thumb|Widok na Bug z Góry Zamkowej thumb|Urząd Gminy Mielnik, wejście główne thumb|Pieczęć miejska z napisem "MIASTA KRO(LEWSKIEY) M(OŚ)CI MIELNIKA 1628" thumb|Głaz upamiętniający 500-lecie podpisania unii mielnickiej thumb|Drewniany dom thumb|Pomnik pamięci 6 Wileńskiej Brygady Armii Krajowej thumb|Zespół szkół w Mielniku thumb|Placówka Straży Granicznej w Mielniku Mielnik – wieś w Polsce położona na Wysoczyźnie Drohiczyńskiej, w województwie podlaskim, w powiecie siemiatyckim, w gminie Mielnik. Miejscowość leży nad Bugiem.

W latach 1975–1998 miejscowość położona była w województwie białostockim. Mielnik przez niemal 500 lat był miastem, lokację uzyskał w 1440, zdegradowany w 1934Robert Krzysztofik, Lokacje miejskie na obszarze Polski. Dokumentacja geograficzno-historyczna, Katowice 2007, s. 50-51.. Zgodnie z rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 29 lipca 2026, od 1 stycznia 2027 Mielnik ponownie stanie się miastem.

Miejscowość jest siedzibą gminy Mielnik, rzymskokatolickiej parafii Przemienienia Pańskiego i prawosławnej parafii Narodzenia Najświętszej Maryi Panny.

+Integralne części wsi Mielnik SIMC Nazwa Rodzaj0034996 Przedmieście część wsi0035004 Zagórze część wsi

Etymologia Nazwę miejscowości wywodzono od młynów wodnych („mielników”) na Bugu albo od staroruskiego mieł oznaczającego kredę. Tę drugą koncepcję potwierdzają wyniki badań archeologicznych prowadzonych w 2017 roku.

Historia Był miastem królewskim Korony Królestwa PolskiegoMagazin für die neue Historie und Geographie Angelegt, t. XVI, Halle, 1782, s. 13. w starostwie mielnickim w ziemi mielnickiej województwa podlaskiego w 1795 rokuKarol de Perthées , Mappa Szczegulna Woiewodztwa Podlaskiego, 1795.

Kalendarium: 1018–1022 – Bolesław Chrobry opanował południowy brzeg Bugu w rejonie Mielnika. 1044–1046 – od piastowskiego księcia Kazimierza Odnowiciela okolice przejął książę kijowski Jarosław Mądry w zamian za pomoc w stłumieniu buntu wojewody mazowieckiego MiecławaKatalog Zabytków Sztuki w Polsce "Siemiatycze, Drohiczyn i okolice", Warszawa 1996, s.34 1240 – wzmianka o przejściu przez Mielnik polsko-ruskiej wyprawy na Jaćwież. 1260 – książę halicki Wasylko Romanowicz modlił się w cerkwi pw. Bogarodzicy przed wyprawą na Jaćwież. 1323–1324 – opanowanie ziemi drohickiej przez litewskiego księcia Giedymina. 1350 – okolice zostały zdobyte przez litewskiego księcia Kiejstuta 1366 – w umowie Kazimierza Wielkiego z Olgierdem, wzmiankowany jako gród litewski pod zarządem Kiejstuta 1378 – kronikarz Wigand z Marburga opisał próbę oblężenia grodu przez krzyżackiego komtura Bałgi Teodoryka Elnera wracającego z wyprawy na Kamieniec Litewski. 1379 – wzmiankowany jako gród litewski 1382 – książę mazowiecki Janusz I Starszy wykorzystał wojnę domową na Litwie między Kiejstutem i Jagiełłą i zajął gród 1383 – gród zajął Władysław Jagiełło. 1390 – Władysław Jagiełło nadał księciu mazowieckiemu Januszowi I Starszemu ziemię drohicką z zamkami oraz powiatami w Drohiczynie, Mielniku, Surażu, bielsku i wszystkimi wsiami w tychże powiatach leżących. ok. 1408 – przejęcie grodu przez litewskiego księcia Witolda 1420 – książę litewski Witold ufundował kościół katolicki pod wezwaniami Bożego Ciała, Wniebowzięcia NMP, św. Mikołaja i Wszystkich Świętych. Kościół znajdował się na zamku dolnym i posiadał jedną nawę. 1430–1444 – Mielnik w rękach księcia mazowieckiego Bolesława IV warszawskiego 1439 – plebanem mielnickim był ks. Maciej z Turny 1440, 22 września – nadanie miejskiego prawa chełmińskiego przez księcia czerskiego i warszawskiego Bolesława IV. W akcie tym król zezwolił miastu na posiadanie łaźni i postrzygalni. 1444 – gród kupił od księcia Bolesława IV warszawskiego król Kazimierz IV Jagiellończyk 1484 – plebanem mielnickim był ksiądz Jan 1501 1 października – Aleksander Jagiellończyk ustanowił w Mielniku dziedziczne wójtostwo, mianując na ten urząd Mikołaja Rychlika, który otrzymał dwór w Osłowie, młyn nad Mętną, jatkę i karczmy. 23 października – Aleksander Jagiellończyk i dygnitarze litewscy zatwierdzili akt unii mielnickiej łączący Polskę i Litwę w jedno państwo poprzez osobę tego samego władcy wybranego na wspólnej elekcji. 27 października – zmiana prawa miejskiego na prawo magdeburskie przez króla Kazimierza Jagiellończyka. Przywilej zezwalał na targ w sobotę i trzy jarmarki roczne, w dniach 2 czerwca, 1 listopada i 8 września. 1506 – Zygmunt I Stary oczekiwał na zamku na polską koronę. przełom 1506/1507 – obradował tu Sejm Wielkiego Księstwa LitewskiegoМатвей Кузьмич Любавский, Литовско-русский Сейм. Опыт по истории учреждения в связи с внутренним строем и внешней жизнью государства, Москва 1900, s. 174.. 1513 przez miesiąc na zamku mieszkał król Zygmunt I Stary. król nakazał budowę w mieście katolickiego kościoła filialnego Narodzenia Najświętszej Maryi Panny 1520 – stolica powiatu 1545 – na zamku więzieni byli kniaziowie moskiewscy: Fiedor Owczyna, Jendriej Palecki, Michałko Oboleński. 1545 – drewniany skrzyniowy most przez Bug został przekazany w opiekę po połowie mieszczanom Mielnika i Łosic lata 40. XVI w. – starosta mielnicki Nikodem Janowicz Świejko z Ciechanowca herbu Dąbrowa (1537–1549) rozbudował zamek 1551 – częściowe rozebrano na zamku baszty i gotycką wieżę królewską, wznosząc na jej miejscu nowy renesansowy budynek dla króla. Wzmianka o moście przez Bug w pobliżu zamku. 1554 – po zniszczeniu mostu w Mielniku, król zezwolił Stanisławowi Tęczyńskiemu wybudować most przez Bug w Turnej, co doprowadziło do omijania odbudowanego później mostu w Mielniku i upadku gospodarczego MielnikaDorota Michaluk, Ziemia mielnicka województwa podlaskiego w XVI-XVII wieku, Toruń 2002, s.148. 1566 – stolica ziemi mielnickiej 1569 – inkorporacja do Korony Polskiej 1580 – miasto liczyło około 1500 mieszkańców. Plan miasta "Mielnik w drugiej połowie XVI wieku" - jego rekonstrukcja na podstawie źródeł historycznych i kartograficznych - opracowana została w serii "Atlas historyczny Polski. Mapy szczegółowe XVI wieku", t. 8Województwo podlaskie w drugiej połowie XVI wieku, pod red. M. Gochny, B. Szadego, cz. II: Komentarz, indeksy (Atlas historyczny Polski. Mapy szczegółowe XVI wieku, pod red. H. Rutkowskiego, M. Słonia, t. 8), Warszawa 2021, s. 250-258 (komentarz) plan miasta: cz. I: Mapy, plany oraz Ziemie polskie Korony w drugiej połowie XVI wieku. Wydanie zbiorcze, pod red. M. Słonia, cz. II: Komentarz, indeksy (Atlas historyczny Polski. Mapy szczegółowe XVI wieku. Wydanie zbiorcze serii, pod red. H. Rutkowskiego i M. Słonia), Warszawa 2021, s. 1568-1575 (komentarz) plan miasta: cz. I: Mapy, plany 1618 – ks. Stanisław Udrzycki konsekrował odbudowany kościół pw. Bożego Ciała do 1646 – prawosławna cerkiew w Mielniku przyjęła unię 1656, marzec – wojska Bogusława Radziwiłła zajęły miasto, odzyskane wkrótce przez wojska królewskie 1657, 20–25 maja – idący od Brześcia Szwedzi Gustawa Stenbocka i Węgrzy Jerzego Rakoczego spalili miasto, zamek i kościół, który po odbudowie nosi nowe wezwanie Świętej Trójcy. Budowa nowego mostu w pobliżu Siemiatycz doprowadziła do gospodarczego upadku miasta. W wyniku najazdów szwedzkich, siedmiogrodzkich i moskiewskich liczba ludności miasta spadła o 68% do około 450 osób, zabudowa została spalona doszczętnie. ok. 1710 – budowa drewnianego kościoła pw. św. Rocha 1776 – budowa drewnianej cerkwi unickiej 1795 – miasto w zaborze pruskim 1807 – Napoleon Bonaparte po zwycięstwie nad Prusami oddał miasto wraz z całym okręgiem zaborcy rosyjskiemu 1821–1823 – budowa murowanej cerkwi Narodzenia Matki Bożej (Przeczystej Bogurodzicy), unickiej 1829 – zniszczenie katolickiego kościoła św. Rocha 1839 – na mocy postanowień synodu połockiego parafia unicka w Mielniku przechodzi do Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego 1863 – z inicjatywy władz rosyjskich zbudowana zostaje kaplica św. Aleksandra Newskiego upamiętniająca stłumienie powstania styczniowego 1871 – zamiana gotyckiego kościoła Świętej Trójcy na cerkiew św. Ducha 1915 - pożar Mielnika 1915 – pożar dawnego kościoła Świętej Trójcy; ruiny po 1918 przekazane parafii katolickiej 1919 – powrót po zaborach w granice Polski 1920 – zakończenie budowy katolickiego kościoła parafialnego pod wezwaniem Przemienienia Pańskiego na miejscu kościoła św. Rocha 1931 – zniszczenie kaplicy prawosławnej św. Aleksandra Newskiego 1934 – utrata praw miejskich 1939–1941 – okupacja radziecka, wysiedlenie ludności na wschód 1940 – zamienienie kościoła Przemienienia Pańskiego na stołówkę dla Rosjan i zniszczenie wyposażenia 1941–1944 – okupacja niemiecka 1953 – utworzenie Mielnickich Zakładów Terenowych Przemysłu Materiałów Budowlanych 1966 – oddana została do użytku szkoła, tzw. tysiąclatka.

Demografia Szacuje się, że w II połowie XVI wieku Mielnik liczył ok. 1530 mieszkańcówWojewództwo podlaskie w drugiej połowie XVI wieku, pod red. M. Gochny, B. Szadego, cz. II: Komentarz, indeksy (Atlas historyczny Polski. Mapy szczegółowe XVI wieku, pod red. H. Rutkowskiego, M. Słonia, t. 8), Warszawa 2021, s. 160 oraz Ziemie polskie Korony w drugiej połowie XVI wieku. Wydanie zbiorcze, pod red. M. Słonia, cz. II: Komentarz, indeksy (Atlas historyczny Polski. Mapy szczegółowe XVI wieku. Wydanie zbiorcze serii, pod red. H. Rutkowskiego i M. Słonia), Warszawa 2021, s. 864 .

1921 Według Pierwszego Powszechnego Spisu Ludności w 1921 r. miasto Mielnik liczyło 184 domy i 1091 mieszkańców (553 kobiety i 538 mężczyzn). Większość ówczesnych mielniczan, w liczbie 535 osób, wyznawała prawosławie; pozostali stanowili wyznawcy katolicyzmu rzymskiego (323 osoby) i judaizmu (233 osoby). Pod względem narodowościowym większość mieszkańców Mielnika była Białorusinami (476 osób); pozostali to kolejno: Polacy (408 osób), Żydzi (206 osób) i 1 Rosjanin.

2011 Według Powszechnego Spisu Ludności z 2011 Mielnik zamieszkiwało 879 osób (460 kobiet i 419 mężczyzn).

Zabytki thumb|Widok na Górę Zamkowązobacz zamek w Mielniku thumb|Panorama wsi Góra Zamkowa nad rzeką Bug, na której w średniowieczu zbudowano murowany zamek królewski, spalony w 1656 podczas potopu szwedzkiego. Miejsce zawarcia Unii mielnickiej z Litwinami; nr rej. 23/A, Dec. Nr Kl.X-1/3/205/1966 z 07.03.1966 r., nr rej. 23/A, Dec. 535-1/6/81 z 06.10.1981 r. Ruiny rzymskokatolickiego kościoła parafialnego Świętej Trójcy (pierwotny gotycki kościół pod wezwaniem Bożego Ciała, N.P. Marii i św. Mikołaja) ufundowany przed 1420 na terenie zamku dolnego, dzięki uposażeniu przekazanemu przez księcia Witolda Kiejstutowicza. Kościół murowany zbudowano w XVI wieku pierwotnie jako późnogotycki (zachował się fragment piaskowcowego portalu z profilem wałkowym), z cegły na kamiennym fundamencie, orientowany na planie prostokąta, podpiwniczony, z zakrystią od południa. W 1513 roku król Zygmunt I Stary wydał przywilej dla kościoła. W 1618 roku ponownie konsekrowany, co oznacza, że kościół musiał być we wcześniejszym okresie przebudowany. Kościół został spalony w czasie Potopu szwedzkiego, o czym wzmiankowano w 1658 roku. Odbudowany na początku XVIII wieku w stylu barokowym, gdy zmieniono wezwanie. W 1866 zamknięty na polecenie rosyjskiego gubernatora, który skonfiskował też grunty parafii katolickiej i przekazał parafii prawosławnej. W 1871 kościół zaadaptowano na cerkiew prawosławną Świętego Ducha. W 1915 roku spalony przez Rosjan podczas ucieczki przed Niemcami w trakcie I wojny światowej. Po 1918 roku kościół odzyskała parafia katolicka. W 1929 mieszkańcy Mielnika założyli komitet mający na celu odbudowę kościoła, jednak wyremontowano jedynie zakrystię. Ruiny rozebrali Rosjanie w 1940, nr rej. A-107 z 24.01.1957Inwentaryzacja pomiarowa kościoła w Mielniku, 1953 r., nr inw. 665, w zbiorach WUOZ w Bia­łymstokuProjekt rekonstrukcji kościoła w Mielniku, 1956 r., nr inw. 1541-1542, w zbiorach WUOZ w Bia­łymstoku.