thumb|250px|right|Davy Jones, morski potwór według opisu Tobiasa Smolletta w książce Przygody Peregryna Pikla (Londyn 1751), zilustrowany przez George’a Cruikshanka w 1832W rzeczywistości przedstawiona na rycinie postać jest przebraniem, stworzonym przez grupkę trzech przyjaciół, Pipesa, Perry’ego i Pikla celem nastraszenia ich znajomego, Trunniona; George Cruikshank: Illustrations of Smollett, Fielding and Goldsmith in a series of forty-one plates, Londyn: Bradbury and Evans, 1823, ss. 23-24. Davy Jones – legendarna postać morskiego diabła, ducha lub potwora, występująca w anglosaskiej mitologii żeglarskiej.

Legenda i historia Etymologia imienia i pochodzenie legendy Davy’ego Jonesa nie są jednoznaczne. Określenie „Jones” pochodzi najprawdopodobniej od zniekształconego imienia biblijnej postaci Jonasza (ang. Jonah). Sam Jonasz w tradycji żeglarskiej symbolizuje osobę przynoszącą nieszczęście na morzu, co wynika z historii opowiedzianej o nim w BibliiDo dzisiaj marynarze Jonaszem nazywają członka załogi, który przynosi pecha; patrz: E. Koczorowski, J. Koziarski, R. Pluta: Zwyczaje i ceremoniał morski, Gdynia: Wydawnictwo Morskie, 1972, s. 210.. Uciekając przed Bogiem, Jonasz ściągnął na okręt, którym podróżował, sztorm i dopiero po wyrzuceniu go na jego własną prośbę za burtę pogoda się uspokoiła. Następnie Jonasz, połknięty przez wielką rybę, spędził w jej brzuchu trzy dni i noce, po czym wyszedł cały i zdrowyBiblia, Stary Testament, Księga Jonasza, rozdz. 1 i 2; Warszawa: Brytyjskie i Zagraniczne Towarzystwo Biblijne 1989, ss. 986-987..

Imię Davy pochodzi natomiast prawdopodobnie od słowa „duppy”, używanego przez mieszkańców Jamajki pochodzenia afrykańskiego na określenie złośliwego ducha, darzonego jednak wielkim szacunkiem„This generally provokes a speedy revenge on the agressor, after every other mode of provocation has failed. They firmly believe in apparition of spectres. Those of deceased stiends are duppies; other, of more hostile and tremendous aspect, like our raw-head-and-bloody-bones, ale called bugaboos.”, Edward Long: The history of Jamaica or general survey of the antient and modern state of that island, Londyn: T. Lowndes, 1774, t. 2, s. 416.E. Koczorowski, J. Koziarski, R. Pluta: op. cit., s. 210..

Oba te elementy, „duppy” i „Jonah”, w folklorze żeglarskim miały się połączyć w określenie złego ducha morskiego, Davy’ego Jonesa.

Istnieje też inna wersja dotycząca pochodzenia imienia Davy Jones, mówiąca o drobnym walijskim piracie, Davidzie Jonesie, grasującym na Oceanie Indyjskim. W 1636 Jones, płynąc na statku „Roebuck” i nie mogąc ujść pogoni okrętu Kompanii Wschodnioindyjskiej „Swan”, miał pozbyć się wszystkich swoich łupów, wyrzucając je do morza, aby oddalić od siebie i reszty załogi podejrzenia o zbrodniczą działalność. Wyjaśnienie to jest jednak według wielu badaczy mało prawdopodobne: Jones, który był postacią historyczną, podczas tego rejsu nie był nawet dowódcą statku i poza tym jednym zdarzeniem niczym szczególnym się w historii nie zapisał, ani nie zrobił pirackiej karieryDowódcą Jonesa podczas opisywanego zdarzenia był inny pirat, kpt. William Ayres, wcześniej Jones służył pod kpt. Williamem Cobbem; Terry Breverton: The pirate dictionary, Gretna (Louisiana): Pelican Publishing Company, Inc., 2007, ss. 44-45, ., choć samo zdarzenie zapamiętano dobrze.

Imię David Jones nosił też ponoć pewien rabuś, grasujący wraz ze swym gangiem po londyńskich tawernach i ukrywający łupy w zamkniętej skrzyni na tyłach portowego zajazdu, aby je później załadować na statekTerry Breverton: op. cit., s. 45.. Określeniem „Old Davy” XVIII-wieczni marynarze nazywali natomiast diabła. Jako źródło pochodzenia legendarnej postaci Davy’ego Jonesa obie te wersje są jednak mało prawdopodobne.

Nie wiadomo dokładnie, kiedy powstała legenda, było to zapewne w okresie intensywnego rozwoju podróży morskich w XVII-XVIII wieku. Po raz pierwszy w źródłach pisanych określenie Davy Jones pojawia się w 1726, w powieści Daniela Defoe Cztery lata podróży kpt. George’a Robertsa:

Występujące w tekście określenie „Kuferek Davy’ego Jonesa” (ang. Davy Jones's Locker)Może też być tłumaczone jako „schowek”, „skrzynka” czy „szafka”. Uwzględniając dawne zwyczaje żeglarskie, najbardziej trafne wydaje się być określenie „kuferek” (lub „kufer”) – posiadał go praktycznie każdy żeglarz, trzymając w nim swoje osobiste rzeczy. Kuferek zazwyczaj zamykano na kłódkę lub był wyposażony w zamek; David B. Guralnik: Webster's New World Dictionary – School and Office Edition, Cleveland (Ohio), Nowy Jork (N.Y.): The World Publishing Company, 1972, s. 253, ; Kazimierz Bulas, Francis J. Whitfield: The Kościuszko Foundation Dictionary, Warszawa: Państwowe Wydawnictwa Naukowe, 1967, t. I, s.578 jest wyrażeniem idiomatycznym i w gwarze marynarskiej oznacza dno morza. „Schować coś lub kogoś w kuferku Davy’ego Jonesa” znaczy więc złożyć to na dnie oceanuEbenezer Cobham Brewer: Dictionary of Phrase and Fable, Hertfordshire: Wordsworth Editions Ltd., 2001, s.322, . (i tu warta jest wspomnienia historia pirata, Davida Jonesa i jego zatopionych skarbów) i utracić na zawsze zatopiony przedmiot. Ludzie także trafiali na dno morza, tonąc lub wyniku morskiego pogrzebu. Tradycyjny pochówek osoby, która zmarła na pokładzie jednostki pływającej, polega na wyrzuceniu ciała, zaszytego w płótno żaglowe i obciążonego, za burtę; w ten sposób zmarły także „trafiał do kuferka Davy’ego Jonesa”Współcześnie obrządek ten jest praktykowany coraz rzadziej, sporadycznie używa się też płótna żaglowego; E. Koczorowski, J. Koziarski, R. Pluta: op. cit., ss. 130-131.. Sytuację taką opisuje Washington Irving w opowiadaniu Przygody czarnego rybaka z 1824, w którym właściciel nadbrzeżnej tawerny tak komentuje nagłą śmierć w morzu nieznajomego przybysza:

Jako dobrze opisana w literaturze postać, Davy Jones pojawia się w 1751 w powieści Tobiasa George’a Smolletta Przygody Peregryna Pikla, w której znajduje się fragment mówiący o spotkaniu niejakiego pana Trunniona z demonem:Ukazana w powieści sama postać jest aczkolwiek mistyfikacją głównych bohaterów, którzy przebrali się dla żartu (patrz: przypis nr 1), więc wrażenia pana Trunniona nie dotyczą de facto Davy’ego Jonesa, natomiast następujące po jego wypowiedzi objaśnienia dotyczące wyglądu i zachowań demona odzwierciedlają panujące ówcześnie wyobrażenia na ten temat; Tobias George Smollett: The Adventures of Peregrine Pickle, Londyn: D. Wilson, 1751, t. 1, s. 66.

Nie było to jedyne możliwe wyobrażenie demona. Davy Jones pojawia się dość często w literaturze, również przygodowej. Można go znaleźć w takich książkach jak: Moby Dick albo Wieloryb Hermana Melville’a (1851)Dwukrotnie, w wypowiedziach Pelega („He got so frightened about his plaguy soul, that he shrinked and sheered away from whales, for fear of after-claps, in case he got stove and went to Davy Jones.” – s. 110) oraz Stubba („Hurrah! this is the way a fellow feels when he's going to Davy Jones-all a rush down an endless inclined plane!” – s. 395), Herman Melville: Moby-Dick or, The Whale, Nowy Jork (N.Y.): Harper & Brothers, Publishers, 1851., Wyspie skarbów Roberta Louisa Stevensona (1881-1882)Także dwukrotnie, w rozmowie Long Johna Silvera z kpt. Aleksandrem Smollettem („If you won't, my name is Alexander Smollett, I've flown my sovereign's colours, and I'll see you all to Davy Jones.” – s. 164) oraz w wypowiedzi Abrahama Graya w rozmowie z Jimem Hawkinsem („Why, in the name of Davy Jones,” said he, „is Dr. Livesey mad?” – s. 177), Robert Louis Stevenson: Treasue Island, Boston (Mass.): Roberts Brothers, 1884., Piotrusiu Panie Jamesa Matthew Barriego (1911)Pojawia się, również dwukrotnie, w pirackich piosenkach kapitana Hooka: „Yo ho, yo ho, the pirate life, The flag o' skull and bones, A merry hour, a hempen rope, And hey for Davy Jones.” – s. 110, „Yo ho, yo ho, the frisky plank, You walks along it so, Till it goes down and you goes down To Davy Jones below!” – s. 264, J.M. Barrie: Peter and Wendy, Londyn: Hodder & Stoughton, 2006, ., czy w noweli Król Dżumiec Edgara Allana Poe (1835)„"Whose name is Davy Jones!” ejaculated Tarpaulin, helping the lady by his side to a skull of liqueur, and pouring out a second for himself.” (pl.: „Którego imię jest Davy Jones! – zawołał Tarpaulin, podając pobliskiej damie pełen czerep likieru i nalewając sobie – drugi.” – przekład Bolesława Leśmiana), Edgar Allan Poe: Tales & poems of Edgar Allan Poe, Londyn: CRW Publishing Ltd., 2004, s.58, ..

thumb|250px|Chrzest równikowy na USS Triton 24 lutego 1960; Davy Jones po prawej od kapitana (z przepychaczem w ręku)

Czasy współczesne Obecnie Davy Jones wciąż funkcjonuje w kulturze marynarzy flot krajów anglojęzycznych, pojawia się jednak już tylko symbolicznie, podczas obrządku chrztu morskiego, najczęściej jednej z jego odmian, chrztu równikowego. Davy Jones jest w nim mistrzem ceremonii, odpowiednikiem Trytona, występującego we flotach innych krajów, również na pokładach polskich statków i okrętów. W gwarze marynarskiej stanowi też żartobliwe określenie wszelkiej maści duchówDavid B. Guralnik: Webster's New World Dictionary – School and Office Edition, Cleveland (Ohio), Nowy Jork (N.Y.): The World Publishing Company, 1972, s. 112, ..

Davy Jones występuje też we współcześnie śpiewanej piosence amerykańskich marynarzy US Navy, Podnieść kotwicę (ang. Anchors Aweigh):

W filmie Legendarny Davy Jones posłużył jako pierwowzór postaci filmowej Davy’ego Jonesa w serii Piraci z Karaibów, gdzie pojawia się w drugiej (Skrzynia umarlaka) oraz trzeciej (Na krańcu świata) części jako kapitan Latającego Holendra. Przedstawiony jest jako potwór o wyglądzie pół człowieka, pół ośmiornicy.

Uwagi

Przypisy

Bibliografia Eugeniusz Koczorowski, Jerzy Koziarski, Ryszard Pluta: Zwyczaje i ceremoniał morski, Gdańsk: Wydawnictwo Morskie, 1972. Tobias George Smollett: The Adventures of Peregrine Pickle, Londyn: D. Wilson, 1751, t. 1. Terry Breverton: The pirate dictionary, Gretna (Luizjana): Pelican Publishing Company, Inc., 2007, .

Linki zewnętrzne

Kategoria:Legendy Kategoria:Mityczne istoty Kategoria:Folklor amerykański Kategoria:Folklor marynistyczny