Czudec – wieś w Polsce położona w województwie podkarpackim, w powiecie strzyżowskim, w gminie Czudec. Ma status sołectwa.
Czudec uzyskał lokację miejską w 1427 roku. Prawa miejskie do 1784, następnie miasteczko 1784–1934. Położony jest na skraju Pogórza Strzyżowskiego, przy drodze wojewódzkiej nr 988. Miejscowość jest siedzibą parafii Świętej Trójcy, należącej do dekanatu Czudec, diecezji rzeszowskiej.
+Integralne części wsi Czudec SIMC Nazwa Rodzaj1043425Bełkczęść wsi0648391Groblaczęść wsi0648400Kolanówkaczęść wsi0648416Leśniczówkaczęść wsi0648422Rzekiczęść wsi
W miejscowości jest stacja kolejowa Czudec.
Historia mały|Panorama wsi (2024) mały|Kościół Świętej Trójcy (2024) mały|Kościół św. Marcina (2024) mały|Dwór w 2024 roku mały|Zachowana drewniana pierzeja rynku (2024) W 1185 roku komes Mikołaj Bogoria z Bogorii koło Sandomierza przekazał kilka wsi ze swych dóbr na uposażenie klasztoru cystersów w Koprzywnicy.
W 1264 roku spotkali się w Tarnawie: książę Rusi Halickiej Daniel Halicki z księciem polskim Bolesławem Wstydliwym i wspólnie dokonali rozgraniczenia księstw. Granica miała przebiegać między Rzeszowem a Czudcem. W 1279 r. biskup firmański Filip de Casate, w latach 1278-1282 legat papieski na Węgrzech i w PolsceNorbert Jerzak: Udział biskupa Filipa z Fermo we wrocławskim sporze pomiędzy biskupem Tomaszem II a księciem Henrykiem IV [w:] "Wrocławski Przegląd Teologiczny" 25 (2017) nr 2, s. 130, w Budzie na Węgrzech potwierdził opatowi klasztoru cystersów w Koprzywnicy prawo do pobierania dziesięciny między innymi z Czudca i Strzyżowa.
19 stycznia 1354 r. Kazimierz III Wielki nadał Janowi Pakosławowi ze Strożyska miasto Rzeszów z okolicą po Dąbrowę na północy, Czudec na zachodzie i wieś Leżajsk na wschodzie.
W 1427 r. król Władysław II Jagiełło nadał Czudcowi prawa miejskie. W XV wieku ówczesny dziedzic Czudca, Mikołaj Strzyżowski, wybudował po zachodniej stronie rynku drugi kościół pw. św. Zofii (obecne sanktuarium).
Był miastem klasztoru opactwa benedyktynów w Tyńcu w województwie sandomierskim w 1629 rokuZbigniew Anusik, Struktura własności ziemskiej w powiecie pilzneńskim w roku 1629, w: Przegląd Nauk Historycznych 2011, r. X, nr 2, s. 78..
Podczas okupacji hitlerowskiej, pod koniec 1941 roku Niemcy utworzyli getto dla żydowskich mieszkańców. Przebywało w nim około 500 Żydów. 27 lipca 1942 roku zostali wywiezieni do getta w Rzeszowie, a stamtąd do obozu zagłady Bełżcu i tam zamordowani.
2 sierpnia 1944 zajęty przez wojska radzieckie.
W latach 1954–1972 wieś należała i była siedzibą władz gromady Czudec, następnie gminy. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa rzeszowskiego.
Zabytki Barokowy kościół parafialny pw. Świętej Trójcy, wybudowany w latach 1721–1735 z części rozebranych murów zamku we wsi Przedmieście Czudeckie, na miejscu drewnianej świątyni pw. św. Zofii z fundacji ówczesnego właściciela, Józefa Grabińskiego. Murowana kaplica pw. św. Marcina, według tradycji wybudowana na miejscu pierwotnego kościoła parafialnego pod tym samym wezwaniem w 1692 r. (ostatnio odremontowana w 2004 staraniem samorządu gminy i parafii). Zespół dworsko-parkowy ze starym dworem z XVII w. zwanym Lamusem i nowszym z XVIII w. rozbudowanym w końcu XIX w. Rośnie tam między innymi okazały tulipanowiec, drzewo o obwodzie 393 cm na wys. 0,3m (w 2013)Krzysztof Borkowski. Polskie drzewa. DALPO. s.267. Obecnie w posiadaniu Zespołu Szkół. Zespół dworski położony w części dawnej wsi o nazwie Nowa Wieś Czudecka włączonej do Czudca po 1988. Zniszczony dwór uzyskał dawną świetność dzięki pracom remontowym nowego właściciela. Zespół drewnianej zabudowy mieszkalnej (w całości zachowana północna pierzeja rynku). Zamek na górze zamkowej (ruiny zamku częściowo odsłonięte i zrekonstruowane).
Sport W Czudcu działa założony w 1977 roku klub sportowy LKS Czarni Czudec, którego piłkarze w sezonie 2026/2027 występowali w klasie A w podokręgu Rzeszów I90minut.pl.
Ludzie związani z Czudcem
Zobacz też Zamek w Czudcu Synagoga w Czudcu Cmentarz żydowski w Czudcu
Przypisy Raport o stanie gminy Czudec w 2024. Liczba mieszkańców w dn. 31.12.2024 s. 7 Strona gminy, sołectwa Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części ()
Linki zewnętrzne
Historia Żydów w Czudcu na portalu Wirtualny Sztetl .
Kategoria:Dawne miasta w województwie podkarpackim * Kategoria:Miasta benedyktynów tynieckich (województwo sandomierskie) Kategoria:Miasta w Polsce lokowane w XV wieku Kategoria:Wsie w powiecie strzyżowskim