Dywizja strzelecka – podstawowy związek taktyczny wojsk lądowych Armii Czerwonej.

Okres międzywojenny W 1929 roku w Armii Czerwonej było 69 dywizji strzeleckich, przy czym aż 46 kompletowanych było na zasadzie terytorialnej. W tym ostatnim przypadku w dywizjach znajdowało się po około 2 000 ludzi wymieniających się co kwartał, co oznacza 15 do 20% etatu wojennego tych dywizji (w dywizjach skoszarowanych stosunek ten wynosił 50 do 70%).

Większość dywizji zebrana była w 19 korpusach strzeleckich. Wtedy też Armia Czerwona zsynchronizowała swoje plany rozwoju z możliwościami przemysłu: do końca 1931 roku zamierzano zgromadzić uzbrojenie dla: 122 dywizji strzeleckich, 19 dywizji i brygad kawalerii, 24 pułków i 23 dywizjonów artylerii. W większych ilościach pojawić się miał nowoczesny sprzęt. Do końca roku miało być 530 czołgów i 1534 samoloty. w roku 1932 liczbę dywizji strzeleckich podniesiono do 140, pułków artylerii do 30, czołgów do 1375, samolotów do 2454. w roku 1933 miano zebrać uzbrojenie dla 150 dywizji strzeleckich Aby wystawić na wojnę 150 dywizji strzeleckich podniesiono gotowość bojową istniejących dywizji już w czasie pokoju. Doprowadziło to do zwiększenia liczby dywizji kadrowych, skoszarowanych i zaniechaniu rozwijania dywizji terytorialnych. Na początku 1935 roku sowieci dysponowali 84 dywizjami w tym 43 można uznać za kadrowe. Piechota pod koniec 1937 roku osiągnęła stan 96 dywizji, przy czym na zasadzie terytorialnej służyło ich już tylko 36. Sowieci dysponowali więc 60 skoszarowanymi dywizjami, które można było podnieść w krótkim czasie do etatu wojennego (9 z nich wzmocniono w celu obsady Rejonów Umocnionych w pasie fortyfikacyjnym tzw. „Linii Stalina”). Dywizje były połączone w 25 Korpusów Strzeleckich. Piechota, która tuż przed mobilizacją osiągnęła stan 98 dywizji strzeleckich (zniknęły dywizje terytorialne), rozpoczęła proces rozbudowy 25 sierpnia 1939 roku (rozkaz Ludowego Komisarza Obrony z 15.08.1939). 36 dawnych dywizji terytorialnych rozwinęło do poziomu dywizji każdy ze swoich 3 pułków strzeleckich (tzw. „trojczatki”).

W ten sposób do 62 dywizji kadrowych dołączyło 108 dywizji drugiego rzutu. Ponieważ w międzyczasie wystawiono 3 dodatkowe dywizje, piechota osiągnęła stan 173 jednostek tego typu (październik 1939). Proces uzupełniania tych dywizji żołnierzami rozpoczął się 07.09.1939 roku poprzez powołania rezerwistów w 7 okręgach wojskowych. Większość dywizji została połączona w 43 Korpusy Strzeleckie (wystawiono 18 nowych).

II wojna światowa Organizacja dywizji strzeleckiej w 1941 roku: trzy pułki strzeleckie, w każdym: trzy bataliony strzeleckie, w każdym: trzy kompanie strzeleckie, w każdej: trzy plutony strzeleckie, pluton ciężkich karabinów maszynowych (2 ciężkie karabiny maszynowe), kompania ciężkich karabinów maszynowych, kompania łączności, kompania saperów, kompania obrony przeciwlotniczej (OPL), pluton rozpoznania pieszego, pułk artylerii, trzy dywizjony haubic, dywizjon armat, dywizjon mieszany (armaty i haubice), dywizjon artylerii przeciwlotniczej, dywizjon artylerii przeciwpancernej, batalion rozpoznawczy, batalion łączności.

W czerwcu 1941 roku w skład sowieckiej dywizji strzeleckiej wchodziło: 14 483 żołnierzy, 10 420 karabinów, 166 ckm, 392 rkm, 33 przeciwlotniczych kaemów, 144 działa, 66 moździerzy, 558 samochodów, 3000 koni, 16 czołgów, 13 samochodów pancernych i 99 ciągników.

Dywizja strzelecka – striełkowaja diwizija Organizacyjnie wchodziła w skład korpusu strzeleckiego lub armii ogólnowojskowej i działała najczęściej w ich składzie. Czasem jednak była włączana bezpośrednio w skład wojsk Frontu.

Etat – 1945 3 pułki piechoty 1 brygada artylerii: 2 pułki artylerii 1 pułk moździerzy 1 dywizjon artylerii samobieżnej 1 dywizjon artylerii ppanc. 1 dywizjon artylerii plot 1 batalion saperów 1 batalion łączności 1 batalion szkolny Samodzielne pododdziały zaopatrzenia oraz służb tyłowych

Łącznie: 11 780 ludzi, 3557 pistoletów maszynowych, 11 rusznic, 130 dział (w tym 65 ppanc. i 12 plot), 136 moździerzy, 12 dział samobieżnych SU-76, 445 samochodów oraz 1200 koni. Zasadniczo w czasie trwania wojny liczba ludzi w DP była niższa od założonej liczby prawie o połowę! W większości dywizji piechoty zamiast brygady artylerii był pułk artylerii. W ten sposób osiągano łączną liczbę 196 dział i moździerzy.

W natarciu: W 1945 roku dywizja nacierała w pasie od 1,5 do 3 kilometrów, a głębia wdarcia w ugrupowanie przeciwnika wynosiła od 10 do 15 kilometrów (według zadania dziennego). Przy nacieraniu na głównym kierunku dywizję wzmacniano 1–2 pułkami haubic, brygadą czołgów i pułkiem artylerii samobieżnej.

W obronie: Dywizja zajmowała odcinek szerokości od 6 do 14 kilometrów wzdłuż linii frontu, pozycja miała od 5 do 7 kilometrów głębokości.

Po 1945 roku na bazie dywizji piechoty oraz dywizji zmechanizowanych formowano dywizje piechoty zmotoryzowanej – motostriełkowyje diwizii.

Pułk strzelecki – striełkowyj połk Organizacyjnie wchodził w skład dywizji strzeleckiej – striełkowaja dywizja – jednakże pewna liczba pułków piechoty była włączona bezpośrednio w struktury armii ogólnowojskowej lub nawet do wojsk Frontu. W trakcie trwania wojny struktura etatowa pułków wielokrotnie podlegała zmianom.

Etat – 1945 3 bataliony piechoty 2 kompanie fizylierów 1 bateria artylerii 1 bateria moździerzy 1 bateria artylerii ppanc. 1 pluton WKM plot Samodzielne pododdziały zaopatrzenia oraz służb tyłowych.

Łącznie: 2398 ludzi, 162 karabiny maszynowe, 6 WKM plot., 27 rusznic, 12 dział ppanc. 45 mm, 6 dział ppanc. 57 mm, 6 dział 76 mm, 18 moździerzy 82 mm, 6 moździerzy 120 mm.

W natarciu: w zasadzie był równorzędny z szerokością wdarcia i liczył od 700 do 1500 metrów oraz 4 do 6 kilometrów w głąb ugrupowania nieprzyjaciela.

W obronie: pułk zabezpieczał odcinek od 3–5 kilometrów wzdłuż linii frontu, a pozycja miała do 3 kilometrów głębokości. Po 1945 roku pułki strzeleckie przeformowano w pułki zmotoryzowane tzw. motopiechotnyje lub motostriełkowyje połki.

Uwaga – w języku rosyjskim przymiotniki i imiesłowy przymiotnikowe umieszcza się przed rzeczownikami i dlatego umieszcza się najpierw numer jednostki, przyznane odznaczenia według rangi orderowej, nazwy honorowe, nazwę jednostki

Dywizje 1 – 70 .

Dywizje 71 – 80 71 Dywizja Strzelecka

73 Dywizja Strzelecka

74 Dywizja Strzelecka W czerwcu 1941 roku w składzie 48 Korpusu Strzeleckiego, 9 Armii Okręgu Odeskiego. W jej skład wchodziły: 78 Pułk Strzelecki 109 Pułk Strzelecki 360 Pułk Strzelecki 6 Pułk Artylerii 81 Pułk Artylerii batalion przeciwpancerny batalion artylerii przeciwlotniczej batalion zwiadu batalion saperów inne służby.

75 Dywizja Strzelecka Dywizja Strzelców – przybyła z Leningradzkiego Okręgu Wojskowego brała udział w wojnie zimowej.

W czerwcu 1941 roku w składzie 4 Armii Okręgu Zachodniego. W jej skład wchodziły: 28 Pułk Strzelecki 34 Pułk Strzelecki 115 Pułk Strzelecki 68 Pułk Artylerii 235 Pułk Artylerii batalion przeciwpancerny batalion artylerii przeciwlotniczej batalion zwiadu batalion saperów inne służby.

78 Dywizja Strzelecka W czerwcu 1941 roku wchodziła w skład wojsk Frontu Daleko-Wschodniego. W jej skład wchodziły: 40 Pułk Strzelecki 131 Pułk Strzelecki 258 Pułk Strzelecki 159 Pułk Artylerii 210 Pułk Artylerii batalion przeciwpancerny batalion artylerii przeciwlotniczej batalion zwiadu batalion saperów inne służby.

W listopadzie 1941 roku przybyła z Syberii. Weszła w skład 16 Armii walczącej pod Moskwą. Pod Moskwę przyprowadził ją płk. A. Biełoborodow. Składała się prawie z samych Sybiraków i była całkowicie skompletowana i wyposażona według standardów wojennych. Jej wejście do walki 18 listopada uratowało sytuację 16 Armii, której groziło okrążenie. Śmiałym atakiem na skrzydło niemieckiego natarcia udało im się odrzucić nieprzyjaciela i dopiero ściągnięcie przez Niemców posiłków powstrzymało nacierających Rosjan. Za te walki otrzymała miano 9 Dywizji Strzeleckiej Gwardii. W styczniu 1944 roku w składzie 35 Korpusu Gwardii, 5 Armia Gwardii, 2 Front Ukraiński.

79 Dywizja Strzelecka W czerwcu 1941 roku pod dow. I.A. Makarenki wchodził w skład Specjalnego Korpusu wojsk Frontu Daleko-Wschodniego. W jej skład wchodziły: 157 Pułk Strzelecki 165 Pułk Strzelecki 179 Pułk Strzelecki 284 Pułk Artylerii (?) Pułk Artylerii, batalion przeciwpancerny batalion artylerii przeciwlotniczej batalion zwiadu batalion saperów inne służby.

80 Dywizja Strzelecka W czerwcu 1941 roku w składzie 37 Korpusu Strzeleckiego, 6 Armii Okręgu Kijowskiego. W jej skład wchodziły: 77 Pułk Strzelecki 153 Pułk Strzelecki 218 Pułk Strzelecki 88 Pułk Artylerii 144 Pułk Artylerii batalion przeciwpancerny batalion artylerii przeciwlotniczej batalion zwiadu batalion saperów inne służby.

Dywizje 81 – 90 81 Dywizja Strzelców Sformowana w Zachodnim Specjalnym Okręgu Wojskowym w 1936 lub 1937 odeszła do Kijowskiego Okręgu Wojskowego we wrześniu 1938 r. i weszła w skład Żytomierskiej Grupy Wojsk. W 1939 brała udział w agresji na Polskę, a następnie na Rumunię.

82 Dywizja Strzelecka W czerwcu 1941 roku w składzie 17 Armii Okręgu Zabajkalskiego.

84 Dywizja Strzelecka W styczniu 1944 roku w składzie 35 Korpusu Strzeleckiego Gwardii, 5 Armii Gwardii, 2 Frontu Ukraińskiego.

85 Dywizja Strzelecka Przybyła z Uralskiego Okręgu Wojskowego w 1940 r.

W czerwcu 1941 roku w składzie 4 Korpusu Strzeleckiego, 3 Armii Okręgu Zachodniego. W jej skład wchodziły: 59 Pułk Strzelecki 103 Pułk Strzelecki 141 Pułk Strzelecki 167 Pułk Strzelecki 223 Pułk Artylerii batalion przeciwpancerny batalion artylerii przeciwlotniczej batalion zwiadu batalion saperów inne służby.

86 Dywizja Strzelecka W czerwcu 1941 roku w jej skład wchodziły: 169 Pułk Strzelecki 284 Pułk Strzelecki 330 Pułk Strzelecki 148 Pułk Strzelecki 383 Pułk Artylerii batalion przeciwpancerny batalion artylerii przeciwlotniczej batalion zwiadu batalion saperów inne służby.

87 Dywizja Strzelecka W czerwcu 1941 roku w składzie 27 Korpusu Strzeleckiego, 5 Armii Okręgu Kijowskiego. W jej skład wchodziły: 16 Pułk Strzelecki 96 Pułk Strzelecki 283 Pułk Strzelecki 178 Pułk Artylerii 212 Pułk Artylerii batalion przeciwpancerny batalion artylerii przeciwlotniczej batalion zwiadu batalion saperów inne służby.

W 1942 roku w sierpniu prowadziła walki obronne na wschodnim brzegu Donu pod Stalingradem.

88 Dywizja Strzelecka W czerwcu 1941 roku w składzie wojsk Okręgu Archangielskiego. W jej skład wchodziły: 426 Pułk Strzelecki 611 Pułk Strzelecki 758 Pułk Strzelecki 401 Pułk Strzelecki (?) Pułk Artylerii batalion przeciwpancerny batalion artylerii przeciwlotniczej batalion zwiadu batalion saperów inne służby.

89 Dywizja Strzelecka W czerwcu 1941 roku w składzie 33 Korpusu Strzeleckiego Okręgu Orelskiego. W jej skład wchodziły: 390 Pułk Strzelecki 173 Pułk Strzelecki 286 Pułk Strzelecki 96 Pułk Artylerii 149 Pułk Artylerii batalion przeciwpancerny batalion artylerii przeciwlotniczej batalion zwiadu batalion saperów inne służby.

90 Dywizja Strzelecka W czerwcu 1941 roku w składzie 10 Korpusu Strzeleckiego, 8 Armii Okręgu Bałtyckiego. W jej skład wchodziły: 19 Pułk Strzelecki 173 Pułk Strzelecki 286 Pułk Strzelecki 96 Pułk Artylerii 149 Pułk Artylerii batalion przeciwpancerny batalion artylerii przeciwlotniczej batalion zwiadu batalion saperów inne służby.

9 listopada 1941 roku broniła 4 sektora obrony Sewastopola na Krymie.

Dywizje 91 – 100 91 Dywizja Strzelecka W czerwcu 1941 roku w składzie 52 Korpusu Strzeleckiego, 24 Armii Odwodowej. W jej skład wchodziły: 503 Pułk Strzelecki 561 Pułk Strzelecki 613 Pułk Strzelecki 321 Pułk Artylerii (?) Pułk Artylerii batalion przeciwpancerny batalion artylerii przeciwlotniczej batalion zwiadu batalion saperów inne służby.

92 Dywizja Strzelecka