską. Najstarsza wzmianka o tej miejscowości pochodzi z 1243 roku, kiedy to w jednym z dokumentów świadkuje tamtejszy sołtys Albert (Albertus scultetus in Tanchlim), co świadczy o istnieniu tam kolonii niemieckiej rządzącej się prawem magdeburskim i związanej z kościołem MariackimCodex Pomeraniae diplomaticus oder Sammlung der die Geschichte Pommerus und Rugens betreffenden Urkunden nach den Originalen, Transsumten und alten Copieen mit Anmerkungen, Schriftproben und Siegelzeichnungen, Bd. 1, hrsg. K.F.W. Hasselbach, J.G.L. Kosegarten und F. von Medem, Greifswald 1843-1862, nr 16, 330.Pommersches Urkundenbuch, Bd. 1: 786-1253, Abt. 1, bearb. und hrsg. R. Klempin, Stettin 1868, nr 413.. Powstała ona przy rozwidleniu głównego szlaku handlowego ze Szczecina do Hamburga i nadbałtyckich portów meklemburskich oraz jego drugorzędnej odnogi wiodącej do Wołogoszczy. Nie zachował się przywilej dotyczący nadania praw miejskich, jednak przyjmuje się, że pozostawało to w związku z zaistnieniem drugiego obszaru zasiedlenia (przez kolonistów z północno-wschodnich Niemiec) wokół kościoła św. Mikołaja i że nastąpiło to ok. 1245 (a najpóźniej w latach 50. XIII w.), najpewniej w odmianie lubeckiej, którym miasto się dowodnie w późniejszym czasie rządziłoKratz G., Die Städte der Provinz Pommern. Abriss ihrer Geschichte, zumeist nach Urkunden, Berlin 1865, s. 3 i przyp. 5: 1244-1247; f-1295), [w:] Historia Pomorza, red. G. Labuda, t. I, cz. 2, wyd. 2 uzup., Poznań 1972, s. 109, il. 30: po 1242.. Przez następne dwudziestolecie nazwa Anklam pojawia się jako miejsce wystawienia trzech dokumentów (w 1247, 1254 i 1256) księcia szczecińskiego z dynastii Gryfitów Barnima I, co świadczy o dość częstych jego tam pobytach, oraz jako odmiejscowe określenie świadkujących: rycerza Tammona (Tam[mo] de Anclam; w 1251), wójtów Johanna Manteuffla (Johannes Mandiuel aduocatus de Thanglim; w 1256) i Oldaga von Schwerina, Aldago aduocato de Thanchlim ; w 1258) oraz mincerza Konrada (Conradus monetarius de Thanglim; w 1256)Codex Pomeraniae diplomaticus oder Sammlung der die Geschichte Pommerus und Rugens betreffenden Urkunden nach den Originalen, Transsumten und alten Copieen mit Anmerkungen, Schriftproben und Siegelzeichnungen, Bd. 1, hrsg. K.F.W. Hasselbach, J.G.L. Kosegarten und F. von Medem, Greifswald 1843-1862, nr 372, 463.Pommersches Urkundenbuch, Bd. 1: 786-1253, Abt. 1, bearb. und hrsg. R. Klempin, Stettin 1868, nr 452, 540.Pommersches Urkundenbuch, Bd. 2, Abt. 1: 1254-1278, bearb. und hrsg. R. Prümers, Stettin 1881, nr 595, 630, 631, 659.Pommersches Urkundenbuch, Bd. 3, Abt. 2: 1296-1300, bearb. R. Prümers, Stettin 1891, s. 494, 544, 571.Codex diplomaticus Lubecensis, Abt. 1.: Urkundenbuch der Stadt Lübeck, T. 1, Lübeck 1843, s. 160, nr 174.Kratz G., Die Städte der Provinz Pommern. Abriss ihrer Geschichte, zumeist nach Urkunden, Berlin 1865, s. 2–3: tu błędnie data wystąpienia rycerza Tammona (1254).. Pierwszy znany dokument dla miasta (którego wystawcą był Barnim I), i równocześnie pierwszy, w którym mówi się o obywatelach Anklam, a co za tym idzie poświadczający posiadanie przez ten ośrodek praw miejskich, pochodził z 1264 i dotyczył wolności celnej dla statków z Anklam na obszarze podległym wystawcyPommersches Urkundenbuch, Bd. 2, Abt. 1: 1254-1278, bearb. und hrsg. R. Prümers, Stettin 1881, nr 755.. Miasto zaliczało się wówczas do mniej istotnych bałtyckich portów zachodniopomorskich.
Dalsze przywileje samorządowe. Stosunki z książętami pomorskimi. Polityka wewnętrzna miasta W wyniku podziału Pomorza Zachodniego z 1295 miasto znalazło się w księstwie wołogoskimPommersches Urkundenbuch, Bd. 3, Abt. 1: 1287-1295, bearb. R. Prümers, Stettin 1888, nr 1729.. Dokumentem z 1312 wnuk Barnima I książę wołogoski Warcisław IV zagwarantował miastu prawo uwięzienia wasali książęcych oraz jego chłopów w razie celowego uchylania się tychże od spłaty pożyczek udzielonych przez obywateli Anklam, a także możliwość karania urzędników książęcych, którzy by powyższego prawa nie respektowaliPommersches Urkundenbuch, Bd. 5, Abt. 1: 1311-1316, bearb. O. Heinemann, Stettin 1903, nr 2707.. Dzięki uzyskaniu w 1322 w lenno od syna Barnima I księcia szczecińskiego Ottona I połowy dóbr przynależnych do zamku Bugewitz (wraz z połową obszaru tego ostatnim; z których spełniali obowiązek lenny) mieszczanie otrzymali na wzór rycerski prawo do ubiegania się o uwolnienie z niewoli oraz rekompensatę za utraconą broń i koniePommersches Urkundenbuch, Bd. 6, Abt. 1: 1321-1324, bearb. O. Heinemann, Stettin 1906, nr 3595.. Anklam wsparło działania władców pomorskich z dynastii Gryfitów w wybuchłym po śmierci Warcisława IV konflikcie o sukcesję rugijską. W ramach zawartego w 1353 porozumienia z innymi miastami księstwa wołogoskiego rada Anklam współopracowała statuty rady miejskiej (statuta senatus) oraz zobligowała się ograniczyć liczbę członków rady miejskiej do 24 osób. Rok później synowie Warcisława IV: Bogusław V, Barnim IV i Warcisław V potwierdzili miastu i jego obywatelom wolność stosowania miejskiego sądownictwa (ius de non evocando), którego emanacją był jednak książęcy wójt (wyłączając jednak sprawy dotyczące stosunków lennych i przestępstw dokonanych poza obrębem miejskim). W tym okresie doszło do rozdźwięku między radą miejską a rzemieślnikami: w 1387 cechy wytwórców żywności (m.in. rzeźników i piekarzy) stanęły w opozycji do rady, sprzeciwiając się nowym przepisom dotyczącym obrotu towarowego, dodatkowo pobudzeni wieścią o możliwej utracie przywilejów miejskich na rzecz książąt członkowie cechów dokonali zamachu stanu: po zabójstwie członków rady miejskiej ustanowiono nową, demokratycznąDes Thomas Kantzow Chronik von Pommern in hochdeutscher Mundart, hrsg. Georg Gaebel, Bd. 1: Letzte Bearbeitung, Stettin 1897, s. 228.. W odpowiedzi na te rozruchy książę wołogoski Bogusław VI (syn Barnima IV) powołał doraźny sąd karny do osądzenia głównych inicjatorów, który wydał krwawe wyroki; samemu miastu udało się uniknąć większych strat.
Członek Hanzy. Stosunki z innymi miastami pomorskimi i Skandynawią Wzrost znaczenia miasta spowodował, że w 1283 jego przedstawiciele brali udział w zawarciu pokoju ziemskiego w Rostocku, a samo miasto zostało wspomniane w dokumencie króla Danii Eryka Glippinga dotyczącym wolności handlu dla kupców (i opieki nad nimi) w Danii i SkaniiPommersches Urkundenbuch, Bd. 2, Abt. 2: 1278-1286, bearb. und hrsg. R. Prümers, Stettin 1885, nr 1266, 1273.Ślaski K., Pomorze Zachodnie w dobie rozwijającego się feudalizmu (1124-1464). Okres II: Zwycięstwo stosunków feudalnych na Pomorzu Zachodnim (1124-1295), [w:] Historia Pomorza, red. G. Labuda, t. I, cz. 2, wyd. 2 uzup., Poznań 1972, s. 122–123: tu błędny numer dokumentu: 1283.. Od tego czasu Anklam przynależało do grupy miast nadbałtyckich (wendyjskich) Hanzy, a jego przedstawiciele uczestniczyli jako pełnoprawni członkowie w ogólnych zjazdach organizacji (Hansetage) i podpisywali się pod jej postanowieniami i uchwałami (Hanserezesse; najstarsza pochodzi z 1358). W 1326 król Danii Waldemar III potwierdził przywileje pomorskich miast hanzeatyckich, a w 1338 wolność połowu dla Anklam u wybrzeży Skanii, wreszcie w 1343 król Szwecji Magnus II Smek zatwierdził miejskie bazy połowowe w skańskim Falsterbo (o tamtejsze bazy połowowe miasto wiodło spór z Greifswaldem w 1345)Sartorius G.F., Urkundliche Geschichte des Ursprunges der deutschen Hansen, hrsg. J.M. Lappenberg, Bd. 2, Hamburg 1830, nr 131b.Kratz G., Die Städte der Provinz Pommern. Abriss ihrer Geschichte, zumeist nach Urkunden, Berlin 1865, s. 6: błędna data wystawienia dokumentu z 1326: 1320.. Miasto współpracowało z innymi miastami hanzeatyckimi księstwa wołogoskiego: Strzałowem, Gryfią i Dyminem; zawierało z nimi pokoje ziemskie w 1339 (na dwa lata; Anklam miało obowiązek wystawienia 15 konnych), 1352 (na rok) i 1353 (na dwa lata). W wojnach Hanzy z Danią Waldemara Atterdaga miasto obok Szczecina i Kołobrzegu wzięło udział, wspierając wojska hanzeatyckie w 1361 6 kogami i 6 szkutami wraz z 600 ludźmiSartorius G.F., Urkundliche Geschichte des Ursprunges der deutschen Hansen, hrsg. J.M. Lappenberg, Bd. 2, Hamburg 1830, nr 213.. Pod koniec XIV wieku Anklam ponownie zacieśniło współpracę z innymi miastami księstwa wołogoskiego: w 1394 w celu zwalczenia piractwa w przymierzu z Gryfią, Dyminem i Wołogoszczą wyekwipowało 2 kogi, obsadzone przez 120 zbrojnych, a w 1399 z dwoma pierwszymi oraz ze Strzałowem odnowiło pokój ziemski, zobowiązując się wystawić (wraz z Dyminem) 25 zbrojnych i 6 strzelców konnych.
Rozwój gospodarczy miasta thumb|Widok Anklam z 1611/1615