thumb|Kamienna płytka odnaleziona w Aszur z przedstawieniem boga Aszura stojącego na lwie-smoku Aszur (akad. daš-šur, zapisywane w piśmie klinowym 100x20px 100x20px) – bóg opiekuńczy miasta Aszur, który wraz z rosnącą potęgą Asyrii stał się narodowym bogiem Asyryjczyków i najważniejszym bóstwem panteonu asyryjskiego.
Imię Imię boga Aszura (daššur) w inskrypcjach królów asyryjskich zapisywane było na kilka różnych sposobów. Najstarszym znanym sposobem zapisu tego imienia była forma da-šur3, stosowana powszechnie aż do czasów panowania Aszur-uballita I (1363–1328 p.n.e.) i porzucona po jego śmierciGrayson A.K., Assyrian Rulers ..., s. 5.. Niemal równie starym zapisem imienia tego boga była forma da-šur, która jednak rozpowszechniła się dopiero za rządów Aszur-uballita I i jego następców. W inskrypcjach Aszur-uballita I – poza używanymi już formami da-šur3 i da-šur – po raz pierwszy zaczyna pojawiać się też forma daš-šur, która wraz z panowaniem Adad-nirari I (1305–1274 p.n.e.) staje się najpowszechniej spotykanym zapisem imienia boga Aszura, stosowanym znacznie częściej niż da-šur. Dodatkowo należy jeszcze wspomnieć o formie da-šur4, której występowanie ogranicza się jednak niemal wyłącznie do inskrypcji króla Szamszi-Adada I (ok. 1813–1781 p.n.e.). Imię boga Aszura zapisywane też było czasami w języku sumeryjskim – znane są formy dAŠBorger R., Assyrisch-babylonische ..., s. 55. i AN.ŠAR2Borger R., Assyrisch-babylonische ..., s. 61.Ideogramu AN.ŠAR2 używano w odniesieniu do Aszura w czasach panowania Sargonidów, kiedy to podjęto próbę jego identyfikacji z babilońskim bogiem Anszarem znanym z eposu Enuma elisz; Saggs H.W.F., Wielkość ..., s. 303..
Bóg Aszur i miasto Aszur Imię tego boga jest identyczne z nazwą miasta, nad którym sprawować miał opiekę, co jest czymś wyjątkowym, gdyż w tradycji mezopotamskiej imię boga i nazwa miasta, w którym go czczono, nie były tożsamehasło Aszur, w: Black J., Green A. (red.), Słownik ..., s. 30-31.. Zdaniem uczonych bóg Aszur mógł być pierwotnie personifikacją samego miasta, któremu najwyraźniej sami jego mieszkańcy nadać musieli boski statushasło Aszur, w: Black J., Green A. (red.), Słownik ..., s. 30.hasło Ashur (god), w: Bienkowski P., Millard A. (red.), Dictionary ..., s. 36.. Dowód na to znaleźć już można w jednej z najstarszych inskrypcji odnalezionych w Aszur, w której Zariqum, wysoki dostojnik za rządów królów z III dynastii z Ur, nazywa siebie „gubernatorem boskiego miasta Aszur” (GÌR.ARAD da-šur3ki)Grayson A.K., Assyrian Rulers ..., s. 9.. Z kolei na wczesną personifikację miasta wskazywać może inskrypcja Ṣilulu, jednego z pierwszych władców miasta Aszur, który miasto swe nazywa „królem”: „Miasto Aszur jest królem. Silulu jest namiestnikiem miasta Aszur” (a-šur3ki LUGAL ṣi-lu-lu énsi a-šur3ki)Grayson A.K., Assyrian Rulers ..., s. 13.. Należy też wspomnieć, iż Asyryjczycy w trakcie składania oficjalnych przysiąg przysięgali nie tylko na bogów, ale też i na „miasto” (ālum), tak jakby ono samo było bogiemhasło Aszur, w: Black J., Green A. (red.), Słownik ..., s. 31.. Na przykład w wielu dokumentach z asyryjskich kolonii handlowych w Anatolii mowa jest o przysięgach składanych na „miasto” i władcę, podczas gdy w południowej Mezopotamii tradycyjnie przysięgano na boga miasta i władcęLambert W.G., The God ..., s. 83..
Charakter i identyfikacja z innymi bogami Aszur, jako boskie ucieleśnienie miasta, a później całego imperium, różnił się zdecydowanie od innych mezopotamskich bóstw. Nie odnaleziono jak dotychczas żadnych poświęconych mu mitów, niewiele też wiadomo o jego pochodzeniuLeick G., Mesopotamia. The Invention ..., s. 216.. Nie wydaje się też, aby kiedykolwiek uważano go za manifestację którejkolwiek z wielkich sił naturyLambert W.G., The God ..., s. 82.. Nawet w asyryjskich inskrypcjach królewskich spotykamy zaskakująco małą liczbę opisujących go epitetów. To właśnie temu bogu udało się jednak urosnąć z pozycji lokalnego bóstwa miasta Aszur do pozycji najwyższego boga panteonu asyryjskiego. To on stał się boskim opiekunem królów asyryjskich i to on miał prowadzić ich wojska do zwycięstwa.
We wszystkich niemal bez wyjątku asyryjskich inskrypcjach historycznych Aszur zajmował zdecydowanie pierwsze miejsce, będąc wymienianym przed Anu, Enlilem i EaSaggs H.W.F., Wielkość ..., s. 303-304.. Również w kilku fryzach, rzeźbionych na skałach w różnych częściach Asyrii, umieszczano go na czele przedstawianych tam procesji bóstw. Dziwić więc może fakt, że pomimo zajmowanej pozycji i pomimo przenoszenia na niego atrybutów i mitologii innych bogów, pozostał on do końca bóstwem bez jasno określonego własnego charakteru i bez własnej tradycjihasło Aszur, w: Black J., Green A. (red.), Słownik ..., s. 32.. thumb|Asyryjska pieczęć cylindryczna i jej odcisk ze sceną mitologiczną przedstawiającą walkę boga Aszura z potworem (najprawdopodobniej Tiamat); zbiory Luwru (AO 30255) Wraz z rozwojem Asyrii i nasileniem się kontaktów kulturowych z południem Mezopotamii pojawiły się pewne tendencje, by identyfikować boga Aszura z niektórymi ważnymi bogami panteonu sumeryjskiego i babilońskiego. Od ok. XIII w. p.n.e. próbowano utożsamiać go z sumeryjskim Enlilem, tytularnym bostwem miasta Nippur, chcąc najprawdopodobniej osadzić go w ten sposób w roli przywódcy wszystkich bogów. Wraz z przyjęciem osobowości boga Enlila Aszur przyjął również jego tytuł „Wielka Góra” (sum. KUR.GAL), a E-kur („Dom-Góra”), nazwa świątyni Enlila w Nippur, stała się również jedną z nazw świątyni Aszura w Aszur. Za panowania króla asyryjskiego Sargona II (721–705 p.n.e.) zaczęto utożsamiać Aszura z Anszarem, ojcem boga Anu z babilońskiego eposu Enuma elisz, chcąc najprawdopodobniej w ten sposób przedstawić Aszura jako boga odwiecznego, istniejącego od stworzenia świata. Nie znamy żadnych podstaw religijnych, które wyjaśniałyby taką identyfikację – zdaniem uczonych zasugerować ją mogło po prostu podobieństwo imion obu bogów. Za panowania następcy Sargona II, króla Sennacheryba (704-681 p.n.e.), którego antybabilońska polityka doprowadziła do zdobycia Babilonu (691 r. p.n.e.) i „uprowadzenia” przez Asyryjczyków posągu Marduka, babilońskiego boga narodowego, podjęto w Asyrii oficjalną próbę przeniesienia na boga Aszura mitologii związanej z MardukiemLeick G., Mesopotamia. The Invention ..., s. 217.. Babiloński epos o stworzeniu świata Enuma elisz został przepisany tak, aby to bóg Aszur odgrywał w nim rolę bohatera i przywódcy bogówJoannes F., Historia Mezopotamii ..., s. 69.. Dokonano tego prostym zabiegiem – znaleziona w mieście Aszur wersja Enuma elisz wiernie powtarza tekst babiloński, z tą tylko różnicą, iż zamiast imienia Marduk występuje w niej imię Aszur, a zamiast miasta Babilon miasto Aszur. Dodatkowo Sennacheryb rozkazał wznieść poza murami Aszur „dom akitu”, aby można było celebrować w tym mieście święto Nowego Roku. Obchody tego święta, w którym najważniejszą rolę odgrywać miał bóg Aszur, zastąpić miały babilońskie obchody święta Nowego Roku, gdzie to Marduk odgrywał najważniejszą rolę. Jednocześnie teolodzy asyryjscy starali się umniejszyć rolę samego Marduka. I tak np. asyryjski tekst, znany pod nazwą „Sądu nad Mardukiem” (ang. Marduk Ordeal), ukazuje Aszura jako głowę trybunału, przed którym staje babiloński bóg. Próby te spełzły jednak na niczym, gdyż Asarhaddon, syn Sennacheryba, nie kontynuował antybabilońskiej polityki swego ojca. Zwrócił on posąg Marduka do Babilonu i odbudował tam zniszczoną przez jego ojca świątynię tego boga. Bóg Aszur powrócił zaś do swej tradycyjnej roli „asyryjskiego Enlila”. Tak przedstawiony został m.in. w jednym z hymnów Aszurbanipala:
„Największy, król bogów, wszechwiedzący, czcigodny, przewyższający (innych), Enlil bogów, ten, który wyznacza losy! Aszur, największy pan, wszechwiedzący, czcigodny, przewyższający (innych), Enlil bogów, ten, który wyznacza losy! [Pozwólcie mi wywy]ższyć Aszura, niezwykle potężnego, króla bogów, pana krajów! [Pozwólcie mi rozgło]sić jego wielkość, powiększyć jego chwałę!” thumb|Bóg Aszur stojący na swych świętych zwierzętach: lwie-smoku i wężu-smoku. Detal z jednego z reliefów skalnych ukazujących procesję bóstw asyryjskich thumb|Detal ze steli Aszurnasirpala II z Kalhu z przedstawieniem symboli boskich, w tym tiary wielorożnej (symbolu boga Aszura) thumb|Bóg w uskrzydlonej tarczy słonecznej (najprawdopodobniej Aszur lub Szamasz); detal z jednego z reliefów asyryjskich.
Rodzina Tym co odróżnia Aszura od innych bogów jest brak jasnych powiązań rodzinnych, tak charakterystycznych dla wszystkich głównych bogów i bogiń sumeryjskich i babilońskich. Czasami wymieniany jest on z boginią Isztar tak jakby byli mężem i żoną, chociaż teksty nie stwierdzają tego wprost i wymienienie ich obok siebie brać się mogło po prostu stąd, iż byli głównymi bóstwami dwóch najważniejszych asyryjskich miast: Aszur i Niniwy. Po utożsamieniu Aszura z sumeryjskim Enlilem za jego małżonkę uważać zaczęto małżonkę Enlila – Ninlil. Jako małżonka „asyryjskiego Enlila” czczona ona była w Asyrii pod imieniem Mullissu. W podobny sposób synowie sumeryjskiego Enlila – Ninurta i Zababa – stali się synami Aszura. Jedynym członkiem rodziny Aszura nie zapożyczonym z południowej Mezopotamii była bogini Szerua, aczkolwiek wydaje się, iż już wśród samych teologów asyryjskich nie było zgody co do tego, czy uznać ją należy za żonę czy też córkę Aszura.
Ikonografia, święte zwierzęta i symbole Aszura ukazywano z reguły jako brodatego boga z tiarą wielorożną na głowie i długą szatą sięgającą stóp – na takich przedstawieniach w jednej ręce trzymał on kij i pierścień, a w drugiej rodzaj dziwnie wygiętej broni. W sztuce asyryjskiej często stoi on na dwóch swoich świętych zwierzętach: lwie-smoku i wężu-smokuhasło zwierzęta bogów, w: Black J., Green A. (red.), Słownik ..., s. 234-235.. Lwa-smoka przedstawiano z reguły jako stworzenie z przednią częścią ciała lwa, rogami na głowie, skrzydłami i tylnymi nogami ptaka oraz z ogonem skorpionahasło lew-smok, w: Black J., Green A. (red.), Słownik ..., s. 110-111.. Wąż-smok z kolei przedstawiany był z głową, szyją i tułowiem węża, rogami, przednimi łapami lwa i tylnymi ptakahasło wąż-smok, w: Black J., Green A. (red.), Słownik ..., s. 221.. Motyw węża-smoka przejęty został najprawdopodobniej z Babilonii, gdzie był on świętym zwierzęciem boga Marduka.
Symbole boga Aszura zostały przejęte od bogów babilońskich. W sztuce asyryjskiej boga Aszura reprezentowała tiara wielorożna, będąca na kasyckich kudurru symbolem boga Anuhasło tiara wielorożna, w: Black J., Green A. (red.), Słownik ..., s. 212.. Niekiedy na przedstawieniach umieszczane były trzy takie tiary – wówczas reprezentowały one odpowiednio Aszura, Anu i Enlila. Niektórzy uczeni z postacią boga Aszura wiążą również symbol uskrzydlonego dysku słonecznegohasło Aszur, w: Black J., Green A. (red.), Słownik ..., s. 31-32.. Ich zdaniem znane ze sztuki asyryjskiej wyobrażenia boga w uskrzydlonej tarczy słonecznej, umieszczane często na reliefach ponad scenami rytualnymi, bitewnymi i polowań, przedstawiać mają właśnie jego. Trzeba jednak zaznaczyć, iż nie ma żadnych źródeł pisanych, które potwierdzałyby tę tezę, tak więc bogiem tym równie dobrze może być na przykład Szamasz.
Król – namiestnik boga Aszura na ziemi