Antigua i Barbuda

Antigua i Barbuda () – wyspiarskie państwo na Morzu Karaibskim, w archipelagu Małych Antyli (Ameryka Środkowa). Głową państwa jest król Wielkiej Brytanii, reprezentowany na wyspach przez gubernatora generalnego. Podstawą gospodarki jest turystyka. Do lat 70. XX wieku w gospodarce dominowało rolnictwo przemysłowe. Podział administracyjny jest nietypowy. Antigua, zamieszkana przez 98% ludności, jest podzielona na 6 okręgów, natomiast pozostałe wyspy są dependencjami.Od 2026 drugim językiem urzędowym jest hiszpański

Symbole państwowe Flaga

Flaga została zaprojektowana przez Reginalda Samuela w 1966 roku. Siedmiopromieniowe złote słońce symbolizuje nową erę. Czerwień symbolizuje krew niewolników oraz dynamizm mieszkańców. Niebieski symbolizuje nadzieję. Czarny glebę oraz Afrykanów. Złoty, niebieski oraz biały pokazuje największe atrakcje turystyczne, czyli słońce, morze i piasek. Kształt litery V oznacza Victorię.

Herb

Herb został zaprojektowany przez Gordona Christophera. Symbol ten posiada inną symbolikę niż flaga. Ananas – słynne czarne ananasy z Antigui, Ketmia – symbol natury (kwiatów), Złote słońce oraz falę – morze, słońce i plaże, Młyn cukrowy – produkcję cukru dawniej podstawy gospodarki, Sztylet z żółtymi kwiatami – dawny herb Antigui i Wysp Leeward, Dwa daniele – jedyne duże zwierzęta występujące na Karaibach. Na dole herbu znajduje się wstęga z dewizą kraju (Każdy się stara, wszyscy osiągają).

Historia thumb|left|Trasa drugiej wyprawy Kolumba thumb|Lokalizacja Federacji Indii Zachodnich thumb|Flaga gubernatora Antigui i Barbudy w latach 1956–1981 Pierwsza kolonizacja wysp nastąpiła około 3000 lat p.n.e. Do początków naszej ery Antigua zamieszkana była przez Sibonejów, których wyparli Arawakowie, a tych z kolei w XII wieku – Karaibowie. W 1493 do wyspy dotarła druga wyprawa Krzysztofa Kolumba. W następnych latach Małe Antyle były zasiedlane przez kolonizatorów francuskich i hiszpańskich, ale Antigua i Barbuda pozostawały niezasiedlone przez Europejczyków.

W 1628 Anglicy zajęli Barbudę (w latach 1685–1870 należała do rodziny Codrington), a w 1632 Antiguę. Wówczas pojawili się tu na stałe koloniści z Saint Kitts pod wodzą Edwarda Warnera. W 1667 roku wyspy przejściowo okupowane były przez Francuzów. Anglicy założyli na wyspie plantacje tytoniu, trzciny cukrowej i bawełny. Początkowo na plantacjach pracowali Irlandczycy, jednakże nie radzili sobie w klimacie zwrotnikowym. Sprowadzono w ich miejsce niewolników z Afryki. Ludność rdzenna została w międzyczasie zdziesiątkowana. Po wybuchu powstań niewolniczych na Karaibach (na Antigui w 1728) Wielka Brytania zniosła oficjalnie niewolnictwo w 1734, jednak niewiele to zmieniło w sytuacji niewolników i w 1736 doszło do kolejnego powstania, którego trzech przywódców skazano na śmierć przez łamanie kołem. Czarnoskóra ludność wyspy nadal musiała pracować na plantacjach u swoich dawnych właścicieli. W 1860 obie wyspy – Antigua i Barbuda zostały połączone jednym zarządem kolonialnym. Potomkowie dawnych niewolników domagali się autonomii. W latach 30. XX wieku wybuchały niepokoje wśród robotników, co spowodowało w 1939 założenie związku zawodowego i poprawę warunków pracy. W 1941 Stany Zjednoczone założyły na Antigui bazy wojskowe. W 1943 założona została Partia Pracy Antigui (ALP – Antigua Labour Party), która po II wojnie światowej odgrywać zaczęła kluczową rolę w kraju. Od 1958 do 1962 obie wyspy należały do Federacji Indii Zachodnich. W 1967 roku wyspy uzyskały częściową autonomię jako państwo stowarzyszone z Wielką Brytanią. W 1972 na skutek kryzysu na rynku cukru, a także na skutek rozwoju turystyki, zlikwidowane zostały plantacje.

Niepodległa Antigua i Barbuda Państwo uzyskało niepodległość 1 listopada 1981 roku, stając się jednocześnie członkiem Wspólnoty Narodów. Ostatnim gubernatorem wysp był w latach 1967–1971 oraz 1976–1981 Vere Bird – przewodniczący ALP. On też wybrany został na szefa rządu niepodległego państwa i pozostawał nim do 1994 roku. W tym czasie gospodarka wysp była słaba. Państwo borykało się ze znacznym deficytem handlowym, związanym z restrukturyzacją gospodarki z rolniczej na turystyczną. Mimo tego, a także oskarżeń o liczne przestępstwa (nielegalny handel bronią, pranie brudnych pieniędzy i korupcję), rządząca partia utrzymała większość w parlamencie i kolejnym premierem został syn Vere C. Birda – Lester Bird. W drugiej połowie lat 90. gospodarka wyspy rozwinęła się na skutek rozwoju sektora finansowego. W 1997 państwo przyjęło ok. 3 tysiące mieszkańców Montserratu, którzy musieli ewakuować się ze swojej wyspy podczas erupcji wulkanu. W 2004 i 2009 kolejne wybory wygrała dotąd opozycyjna partia – United Progressive Party (UPP), a premierem został Baldwin Spencer.

Po śmierci Elżbiety II w 2022 premier Gaston Browne zapowiedział przeprowadzenie w ciągu 3 lat referendum na temat wprowadzenia w kraju republiki. Niezależnie od wyniku zapowiedzianego głosowania, państwo ma pozostać członkiem Wspólnoty Narodów.

Geografia thumb|upright=1.2|Położenie w archipelagu

Położenie Antigua i Barbuda leży na kilku wyspach, z czego dwie główne to: większa Antigua i mniejsza Barbuda. Do państwa należy również Redonda – niezamieszkana i położona w większej odległości od dwóch głównych wysp, oraz szereg wysp przybrzeżnych m.in. Guiana Island, Long Island. Wyspy są położone na Karaibach w północnej części Małych Antyli. Antigua i Barbuda nie mają żadnych granic lądowych. Najbliżej położonymi państwami są: Gwadelupa należąca do Francji oraz Saint Kitts i Nevis.

Geologia i geomorfologia thumb|Typowe ukształtowanie terenu na południu Antigui Antigua jest wyspą wulkaniczną. Wulkany wygasły w górnym oligocenie (około 20 milionów lat temu). Wyspa dzieli się na trzy regiony geologiczne: Wulkaniczny region północno-zachodni (najstarsza część wyspy), Region centralny (region przejściowy wulkaniczno-wapienny), Północno-wschodni region wapienny (najmłodsza część wyspy).

Najwyższym szczytem Antigui jest Boggy Peak 402 m n.p.m. znajdujący się południowo-zachodniej części wyspy.

Barbuda jest płaską wyspą koralową zbudowaną głównie z wapieni. W najwyższym punkcie osiąga wysokość 38 m n.p.m.

Gleby Według badań Hilla z 1955 na Antigui i Barbudzie wyróżniono 33 typy gleb. Typy te należą do 5 grup. Gleby aluwialne Gleby gliniaste Gleby wapienno-gliniaste Gleby wapienne Gleby inicjalne (górskie)

Klimat thumb|Wykres klimatyczny Antigua i Barbuda leży w północnej części strefy międzyzwrotnikowej. Roczna suma promieniowania słonecznego jest wysoka i wynosi ok. 6000 MJ/m². Podobnie wysokie jest usłonecznienie wynoszące około 3000 godzin. Temperatura w ciągu roku jest wyrównana i waha się od około 20 do ponad 30 °C (średnia temperatura stycznia wynosi 24 °C, a lipca 29 °C). Wilgotność powietrza jest zmienna zarówno ciągu roku, jak i w ciągu dnia. Roczna suma opadów wynosi około 1070–1140 mm przy czym największa ich ilość spada od października do grudnia, podczas gdy w okresie od marca do czerwca trwa pora sucha. Co 5–10 lat przytrafia się susza skutkująca ogromnymi problemami w zaopatrzenie w wodę. W latach 1983–1984 na wyspy trzeba było importować słodką wodę.

Obszar państwa bywa nawiedzany przez cyklony tropikalne, szczególnie w okresie jesiennym.

Hydrologia Na terenie państwa nie ma żadnych stałych cieków. Źródłem wody użytkowej są dwie odsalarnie wody morskiej, zbiorniki zaporowe gromadzące wodę na ciekach okresowych, liczne drobne zbiorniki gromadzące wody opadowe oraz studnie. Na Barbudzie źródłem wody jest jedna studnia.

Linia brzegowa thumb|Redonda Długość linii brzegowej Antigui i Barbudy wynosi 153 km.

Wszystkie wyspy posiadają odmienne linie brzegowe. Antigua posiada krętą linię brzegową z licznymi rafami i mieliznami. Barbuda jest płaską wyspą koralową o mało skomplikowanej linii brzegowej. Obie wyspy posiadają liczne plaże. Redonda jest skalistą wyspą o bardzo stromej linii brzegowej. Południowe wybrzeże Antigui jest zabudowane portami i marinami.

Fauna i flora Większość naturalnej roślinności wysp została wycięta pod plantacje. Mające niewielki udział w powierzchni wyspy lasy (ok. 11%) pochodzą w dużym stopniu z programu zalesień. W lasach tych rosną głównie mahoniowce, akacje i Melia azedarach. Uprawiane są głównie palmy kokosowe, drzewa figowe oraz bananowce. Na wyspie Barbuda występuje jeden endemiczny gatunek ptaka, lasówka barbudzka (Dendroica subita syn Setophaga subita). Endemiczny dla wysp jest także krytycznie zagrożony wąż Alsophis antiguae z rodziny połozowatych. Występuje tu 5 gatunków nietoperzy. W przybrzeżnych wodach znaleźć można manaty i 3 gatunki delfinów (delfin nadobny, delfin Risso, delfin malajski).

Ochrona przyrody Według światowej bazy danych o obszarach chronionych (World Database on Protected Areas) w 2009 roku w Antigui i Barbudzie znajdowało się 28 państwowych obszarów chronionych zajmujących w części lądowej 45 km² (10,3% powierzchni wysp) oraz 75 km² terytorium morskiego. Brak w tym państwie obszarów naturalnych lub ścisłej ochrony przyrody (I kategorii ochrony według IUCN). Międzynarodową rangę parku narodowego (II kategoria IUCN) ma 5 obszarów: Betty's Hope National Park, Diamond Reef Marine Park (2 tys. ha obszaru morskiego), Half Moon Bay National Park, Nelson's Dockyard Marine Park (o powierzchni 4,128 tys. ha, w tym 2,821 tys. ha obszaru morskiego), Palaster Reef Marine National Park (0,5 tys. ha obszaru morskiego). Pozostałe formy ochrony to głównie IV i V kategoria obszarów według klasyfikacji IUCN określane tu jako Wildlife Reserve, Park Reserve, Marine Park i Marine Sanctuary.

Miasta thumb|Panorama Saint John’s

Największym miastem Antigui i Barbudy jest stolica Saint John’s. Pozostałe miejscowości są niewielkie. Na Barbudzie znajduje się tylko jedna miejscowość – Codrington.

Saint John’s znajduje się na północno-zachodnim wybrzeżu Antigui. Jest głównym ośrodkiem handlowym oraz największym portem morskim, do którego przybywa większość wycieczkowców z turystami odwiedzającymi wyspę. Miasto posiada również najważniejsze zabytki kraju w tym XVII-wieczną zabudowę kolonialną, katedrę oraz muzeum narodowe.

Ustrój i polityka Ustrój Antigua i Barbuda jest monarchią konstytucyjną o gabinetowo-parlamentarnym systemie rządów typu westminsterskiego. Państwo należy do commonwealth realmu, a zatem oficjalną głową państwa jest król brytyjski, którego przedstawicielem jest gubernator generalny.

Władzą ustawodawczą sprawuje dwuizbowy parlament składający się z 17 członków Izby Reprezentantów i 17 senatorów. Przedstawiciele Izby Reprezentantów są wybierani w wyborach powszechnych na 5-letnią kadencję natomiast senatorowie są wybierani przez gubernatora. Rząd i premier pochodzą z Izby Reprezentantów. W parlamencie jest też funkcja lidera opozycji wyznaczanego przez gubernatora z największej partii, która nie rządzi.

Władzą wykonawczą sprawuje rząd z premierem na czele. Premierem zostaje lider partii, która osiągnęła większość w Izbie Reprezentantów. Premier mianuje i odwołuje ministrów.

System prawny W Antigui i Barbudzie obowiązuje system prawny typu common law, wywodzący się z prawa Wielkiej Brytanii. Obecnie dominuje w nim prawo stanowione, chociaż common law jest nadal silne. Prawo zwyczajowe nie gra większej roli w porządku prawnym.

Najwyższym prawem w kraju jest konstytucja z 31 lipca 1981 r., ogłoszona wraz z uzyskaniem przez kraj niepodległości.

Sądownictwo Antigui i Barbudy włączone jest do systemu sądownictwa Organizacji Państw Wschodniokaraibskich (OECS). Na terytorium kraju funkcjonują sądy magistrackie (Magistrates' Courts), Wysoki Sąd (High Court) i Sąd Przemysłowy (Industrial Court). Od ich orzeczeń przysługuje odwołanie do Sądu Najwyższego Karaibów Wschodnich (Eastern Carribean Supreme Court). Na szczycie systemu sądowego jest Komitet Sądowniczy Tajnej Rady Wielkiej Brytanii.

Rząd thumb|upright|Premier Baldwin Spencer Skład rządu: Baldwin Spencer – Premier i Minister Spraw Zagranicznych