Andrzej Stasiuk (ur. 25 września 1960 w Warszawie) – polski prozaik, poeta, dramaturg, eseista, publicysta, melorecytator i wydawca, laureat Nagrody Fundacji im. Kościelskich (1995), Nagrody Literackiej „Nike” (2005) i Nagrody Literackiej Gdynia (2010).
Życiorys Urodził się w Warszawie, ale rodzina ojca pochodziła z Podlasia i była częściowo unicka. Ukończył jedynie szkołę podstawową. Nie ukończył nauki w szkole średniej, ponieważ został wydalony kolejno: z liceum zawodowego, technikum, zasadniczej szkoły zawodowej. Stasiuka skreślano z listy uczniów w szkołach za nieobecności na lekcjach i brak zainteresowania edukacją. W młodości najchętniej spędzał czas na ulicy ze znajomymi, ale poświęcał się też samodzielnemu poznawaniu literatury. Czytał m.in. Allena Ginsberga i Dylana ThomasaHistoria literatury polskiej w rozmowach XX – XXI wieku, Stanisław Bereś (2002).. We wczesnych latach 80. zaangażowany w działalność Ruchu Wolność i Pokój. Zdezerterował z wojska, za co półtora roku spędził w więzieniu (swoje przemyślenia z tego okresu zawarł później w broszurze Prison is Hell). Przed trafieniem do więzienia podjął próbę samobójczą. W 1986 wyjechał z Warszawy i osiedlił się w Czarnem w Beskidzie Niskim, gdzie zamieszkał w jednym z domów po wysiedlonych Łemkach i opiekował się miejscową cerkwią. Kilka lat później przeniósł się do pobliskiego Wołowca.
Autor felietonów prasowych, publikowanych na łamach „Tygodnika Powszechnego”, „Gazety Wyborczej”, „Tytułu”, „Ozonu”, „Frankfurter Allgemeine Zeitung” i innych pism. Jego książki zostały przetłumaczone na języki obce, m.in. białoruski, angielski, fiński, francuski, niderlandzki, niemiecki, rosyjski, norweski, szwedzki, ukraiński, węgierski, włoski, czeski, rumuński.
Wystąpił w filmie Gnoje (1995) Jerzego Zalewskiego, będącym adaptacją Białego kruka.
26 stycznia 2018 roku ukazał się album studyjny Mickiewicz – Stasiuk – Haydamaky nagrany wspólnie z ukraińskim zespołem Haydamaky, na którym Stasiuk towarzyszy zespołowi melorecytując polskie teksty utworów Adama Mickiewicza (przy czym wokalista zespołu Ołeksandr Jarmoła śpiewa ukraińskie tłumaczenia poezji Mickiewicza). Album dotarł do 12. miejsca na polskiej liście sprzedaży OLiS. 26 listopada 2021 ukazał się album Opla Stasiuk Trzaska nagrany przez Mikołaja Trzaskę, Piotra Bukowskiego i Huberta Zemlera wraz ze Stasiukiem, który przy akompaniamencie improwizujących muzyków melorecytuje fragmenty modlitw i dziecięcych wspomnień.
W 2025 został członkiem czynnym Polskiej Akademii Umiejętności. Życie prywatne Żonaty z Moniką Sznajderman. Ma jedno dziecko: córkę. Prowadzi z żoną założone w 1996 roku Wydawnictwo Czarne, specjalizujące się w literaturze faktu, eseistyce, prozie oraz współczesnym reportażu.
Twórczość Prison is hell, 1988. Mury Hebronu, 1992. Wiersze miłosne i nie, 1994. Biały kruk, 1995 (Nagroda Fundacji im. Kościelskich). Opowieści galicyjskie, 1995. Przez rzekę, 1996. Dukla, 1997 (nominacja do Nagrody Literackiej Nike 1998) Dwie sztuki (telewizyjne) o śmierci, 1998. Jak zostałem pisarzem (próba autobiografii intelektualnej), 1998. Dziewięć, 1999. Moja Europa. Dwa Eseje o Europie zwanej Środkową, 2000 (wraz z Jurijem Andruchowyczem). Tekturowy samolot, 2000 (nominacja do Nagrody Literackiej Nike 2001). Opowieści wigilijne, 2000 (razem z Olgą Tokarczuk i Jerzym Pilchem). Zima, 2001 (nominacja do Nagrody Literackiej Nike 2002) Jadąc do Babadag, 2004 (nominacja do Śląskiego Wawrzynu Literackiego, maj 2005; Nagroda Literacka „Nike”, październik 2005). Noc. Słowiańsko-germańska tragifarsa medyczna, 2005 (nominacja do Nagrody Literackiej Nike 2006) Fado, 2006 (Nagroda Literacka im. Arkadego Fiedlera „Bursztynowy Motyl”). Ciemny las, 2007. Dojczland, 2007. Czekając na Turka, 2009. Taksim, 2009 (Nagroda Literacka Gdynia 2010) Dziennik pisany później, 2010 (książka znalazła się w finale Nagrody Literackiej Nike 2011). Grochów, 2012 (nominacja do Nagrody Literackiej Gdynia 2013). Nie ma ekspresów przy żółtych drogach, 2013 (nominacja do Nagrody Literackiej Nike 2014). Wschód, 2014 (Nagroda Literacka m.st. Warszawy, nominacja do Nagrody Literackiej Nike 2015). „Życie to jednak strata jest”. Andrzej Stasiuk w rozmowach z Dorotą Wodecką, Agora SA, Czarne, Warszawa 2015, Kucając, Wydawnictwo Czarne. Wołowiec 2015. Osiołkiem, Wydawnictwo Czarne. Wołowiec 2016. Kroniki beskidzkie i światowe, Wydawnictwo Czarne. Wołowiec 2018. Przewóz, Wydawnictwo Czarne. Wołowiec 2021 (nominacja do Nagrody Literackiej „Nike” 2022, Nagroda Literackiej m.st. Warszawy 2022 w kategorii proza, Nagroda Literacka Prezydenta Miasta Białegostoku im. Wiesława Kazaneckiego za 2021 w kategorii książka roku ex-aequo z Justyną Kulikowską, nominacja do Literackiej Nagrody Europy Środkowej „Angelus” 2022). Rzeka dzieciństwa, Wydawnictwo Czarne. Wołowiec 2024.
Filmografia Gnoje (1995, film fabularny, reżyseria: Jerzy Zalewski) Człowiek zwany „Świnia” (1999, film biograficzny, reżyseria: Aleksandra Czernecka, Dariusz Pawelec) Zawód – podróżnik na południe. Andrzej Stasiuk (2009, film dokumentalny, reżyseria: Dariusz Pawelec)
Adaptacje Gnoje (film fabularny, 1995) – współautor scenariusza na podstawie powieści Biały kruk Wino truskawkowe (film fabularny, 2007) – autor scenariusza na motywach kilku opowiadań ze zbioru Opowieści galicyjskie Monolog o śmierci (spektakl telewizyjny, 2000) Muchy (spektakl telewizyjny, 2000) Mury Hebronu (słuchowisko radiowe, 2009) – na podstawie powieści pod tym samym tytułem
Dyskografia Albumy studyjne Rok Dane dot. albumu Najwyższa pozycja na liście POL2018 Mickiewicz – Stasiuk – Haydamaky (oraz Haydamaky) Wydany: 26 stycznia 2018 Wytwórnia: PUGU PUGU art / Agora SA Format: CD, digital download 122021 Opla Stasiuk Trzaska Wydany: 26 listopada 2021 Wytwórnia: Wydawnictwo Czarne Format: CD, digital download
Nagrody i wyróżnienia Nagroda Fundacji Kultury (1994) Nagroda Fundacji im. Kościelskich (1995) Nagroda im. S.B. Lindego (2002) Nagroda im. Beaty Pawlak (2004) za Jadąc do Babadag Nagroda Literacka „Nike” (2005) za Jadąc do Babadag Nagroda im. Adalberta Stiftera (2005) Srebrny Medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis” (2005) Nagroda Bursztynowego Motyla im. Arkadego Fiedlera za Fado (2007) Nagroda Literacka Gdynia (2010) za Taksim Doroczna Nagroda Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego za rok 2011 w dziedzinie literatury Płyta w Alei Pisarzy przy Miejskiej Bibliotece Publicznej im. Ł. Górnickiego w Oświęcimiu (2012) Nagroda Literacka m.st. Warszawy w kategorii „proza” za książkę Wschód (2015) tytuł Ambasadora Polszczyzny w Piśmie (2015) Austriacka Nagroda Państwowa w dziedzinie literatury europejskiej (2016) Gwiazda w Alei Gwiazd Literatury przed Miejską Biblioteką Publiczną w Mińsku Mazowieckim (2016) Nagroda Literacka Prezydenta Miasta Białegostoku im. Wiesława Kazaneckiego za 2021 w kategorii książka roku za Przewóz (2022)
Przypisy Warszawa nigdy nie będzie należeć do przyjezdnych.
[data dostępu 2017-10-06].
Kategoria:Członkowie Polskiej Akademii Umiejętności Kategoria:Działacze Ruchu Wolność i Pokój Kategoria:Laureaci Nagrody Fundacji im. Kościelskich Kategoria:Laureaci Nagrody Literackiej Gdynia Kategoria:Laureaci Nagrody Literackiej m.st. Warszawy Kategoria:Laureaci Nagrody Nike Kategoria:Ludzie urodzeni w Warszawie Kategoria:Ludzie związani z Gorlicami Kategoria:Odznaczeni Srebrnym Medalem „Zasłużony Kulturze Gloria Artis” Kategoria:Polscy dramaturdzy XX wieku Kategoria:Polscy dramaturdzy XXI wieku Kategoria:Polscy eseiści XX wieku Kategoria:Polscy eseiści XXI wieku Kategoria:Polscy pisarze współcześni Kategoria:Polscy prozaicy XX wieku Kategoria:Polscy prozaicy XXI wieku Kategoria:Polscy reportażyści Kategoria:Polscy wydawcy Kategoria:Urodzeni w 1960